28/06/2016
ZREFORMOWANY SYSTEM KONTROLI KLAUZUL NIEDOZWOLONYCH
Nowelizacja Ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów z 5 sierpnia 2015 r., obowiązująca od 17 kwietnia 2016 r., przeniosła kontrolę abstrakcyjną wzorca umów z modelu sądowego w model zgoła odmienny, bowiem model administracyjno – sądowy. Dla wyjaśnienia wskazać należy, że kontrola abstrakcyjna to taka, której dokonuje się w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego i niezależnie od tego, czy wzorzec był czy też nie, zastosowany w jakiejś konkretnej umowie z konsumentem.
Nowelizacja miała przede wszystkim na celu uporządkowanie rozległego rejestru klauzul niedozwolonych, w którym obecnie znajduje się prawie 6 tys. niedozwolonych postanowień. W praktyce taki rejestr jest nieprzystępny zarówno dla Konsumentów, jak i Przedsiębiorców, dla których monitorowanie i analiza rejestru stanowi nie lada wyzwanie. W tym zakresie niestety nowelizacja nie do końca spełniła swoje zadanie, ponieważ ustawodawca postanowił w przepisach przejściowych, że rejestr w takiej formie będzie musiał być prowadzony jeszcze przez 10 kolejnych lat. To, co powinno wpłynąć na to, że wszystkim Nam będzie łatwiej korzystać z rejestru, to fakt, że od nowelizacji do rejestru będą trafiały klauzule tylko w tych sprawach, w których wniesiono pozwy do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów przed wejściem w życie ustawy nowelizującej tj. przez 17 kwietnia 2016 r.
Obecnie w toku kontroli klauzul niedozwolonych, ustanowionym przez nowelizację, rozstrzygnięcia wydawane będą przez Prezesa Urzędu Konkurencji i Konsumentów w drodze decyzji administracyjnej. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który jeszcze w niedawno obowiązującym stanie prawnym, sprawował kontrolę nad postanowieniami wzorców umów, które zawierać mogły zapisy kształtujące prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, czy rażąco naruszające jego interesy, w nowym systemie natomiast będzie dokonywał kontroli prawidłowości decyzji Prezesa UOKiK, jeżeli niezadowolona strona zdecyduje się na założenie odwołania.
Tak jak obecnie postępowanie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, może zostać zakończone wyrokiem orzekającym, że dane postanowienie wzorca umowy jest niedozwolone i jednocześnie zakazującym jego wykorzystania, tak po nowelizacji postępowanie w sprawie uznania postanowień wzorca umowy za niedozwolony, zakończyć będzie się mogło decyzją Prezesa UOKiK uznająca, iż dane postanowienie wzorca umowy jest niedozwolone i jednocześnie zakazując jego wykorzystania. Dodatkowo Prezes UOKiK nałożyć może także na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.
Swoiste novum, w porównaniu do poprzedniego modelu, stanowi możliwość wyrażenia przez przedsiębiorcę woli co do zmiany praktyk, zaniechania naruszenia prawa oraz usunięcia skutków naruszeń. Zobowiązanie takie po zaakceptowaniu przez Prezesa UOKiK będzie mogło być nałożone na przedsiębiorcę w drodze tzw. decyzji zobowiązaniowej, która jednocześnie nie będzie przewidywać kary pieniężnej.
W związku z nowelizacją warto w tym miejscu odnieść się do opinii rzecznika generalnego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przedstawionej w dniu 2 czerwca 2016 r., w sprawie C‑119/15, w związku z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym złożonym przez Sąd Apelacyjny w Warszawie o odpowiadającą m.in. na pytanie: czy (…)stosowanie postanowień wzorców umów o treści tożsamej z treścią postanowień uznanych za niedozwolone prawomocnym wyrokiem sądu i wpisanych do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, może być uznane w stosunku do innego przedsiębiorcy, który nie brał udziału w postępowaniu zakończonym wpisem do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, za działanie bezprawne, stanowiące w świetle prawa krajowego praktykę naruszającą zbiorowe interesy konsumentów i stanowiące podstawę nałożenia kary pieniężnej z tego tytułu w krajowym postępowaniu administracyjnym?”.
W swojej opinii Rzecznik Generalny Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że wpis do rejestru klauzul niedozwolonych nie może przesądzać o bezprawności innych postanowień wzorców umownych o jednakowym brzmieniu, a tym samym automatyzmu w uznawaniu ich za nieuczciwe i nakładania z tego tytułu na przedsiębiorców kar pieniężnych.
WZ