03/12/2025
Wczoraj Trybunał Konstytucyjny wydał orzeczenie w sprawie o sygn. P 10/16, które może całkowicie zmienić dotychczasową praktykę dotyczącą nieruchomości, na których znajdują się urządzenia przesyłowe (np. słupy energetyczne, kable telekomunikacyjne, gazociągi itp.).
Do tej pory, z niewielkimi wyjątkami, sądy dopuszczały możliwość zasiedzenia służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu jeszcze przed wprowadzeniem tej instytucji do polskiego prawa (czyli przed 3 sierpnia 2008 r.).
Trybunał uznał jednak, że takie rozumienie art. 292 w związku z art. 285 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego jest niezgodne z art. 21 ust. 1, art. 64 ust. 2 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 oraz art. 2 Konstytucji RP.
Dlaczego to tak istotne?
Szacuje się, że w Polsce na około 20 milionach nieruchomości znajduje się jakaś infrastruktura przesyłowa. Instalacje budowane w XX wieku oraz na początku obecnego stulecia bardzo często powstawały bez zawierania umów z właścicielami gruntów.
Od sierpnia 2008 r. właściciele nieruchomości uzyskali możliwość żądania ustanowienia służebności przesyłu, co pozwalało w pełni uregulować stan prawny. Mogli też domagać się odszkodowania za bezumowne korzystanie z gruntu.
W praktyce roszczenia te często były jednak oddalane. Wynikało to z podnoszonego przez przedsiębiorstwa przesyłowe zarzutu zasiedzenia służebności gruntowej, która w treści odpowiada służebności przesyłu. Przykładowo, jeśli linia energetyczna została postawiona w 1970 r., to przedsiębiorstwo twierdziło, że w 2000 r. nabyło służebność przez zasiedzenie (po 30 latach posiadania w złej wierze).
Skutkiem tego właściciel nieruchomości w praktyce tracił możliwość dochodzenia swoich praw, a jego prawo własności było ograniczane bez wyraźnej podstawy ustawowej.
Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego podważa tę konstrukcję.
Co dalej?
1️⃣ Wznowienie postępowań
Osoby, które w ciągu ostatnich 10 lat dochodziły swoich praw w sprawach o ustanowienie służebności przesyłu lub o odszkodowanie za bezumowne korzystanie, a których roszczenia oddalono z powodu przyjęcia zasiedzenia służebności w oparciu o zakwestionowane przepisy, mogą w terminie 3 miesięcy od wejścia w życie wyroku TK złożyć wniosek o wznowienie postępowania.
2️⃣ Nowe możliwości dla właścicieli
Właściciele nieruchomości, którzy dotychczas nie wnosili pozwów, powinni rozważyć podjęcie działań sądowych, ponieważ ich sytuacja procesowa uległa wyraźnej poprawie.
Powyżej przedstawiam jedynie istotę problemu. Wchodząc w szczegóły, można by z tego tematu przygotować co najmniej kilka prac naukowych. Jest mi on szczególnie bliski — przez kilka lat zawodowo zajmowałem się niemal wyłącznie sprawami dotyczącymi infrastruktury przesyłowej, pracując dla kancelarii obsługujących przedsiębiorstwa z tej branży.
Jeśli uważasz, że temat może dotyczyć Twojej nieruchomości i masz dodatkowe pytania — daj znać.
W komentarzu zamieszczam linki do artykułów wyjaśniających, czym jest służebność przesyłu ⬇️⬇️⬇️
