08/04/2020
W związku z obecną sytuacją oraz wprowadzanymi ograniczeniami poniżej krótki komentarz do przepisów w tej materii:
Po kilku dniach obowiązywania Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowenia kreślonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (dalej: Rozporządzenie) wydaje się, że intencje prawodawcy rozmijają się z praktyką stosowania przepisów, co skutkuje kolejnymi doniesieniami o interwencjach Policji i nakładaniu mandatów w sytuacjach, w których nie było ku temu podstaw.
W przestrzeni publicznej, w szczególności w mediach społecznościowych, pojawia się bardzo dużo, mniej lub bardziej fachowych, opracowań prezentujących zarówno pogląd, że wszystkie obostrzenia, jakie zostały wprowadzone mają podstawę prawną, jak i takie, które w całości kwestionują legalność wprowadzonych ograniczeń. Z opiniami takimi nie zgadzam się i uważam, że oba – skrajne – poglądy są nieuprawnione.
ZAKUPY i KORZYSTANIE Z USŁUG:
Zgodnie z § 8 Rozporządzenia ograniczeniu podlega działalność „polegająca na przygotowywaniu i podawaniu posiłków i napojów gościom siedzącym przy stołach lub gościom dokonującym własnego wyboru potraw z wystawionego menu, spożywanych na miejscu, z wyłączeniem realizacji usług polegających na przygotowywaniu i podawaniu żywności na wynos lub jej przygotowywaniu i dostarczaniu oraz działalności restauracyjnej lub barowej prowadzonej w środkach transportu, wykonywanej przez oddzielne jednostki”.
Co to oznacza?
Restauracje, bary, kawiarnie, lodziarnie etc. nie mogą przyjmować gości, ale mogą sprzedawać swoje produkty na wynos i – co ważne – nie tylko z dowozem. Punkty gastronomiczne, które sprzedają jedzenie lub wyroby cukiernicze (w tym lody) mogą normalnie funkcjonować, o ile ich produkty nie będą spożywane w miejscu sprzedaży.
Problem może pojawić się w przypadku sprzedaży napojów. Zgodnie z § 8 ust. 1 pkt 1f) Rozporządzenia ograniczeniu podlega także działalność związana z konsumpcją i podawaniem napojów (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.30). W PKD pod numerem 56.30 znajduje się przygotowywanie i podawanie napojów do konsumpcji na miejscu. Oznacza to, że sprzedaż napojów jedynie na wynos powinna być uznana za dopuszczalną.
Reasumując:
• kawiarnie stacjonarne NIE
• restauracje stacjonarne NIE
• kawiarnie z kawą i innymi napojami „na wynos” TAK
• lodziarnie i cukiernie „na wynos” TAK
• punkty gastronomiczne, w których nie spożywa się posiłków TAK
• myjnie samochodowe TAK
Pozostałe rodzaje działalności, które podlegają ograniczeniu:
• organizacja, promocja lub zarządzanie imprezami
• związana ze sportem, rozrywką i rekreacją
• związana z projekcją filmów
• kasyna
• usługi fryzjerskie i kosmetyczne
• salony tatuażu i piercingu
• działalność usługowa związaną z poprawą kondycji fizycznej
• działalność związana z prowadzeniem usług hotelarskich
W przestrzeni publicznej pojawiły się doniesienia, iż w Olsztynie Policja ukarała mandatami osoby korzystające z myjni samoobsługowych
https://tvn24.pl/pomorze/koronawirus-w-polsce-olsztyn-kolejka-na-myjni-samochodowej-posypaly-sie-mandaty-4544593
W mojej ocenie takie działanie Policji jest w sposób oczywisty pozbawione podstawy prawnej. Jak wynika z tego, co napisałem powyżej, działalność myjni samochodowych nie została w żaden sposób ograniczona, a tym bardziej zakazana. Skoro określona działalność nie została zabroniona, to oczywistym jest, że korzystanie z niej nie może być zabronione.
PRZEMIESZCANIE SIĘ, SPECERY i UPRAWIANIE SPORTU:
W Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. poz. 491, 522 i 531) wprowadzono ograniczenia w zakresie przemieszcza się. Rozporządzenie to zostało zmienione Rozporządzeniem z dnia 24 marca 2020r. (Dz.U. poz.522). Przepisy te regulowały ograniczania się w następujący sposób:
W okresie od dnia 25 marca 2020 r. do dnia 11 kwietnia 2020 r. zakazuje się na obszarze
Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze, z
wyjątkiem przemieszczania się danej osoby w celu:
1) wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, oraz zakupu towarów i usług z tym zwiazanych;
2) zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego, w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej, tej osoby, osoby jej najbliższej.
Rozporządzenie to, jakkolwiek ciągle opublikowane na stronie Ministerstwa Zdrowia jako podstawa dla ograniczeń (stan na 8 kwietnia 2020r.), zostało uchylone Rozporządzeniem Ministra Zdrowia zmieniającym rozporządzenie w sprawie ogłoszenia na terytorium RP stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 565).
Uchylenie nastąpiło dnia 31 marca 2020r. i tego samego dnia zostało wydane oraz weszło w życie Rozporządzenie Rady Ministrów, które w § 5 pkt. 1 oraz 2, stanowi, że W okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 11 kwietnia 2020 r. zakazuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze, z wyjątkiem przemieszczania się danej osoby w celu:
1) wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych;
2) zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego, w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej, tej osoby, osoby jej najbliższej.
Już pobieżna analiza § 5 Rozporządzenia oraz rozporządzenia z dnia 24 marca 2020r. wskazuje, że zakaz przemieszczania się nie został w żaden sposób zmieniony, przepisy obu rozporządzeń w tym zakresie są takie same.
Co oznacza zwrot „niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego”?
Pojęcie to jest niezwykle pojemne, a nieostrość zwrotu powoduje, że może być on także interpretowany bardzo niekorzystnie i, jak wynika z doniesień medialnych, tak właśnie bywa interpretowane przez Policję. Przykładowo, mandaty za bieganie były wystawiane między innymi w Rzeszowie, Lublinie oraz Poznaniu:
https://sport.onet.pl/lekkoatletyka/koronawirus-w-polsce-czy-mozna-biegac-czy-policja-ma-podstawy-by-dac-mandat/314yygf
https://www.dziennikwschodni.pl/lublin/surowe-mandaty-za-bieganie-wokol-legalnosci-nakladanych-kar-pojawiaja-sie-watpliwosci-prawne,n,1000264081.html
https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,25849071,mandat-za-bieganie-na-bulwarach-policja-interweniowala-podczas.html
Jakkolwiek po wejściu w życie Rozporządzenia z dnia 31 marca 2020r. mówi się o nowych ograniczeniach w przemieszczaniu się, które powinno być ograniczone do przejazdu do i z pracy oraz zakupów, to jednak na stronie Ministerstwa Zdrowia nadal możemy przeczytać, że „Przepisy pozwalają wychodzić z domu m.in. w celu realizacji niezbędnych codziennych potrzeb. Do takiej kategorii można zaliczyć np. jednorazowe wyjście w celach sportowych. Należy jednak pamiętać o zachowaniu odpowiedniej odległości od innych oraz o tym, że powinniśmy uprawiać sport w grupie maksymalnie dwuosobowej (nie dotyczy to jednak rodzin)”.
https://www.gov.pl/web/koronawirus/pytania-i-odpowiedzi
Informacja ta została opublikowana przed 31 marca 2020r. jednak przepis Rozporządzenia z 31 marca 2020r., w którym ogranicza się przemieszczanie jest analogiczny, jak przepis Rozporządzenia z 24 marca 2020r. Oznacza to, że interpretacja prezentowana na stronie Ministerstwa musi być uznana za nadal wiążąca. Wobec sytuacji w Polsce możliwe jest wprowadzanie nowych ograniczeń, jednak nie może to następować poprzez zmianę interpretacji przepisu.
Reasumując, uznaję, że bieganie – przy zachowaniu odpowiednich warunków – jest dozwolone, a ewentualne mandaty wystawiane są bez podstawy prawnej.
Należy pamiętać o § 17 Rozporządzenia, zgodnie z którym zabronione jest korzystanie z pełniących funkcje publiczne i pokrytych roślinnością terenów zieleni, w szczególności: parków, zieleńców, promenad, bulwarów, ogrodów botanicznych, zoologicznych, jordanowskich i zabytkowych, a także plaż. O ile zatem bieganie rekreacyjne jest dozwolone to może się ono odbywać w zasadzie jedynie po chodniku, na łąkach i polach.
Pojawiają się poglądy, zgodnie z którymi wszystkie ograniczenia są pozbawione podstawy prawnej. Jako argument wskazuje się niewprowadzenie stanu klęski żywiołowej, czy też to, że prawa i swobody obywatelskie przewidziane w Konstytucji nie mogą być ograniczane w drodze Rozporządzenia. Nie wdając się z szczegółowe wyjaśnienie tej kwestii uważam, że pogląd taki jest zbyt daleko idący. Jestem jednocześnie zdania, że brak podstawy prawnej dotyczy zakazu wejścia do lasu.
WEJŚCIE DO LASU:
Premier Morawiecki polecił Dyrektorowi Generalnemu Lasów Państwowych wprowadzenie zakazu wstępu do lasów. Pojawiły się wątpliwości, czy polecenie takie mogło mieć formę ustną. Odpowiedzi udziela art. 11 ust. 2 i 7 specustawy ws. COVID, który dopuszcza taką formę.
Co istotne jednak, polecenie takie może dotyczyć tylko i wyłącznie działania w granicach przepisów prawa, mówiąc inaczej – prezes Rady Ministrów może nakazać tylko takie postępowanie, do którego adresat polecenia jest uprawniony.
Zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy o lasach zakaz wstępu do lasów może zostać wprowadzony w przypadku: i) zniszczenia albo znacznego uszkodzenia drzewostanów lub degradacji runa leśnego; ii) dużego zagrożenia pożarowego oraz iii) wykonywania w lesie zabiegów gospodarczych. Ustawa nie pozwala na wprowadzenie zakazu wstępu do lasu w przypadku zagrożenia epidemiologicznego.
Z uwagi na powyższe w komunikatach dotyczących zakazu wstępu do lasów, jako podstawę wskazuje się § 17 ust. 1 Rozporządzenia z 31 marca 2020r.
https://bydgoszcz.torun.lasy.gov.pl/aktualnosci/-/asset_publisher/1M8a/content/tymczasowy-zakaz-wstepu-do-lasow
Podstawa prawna zakazu wydaje się wątpliwa z następujących względów:
Po pierwsze:
przepis ten zakazuje korzystania z pełniących funkcje publiczne i pokrytych roślinnością terenów zieleni, w szczególności: parków, zieleńców, promenad, bulwarów, ogrodów botanicznych, zoologicznych, jordanowskich i zabytkowych, a także plaż. Zawarte w przepisie wyliczenie wskazuje, że mowa w nim o terenach znajdujących się w miastach. Oczywiście jest to wyliczenie przykładowe, a sam przepis posługuje się bardziej ogólną kategorią terenów zieleni. Wydaje się, że zakaz wstępu do lasu oparty jest na interpretacji, zgodnie z którą las jest terenem zieleni. Interpretacja taka jest błędna.
Definicja lasu zawarta jest w art. 3 ustawy o lasach. Zgodnie z nią lasem jest grunt pokryty roślinnością leśną, drzewami, krzewami i runem leśnym. Pojęcie terenów zieleni zostało natomiast zdefiniowane w art. 5 pkt 21 ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z tą definicją tereny zieleni to tereny urządzone wraz z infrastrukturą techniczną i budynkami funkcjonalnie z nimi związanymi, pokryte roślinnością, pełniące funkcje publiczne, a w szczególności parki, zieleńce, promenady, bulwary, ogrody botaniczne, zoologiczne, jordanowskie i zabytkowe, cmentarze, zieleń towarzysząca drogom na terenie zabudowy, placom, zabytkowym fortyfikacjom, budynkom, składowiskom, lotniskom, dworcom kolejowym oraz obiektom przemysłowym.
Co więcej, zgodnie z art. 78 ustawy o ochronie przyrody zakładanie i utrzymywanie terenów zieleni należy do obowiązków rady gminy. Przepisy art. 5 pkt 21 oraz art. 78 ustawy o ochronie przyrody wskazują jednoznacznie, że tereny zieleni, to obszary znajdujące się w miastach, takie jak parki, bulwary etc.
Po drugie:
Gdyby nawet na chwilę przyjąć, że lasy stanowią tereny zieleni w rozumieniu § 17 Rozporządzenia, to zakaz wstępu do nich wynikałby wówczas z tego przepisu i nie wymagałby odrębnej decyzji nadleśniczego.
KONSEKWENCJE NIEPRZESTRZEGANIA PRZEPISÓW:
Za nieprzestrzeganie wprowadzonych ograniczeń grożą dwa rodzaje sankcji:
grzywna za wykroczenie w wysokości do 500 zł
kara pieniężna w wysokości od 5.000 zł do 30.000 zł
Podstawą dla nałożenia grzywny jest art. 54 Kodeksu wykroczeń, który stanowi, że Kto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 złotych albo karze nagany.
Pojawiają się głosy, że przepis ten nie może sankcjonować przemieszczania się wbrew przepisom Rozporządzenia, jako że zakłada on pobyt w miejscu publicznym. Osobiście uważam, że są dość mocno akademickie dywagacje, jako że zachowanie się może polegać na działaniu lub zaniechaniu, a zatem zachowaniem się w miejscu publicznym może być także pobyt w nim. Nie wpływa to na uwagi zamieszczone powyżej.
W przypadku odmowy przyjęcia mandatu Policja kieruje do Sądu wniosek o ukaranie, który może zakończyć się bądź to wydaniem wyroku nakazowego, od którego możemy złożyć sprzeciw, bądź to wyznaczeniem rozprawy.
W przypadku przyjęcia mandatu można, na podstawie art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, złożyć do Sądu wniosek o uchylenie mandatu.
Drugi rodzaj sankcji, to kary pieniężne w wysokości od 5.000 zł do 30.000 zł. Są one nakładane w drodze decyzji państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Decyzja taka podlega natychmiastowemu wykonaniu, co oznacza, że może być ona podstawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego zanim stanie się ostateczna i pomimo wniesienia odwołania.
W razie ponownego popełnienia takiego samego czynu (np. dwukrotne złamanie kwarantanny) kara pieniężna może wynieść do 37.500 zł (art.48a ust. 5 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi).
