30/08/2022
ZASADY DZIEDZICZENIA GOSPODARSTW ROLNYCH !
W celu zrozumienia i usystematyzowania wiedzy na temat dziedziczenia gospodarstw rolnych, należy przede wszystkim wziąć pod uwagę jak prawo w tej kwestii uległo zmianom na przestrzeni lat i jaki ma to bezpośredni wpływ na obecną sytuację spadkobierców.
Najważniejszą kwestią jest ustalenie na jakich zasadach spadek w postaci gospodarstwa rolnego, będzie dziedziczony. Majątek osoby zmarłej przechodzi na spadkobiercę z chwilą jego śmierci, zatem do spraw spadkowy należy przyjąć normy prawne obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy
Zgodnie z powyższym w przypadku śmierci spadkodawcy gospodarstwa rolnego w latach: pomiędzy 6 kwietnia 1982 r. a 30 września 1990 r. należy uwzględnić przepisy wynikające bezpośrednio z ustawy z dnia 26 marca 1982 r., zmieniającą brzmienie między innymi art. 1059 Kodeksu Cywilnego. Zgodnie z ówcześnie panującym prawem, odziedziczyć gospodarstwo rolne mogły jedynie osoby spełniające jedną z poniższych przesłanek:
• odpowiadają warunkom wymaganym dla nabycia własności nieruchomości rolnej w drodze przeniesienia własności albo
• są małoletni bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo
• są trwale niezdolni do pracy.
Zgodnie z art. 160 Kodeksu Cywilnego odpowiadanie warunkom nabycia własności nieruchomości rolnej, oznacza iż osoby takie stale pracują w jakimkolwiek gospodarstwie rolnym bezpośrednio przy produkcji rolne lub mają kwalifikacje, do prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Kolejna modyfikacja zasad dziedziczenia gospodarstw rolnych, miała miejsce z chwilą wprowadzenia w życie zmian dla Kodeksu Cywilnego, naniesionych przez ustawę z dnia 28 lipca 1990 roku. Ponownie dotknęła ona art. 1059 Kodeksu Cywilnego, przebudowując jego brzmienie. Zatem miała bezpośredni wpływ na podstawę prawną określającą zasady umożliwiające spadkobiercy dziedziczenie gospodarstwa rolnego w okresie pomiędzy 1 października 1990 r. a 13 lutego 2001 r. Na podstawie nowego brzmienia art. 1059 Kodeksu Cywilnego, aby odziedziczyć gospodarstwo rolne, spadkobierca musiałby spełniać jedną z poniższych przesłanek:
• stale pracować bezpośrednio przy produkcji rolnej albo
• mieć przygotowanie zawodowe do prowadzenia produkcji rolnej, albo
• być małoletnim bądź też pobierać naukę zawodu lub uczęszczać do szkół, albo
• być trwale niezdolnym do pracy.
Ostatnią reformę prawa dotyczącego dziedziczenia gospodarstw rolnych wprowadził Trybunał Konstytucyjny. Powołując się na art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, uznał niezgodność art. 1059 Kodeksu Cywilnego, w zakresie spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 r., z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej. W praktyce oznacza to, iż każdy spadkobierca dziedziczący po zmarłym od dnia 14 lutego 2001 roku po dziś dzień, nie musi spełniać przesłanek określonych w art. 1059 Kodeksu Cywilnego, aby odziedziczyć gospodarstwo rolne, niezależnie od jego powierzchni.
Czy treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. umożliwia obecnie wszystkim spadkobiercom, niezależnie od treści art., 1059 Kodeksu Cywilnego, dziedziczenie gospodarstw rolnych na zasadach ogólnych? Niestety jest to zależne od dnia śmierci spadkodawcy, dziedziczenie gospodarstw rolnych będzie podlegało normom prawnym dla dnia, w którym spadkodawca zmarł, a jego majątek przeszedł na spadkobiercę. W praktyce oznacza to, że nawet jeżeli prowadzimy gospodarstwo, ale w Księdze Wieczystej widnieje nasz zmarły rodzic lub dziadek, kwestie spadkowe nie zostały rozwiązane i należy je jak najszybciej uregulować na podstawie prawnej obowiązującej w chwili śmierci spadkodawcy.
Do wyjaśnienia pozostaje już tylko kwestia testamentu i różnicy dziedziczenia na jego podstawie oraz dziedziczenia z ustawy. Spadkobierca dziedziczący na podstawie testamentu gospodarstwo rolne niezależnie od daty śmierci spadkodawcy nie musi spełniać przesłanek określonych na podstawie art. 1059 Kodeksy Cywilnego. W związku z powyższym jeżeli majątek jest dziedziczony na podstawie ustawy, a śmierć spadkodawcy nastąpiła w latach od 6 kwietnia 1982 roku do 13 lutego 2001 roku, spadkobierca musi spełniać zasady dziedziczenia określone w art. 1059 Kodeksu Cywilnego (zgodne z ustawą aktualną na ówczesny moment).
Warto również wiedzieć, iż wszelkie omawiane w niniejszym artykule zasady dziedziczenia gospodarstw rolnych dotyczą nieruchomości powyżej 1 ha. Co za tym idzie nawet jeżeli do śmierci spadkodawcy doszło w okresie obowiązywania artykułu 1059 Kodeksu Cywilnego, jako zasadnego, ale gospodarstwo rolne nie przekracza 1 ha, to do dziedziczenia dochodzi na zasadach ogólnych.
