19/01/2026
Ciekawe historie. Dla pełnego obrazu dobrze byłoby jeszcze napisać dokładniej o Węgrach, którzy sprzymierzeni ze Szwecją próbowali zdobyć Przemyśl podczas Potopu, bo z tekstu nie do końca wynika kto, z kim i dlaczego? ;-)
https://pl.wikipedia.org/wiki/Jerzy_II_Rakoczy
Czy wiesz, że w języku węgierskim Polska nazywa się Lengyelország, a trop tej nazwy prowadzi zaskakująco blisko Przemyśla?
Wywodzi się ona bowiem od Lędzian, plemienia słowiańskiego zamieszkującego niegdyś m.in. tereny dzisiejszego Przemyśla. Dla Węgrów to właśnie stąd mógł prowadzić pierwszy kontakt z obszarem, który dziś utożsamiamy z Polską.
Nie jest to przypadek. W czasie wędrówki Madziarów do nowej ojczyzny znanej jako Honfoglalás - ich droga wiodła ze wschodu przez Karpaty na Nizinę Panońską. Przemyskie ziemie znalazły się na tym szlaku. Źródła archeologiczne wskazują, że w rejonie dzisiejszego miasta istniała wówczas węgierska osada wojskowa.
Jednym z najciekawszych śladów obecności Węgrów w Przemyślu jest pochówek węgierskiego wojownika wraz z koniem, odkryty na Zasaniu i dziś prezentowany w Muzeum Narodowym Ziemi Przemyskiej.
To odkrycie rodzi naturalne pytanie: czy nazwa pobliskiego osiedla Rycerskiego może w jakiś sposób nawiązywać do obecności węgierskich wojowników na tych terenach? Choć nie mamy na to jednoznacznej odpowiedzi, taka zbieżność miejsca i historii pozostaje intrygująca.
Związki Przemyśla z Węgrami szybko stały się również polityczne i militarne. W 1099 roku nad rzeką Wiar, nieopodal Przemyśla, doszło do wielkiej bitwy zakończonej klęską wojsk węgierskich króla Kolomana. Jej wynik pozwolił Księstwu Przemyskiemu zachować samodzielność. Kilka stuleci później, w XIV wieku, królowa Jadwiga Andegaweńska, władczyni Polski o węgierskich korzeniach, rywalizowała ze swoją siostrą Marią o przynależność Rusi Czerwonej do Korony Polskiej. W XVII wieku Przemyśl znalazł się z kolei w centrum wydarzeń podczas oblężenia miasta przez wojska Jerzego II Rakoczego, które zakończyło się dopiero po zapłaceniu wysokiej kontrybucji.
W czasach nowożytnych kluczowym spoiwem relacji polsko-węgierskich stała się Twierdza Przemyśl - jedna z największych fortyfikacji Europy, pełniąca rolę strategicznej bramy do Węgier, strzegącej przejść przez Karpaty. Podczas I wojny światowej oddziały węgierskie odegrały szczególną rolę w obronie twierdzy. Ich poświęcenie upamiętnia pomnik w Budapeszcie z inskrypcją: „Walczyli jak lwy w Bramie Węgier. Niech przykład ich będzie wieczny. Przemyśl 1914-1915.”
Ślady tej historii znajdziemy również w samym Przemyślu. Na Placu Dominikańskim stoją figury węgierskiego honweda i polskiego ułana, a na Winnej Górze powstał mural przedstawiający zastępcę komendanta Twierdzy Przemyśl - Árpáda Tamásyego. Z twierdzą związany był także wybitny węgierski poeta Géza Gyóni, nazywany „przemyskim Homerem”, który pełnił służbę m.in. na Forcie VIII Łętownia.
W Przemyślu służył również lekarz Robert Bárány, późniejszy laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny (1914). Choć był Węgrem, to właśnie służba wojskowa w Twierdzy Przemyśl stała się jednym z etapów jego niezwykłej biografii.
Do dziś relacje te mają wymiar symboliczny i praktyczny - miastem partnerskim Przemyśla jest węgierski Eger, z którym od lat prowadzona jest aktywna i owocna współpraca.
Historia Przemyśla nie kończy się na granicach miasta. Wystarczy spojrzeć uważniej, by zobaczyć, jak mocno wpisana jest w dzieje całej Europy - także Węgier.
