Kancelaria Radcy Prawnego Konrad Cimachowicz

15/10/2025

Jak odwołać darowiznę?

Przepisy Kodeksu Cywilnego dopuszczają odwołanie darowizny wykonanej jak i niewykonanej.

Zgodnie z treścią przepisu art. 896 KC: Darczyńca może odwołać darowiznę jeszcze niewykonaną, jeżeli po zawarciu umowy jego stan majątkowy uległ takiej zmianie, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla jego własnego utrzymania odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo bez uszczerbku dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych.

Natomiast, przepis art. 897 KC stanowi: Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia.

Jak wynika z powyższych przepisów - przyczyna odwołania darowizny może być spowodowana sytuacją majątkową darczyńcy - gdy po wykonaniu darowizny popadnie on w niedostatek, albo jeżeli przed wykonaniem darowizny stan majątkowy darczyńcy ulegnie takiej zmianie że wykonanie darowizny spowoduje uszczerbek dla jego własnego utrzymania (w granicach usprawiedliwionych potrzeb darczyńcy), albo kiedy zmiana stanu majątkowego darczyńcy przed wykonaniem darowizny spowoduje, że jej wykonanie nastąpi z uszczerbkiem dla ciążących na darczyńcy ustawowych obowiązkach alimentacyjnych.

Inną przyczyną odwołania darowizny jest tzw. rażąca niewdzięczność obdarowanego. Nie ma tu znaczenia, czy rażąca niewdzięczność wystąpi przed, czy już po wykonaniu darowizny. Istotne jest natomiast, że rażąca niewdzięczność obdarowanego musi wystąpić po zawarciu umowy darowizny. Stosownie do treści art. 898 § 1 KC: Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności.

O ile w przypadku popadnięcia darczyńcy w niedostatek nie jesteśmy ograniczeni ustawowym terminem na złożenie oświadczenia o odwołaniu darowizny - o tyle w przypadku rażącej niewdzięczności obdarowanego ustawodawca ustanowił roczny termin na odwołanie darowizny z tej przyczyny: art. 899 § 3 KC: Darowizna nie może być odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Darczyńca nie będzie mógł również odwołać darowizny z powodu rażącej niewdzięczności obdarowanego jeśli mu przebaczył – o czym stanowi przepis art. 899 § 1 KC: Darowizna nie może być odwołana z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył. Jeżeli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem.

Na koniec wypada wskazać, że odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 KC). Należy mieć na uwadze, że zgodnie z art. 73 § 1 KC: Jeżeli ustawa zastrzega dla czynności prawnej formę pisemną, dokumentową albo elektroniczną, czynność dokonana bez zachowania zastrzeżonej formy jest nieważna tylko wtedy, gdy ustawa przewiduje rygor nieważności. Zatem, odwołanie darowizny bez zachowania formy pisemnej, np. w formie ustnej nie skutkuje nieważnością odwołania, a jedynie ograniczeniami dowodowymi – w procesie nie zostanie dopuszczony dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt dokonania czynności (art. 74 § 1 KC). Jak zatem wybrnąć z takiej sytuacji, gdy odwołanie darowizny nastąpiło w formie ustnej, a sąd w procesie o zwrot darowizny nie dopuści dowodu ze świadków lub z przesłuchania stron na fakt złożenia oświadczenia o odwołaniu darowizny? W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że samo powództwo darczyńcy o zwrot przedmiotu darowizny skierowane przeciwko obdarowanemu może być potraktowane jako oświadczenie darczyńcy o odwołaniu darowizny. (B. Lackoroński [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 33, 2024, art. 900). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 września 2019 r. III CSK 189/17 stwierdził, że oświadczenie o odwołaniu darowizny może nastąpić również przez doręczenie obdarowanemu wniesionego przez pełnomocnika procesowego pozwu o wydanie przedmiotu darowizny; w takiej sytuacji skutek w postaci odwołania darowizny następuje z chwilą doręczenia odpisu pozwu (art. 900 KC). Jeżeli pozew został wniesiony przez pełnomocnika, skutek ten następuje tylko wtedy, gdy z pełnomocnictwa wynika umocowanie do dokonania także materialno-prawnej czynności odwołania darowizny. Istnieje zatem ryzyko, że w tym przypadku odwołanie darowizny może okazać się nieskuteczne – jeżeli doręczenie odpisu pozwu pozwanemu (obdarowanemu) nastąpi po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania darowizny dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego – z uwagi na przytoczony wyżej przepis art. 899 § 3 KC.

W przypadku złożenia pisemnego oświadczenia o odwołaniu darowizny należy mieć na uwadze, że wywoła ono skutek z chwilą, gdy dojdzie do obdarowanego w taki sposób, że będzie on mógł zapoznać się z jego treścią - o czym stanowi przepis art. 61 § 1 KC.

Konrad Cimachowicz
radca prawny

15/10/2024

Państwo Szydłowscy podpisali umowę i zapłacili przyjacielowi 15 tys. zł za jego ziemię. Szykowali się do postawienia na niej domu. Niestety, właściciel nieruchomości nagle zmarł, a jego majątek przejęła siostra. Kobieta nie zgodziła się na sfinalizowanie transakcji. 15 tys. zł przep...

26/09/2024

Zła wiara posiadacza, a roszczenie z art. 231 § 1 kc.

Sąd Najwyższy w wyroku z 20 maja 1997 r. II CKN 172 stwierdził, że w wypadkach, w których budowla została wzniesiona przez posiadacza samoistnego w złej wierze, można stosować art. 231 § 1 kc , o ile za traktowaniem tego posiadacza na równi z posiadaczem w dobrej wierze przemawiają ze względu na szczególne okoliczności sprawy zasady współżycia społecznego. Tę tezę Sąd Najwyższy powtórzył w wyroku z 26 kwietnia 2006 r. II CSK 43/06. Z kolei, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 18 września 2018 r. sygn. akt I ACa 1162/15 podzielając w całości powyższe stanowisko Sądu Najwyższego uznał je za ugruntowane. Rozszerza to dość znacznie zakres zastosowania art. 231 § 1 kc. Samoistny posiadacz w złej wierze będzie mógł zatem skorzystać z roszczenia z art. 231, jeżeli wykaże, że w sprawie występują szczególne okoliczności - np.: właściciel nieruchomości wiedział, że posiadacz nieruchomości wznosi na niej budynek o wartości znacznie przenoszącej jej wartość - i co więcej - akceptował ten fakt.

06/02/2020

Uzasadnienie uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.

​Publikujemy uzasadnienie uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., które dziś zostało podpisane przez skład orzekający i opublikowane w bazie orzeczeń SN (sygn. akt BSA I-4110-1/20).

29/12/2019

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2019 r. III CZP 7/19, dotycząca majątku wspólnego małżonków, w przypadku ogłoszenia przez jednego z nich tzw. upadłości konsumenckiej:

Z dniem ogłoszenia upadłości małżonka, nieprowadzącego działalności gospodarczej (art. 4911 i nast. ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, t. jedn.: Dz.U. z 2019 r., poz. 498 ze zm.), pozostającego w ustroju wspólności majątkowej, między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa, a majątek wspólny, którego podział nie jest dopuszczalny, wchodzi do masy upadłości.

18/12/2019

Ten rok będzie rekordowy pod względem liczby osób przebywających w aresztach. Do końca października wzrosła ona do 8 617, a to dwukrotnie więcej niż pod koniec 2015 r., kiedy była najniższa. Wśród największych problemów z tym związanych prawnicy wymieniają automatyzm, brak wystarcza...

17/12/2019

Pojęcie zarządcy nieruchomości na gruncie prawa budowlanego

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 15 listopada 2007 r. II OSK 1510/06

Nie ma żadnych racjonalnych powodów aby pod pojęciem "zarządcy nieruchomości", użytym w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2006 r. Nr 156, poz. 1118), rozumieć wyłącznie jednostkę organizacyjną, na rzecz której oddano nieruchomość w trwały zarząd na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). W pojęciu "zarządcy nieruchomości" mieści się również podmiot, na rzecz którego ustanowiono prawo użytkowania nieruchomości (ograniczone prawo rzeczowe) na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego.

12/12/2019

Niezbywalność użytkowania, a przeniesienie prawa do jego wykonywania.

Bardzo dobrze wyjaśnia tą kwestię poniżej przedstawiony wyrok Sądu Najwyższego:

Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 września 2015 r. IV CSK 690/14

Od niezbywalności prawa użytkowania (art. 254 KC) należy odróżnić samo jego wykonywanie. Prawo to bowiem charakteryzuje się tym, że użytkownik może albo osobiście używać rzecz i pobierać jej pożytki, albo przenieść te uprawnienia na osobę trzecią na podstawie umowy, np. najmu, dzierżawy czy użyczenia. Inaczej, użytkownik może je wykonywać albo samodzielnie, albo za pośrednictwem innych osób na podstawie stosownej umowy. Wydzierżawienie, wynajęcie lub oddanie w użyczenie użytkowanej rzeczy ogranicza wykonywanie użytkowania do ustanowienia obligacyjnego stosunku prawnego i ewentualnie pobierania z niego pożytków cywilnych. Zachowanie dzierżawcy lub innego podmiotu uprawnionego na podstawie zawartej z użytkownikiem umowy, odpowiadające treści przysługującego mu prawa obligacyjnego, jest wykonywaniem prawa obligacyjnego, które nie jest jednoczesnym wykonywaniem prawa użytkowania. Przeto tak rozumianemu przeniesieniu uprawnień do wykonywania prawa użytkowania na inne osoby nie sprzeciwia się zasada jego niezbywalności.

12/12/2019

Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 listopada 2019 r.
III CZP 3/19

Nie jest dopuszczalne zastrzeżenie kary umownej na wypadek odstąpienia od umowy z powodu niewykonania zobowiązania o charakterze pieniężnym.