15/12/2025
Szanowni Państwo,
Zapewne wielu z Was posiada na swoich gruntach urządzenia przesyłowe – zarówno widoczne na powierzchni terenu (takie jak linie energetyczne, stacje transformatorowe, rozdzielnice), jak i niewidoczne, zlokalizowane pod powierzchnią gruntu (m.in. wodociągi, gazociągi, sieci telekomunikacyjne).
Przez lata obecność takich urządzeń bardzo często wiązała się z istotnymi ograniczeniami w korzystaniu z nieruchomości, przy jednoczesnym braku jakiejkolwiek rekompensaty finansowej dla właścicieli. Przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się bowiem na możliwość nabycia służebności w drodze zasiedzenia – również w odniesieniu do okresu sprzed 2008 r., czyli sprzed formalnego wprowadzenia do Kodeksu cywilnego instytucji służebności przesyłu.
📌W dniu 2 grudnia 2025 r. zapadł jednak przełomowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który w istotny sposób zmienia sytuację prawną właścicieli nieruchomości obciążonych urządzeniami przesyłowymi, w szczególności w zakresie możliwości dochodzenia wynagrodzenia lub odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Do tej pory w orzecznictwie sądowym utrwalony był pogląd, zgodnie z którym przedsiębiorstwa przesyłowe mogły nabywać – jeszcze przed 2008 r. – służebność gruntową o treści odpowiadającej dzisiejszej służebności przesyłu. Koncepcja ta została wypracowana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który dopuścił istnienie tzw. quasi-służebności przesyłu, mimo że instytucja ta nie była wówczas uregulowana ustawowo.
W praktyce oznaczało to, że nawet w sytuacjach, gdy urządzenia przesyłowe zostały posadowione bez przeprowadzenia formalnej procedury wywłaszczeniowej i bez wypłaty odszkodowania, przedsiębiorstwa mogły skutecznie powoływać się na zasiedzenie, a właściciele nieruchomości tracili możliwość dochodzenia roszczeń.
Wątpliwości co do zgodności dotychczasowej praktyki z Konstytucją doprowadziły do skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego przez Sąd Rejonowy w Grudziądzu, a następnie do połączenia tej sprawy z pytaniem prawnym Sądu Rejonowego w Brodnicy.
Jak wynika z komunikatu prasowego Trybunału Konstytucyjnego, sprawy te dotyczyły wniosków przedsiębiorstwa energetycznego o stwierdzenie nabycia – w drodze zasiedzenia – służebności gruntowych o treści odpowiadającej służebności przesyłu.
Przedsiębiorstwo argumentowało, że linie energetyczne oraz gazociąg powstały w latach 60. i 70. XX wieku, a ono samo oraz jego poprzednicy prawni korzystali z nieruchomości w dobrej wierze, wykonując na nich prace eksploatacyjne, przeglądy i kontrole.
Właściciele nieruchomości zakwestionowali te twierdzenia, podnosząc, że przed 3 sierpnia 2008 r. – a więc przed ustawowym wprowadzeniem służebności przesyłu do Kodeksu cywilnego – polski porządek prawny nie znał ograniczonego prawa rzeczowego o takiej treści. W ich ocenie nie mogło ono zostać wykreowane wyłącznie w drodze wykładni orzeczniczej, lecz jedynie przez ustawodawcę.
Stan faktyczny i argumentację stron Trybunał Konstytucyjny przedstawił w komunikacie prasowym opublikowanym na swojej stronie internetowej (https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/komunikaty-prasowe/komunikaty-przed/art/zasady-nabycia-w-drodze-zasiedzenia-sluzebnosci-gruntowej-odpowiadajacej-trescia-sluzebnosci-przesylu-przez-przedsiebiorce-przesylowego-lub-skarb-panstwa-3).
Istota problemu sprowadzała się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy przedsiębiorstwa przesyłowe (lub Skarb Państwa) mogły skutecznie nabywać przez zasiedzenie służebność gruntową odpowiadającą treścią dzisiejszej służebności przesyłu oraz czy praktyka ta była zgodna z konstytucyjną ochroną prawa własności, wynikającą w szczególności z art. 21 i art. 64 Konstytucji RP.
W wyroku z dnia 2 grudnia 2025 r., sygn. akt P 10/16, Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie stwierdził, że dotychczasowa praktyka stosowania art. 292 w zw. z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego – polegająca na dopuszczaniu zasiedzenia służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu, mimo braku wcześniejszej decyzji administracyjnej ingerującej w prawo własności – jest niezgodna z Konstytucją.❗️
Trybunał wskazał, że taka wykładnia przepisów narusza art. 21 ust. 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, które gwarantują ochronę prawa własności oraz prawo do odszkodowania w razie jego ograniczenia.
W komunikacie po wydaniu wyroku podkreślono, że utrwalona praktyka orzecznicza, funkcjonująca mimo braku wyraźnych podstaw ustawowych i decyzji administracyjnych, prowadziła do nadmiernego i nieproporcjonalnego obciążenia właścicieli nieruchomości, co pozostawało w sprzeczności ze standardami konstytucyjnymi.
Z perspektywy właścicieli gruntów, na których znajdują się urządzenia przesyłowe, omawiany wyrok ma fundamentalne znaczenie. Stanowi on istotne potwierdzenie konstytucyjnej ochrony prawa własności oraz wyraźnie ogranicza możliwość powoływania się przez przedsiębiorstwa przesyłowe na zasiedzenie w sytuacjach, gdy urządzenia zostały posadowione bez zachowania jakiejkolwiek procedury i bez zapewnienia właścicielom należnego odszkodowania.
Brak decyzji administracyjnej ingerującej w prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego oznacza bowiem naruszenie nie tylko standardów konstytucyjnych, lecz również standardów wynikających z prawa międzynarodowego.
Po opublikowaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw właściciele nieruchomości będą mogli skuteczniej dochodzić roszczeń finansowych wobec przedsiębiorstw przesyłowych, w tym roszczeń o wynagrodzenie lub odszkodowanie za bezumowne korzystanie z nieruchomości.
Wyrok ten ma również istotny wpływ zarówno na obecnie toczące się postępowania o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, jak i na sprawy już prawomocnie zakończone, w których właściciele nieruchomości przegrali spór z przedsiębiorstwami przesyłowymi.
Jeżeli na Państwa nieruchomości znajdują się urządzenia przesyłowe i przez lata nie otrzymali Państwo żadnej rekompensaty, warto zweryfikować swoją sytuację prawną w świetle najnowszego orzecznictwa.
Zapraszamy do kontaktu – pomożemy ocenić, czy i jakie roszczenia mogą Państwu przysługiwać.
____________________
🏢 ul. Złota 69/3
40-106, Katowice
📞 tel.: 500 364 289
✉️ e-mail: [email protected]
🌐 https://kancelaria-mania.pl
Mateusz Mania - Kancelaria Adwokacka Adwokat Nazywam się Mateusz Mania. Jestem adwokatem, członkiem Izby Okręgowej Rady Adwokackiej w Katowicach (nr wpisu 1380). Nazywam się Mateusz Mania, jestem adwokatem z ponad dziesięcioletnim doświadczeniem zawodowym, członkiem Izby Adwokackiej w Katowic...
