03/04/2025
Dwangsommen en de IND
Als iemand een aanvraag doet voor verblijf in Nederland of gezinshereniging, moet de IND binnen een bepaalde tijd een beslissing nemen. Dit heet de wettelijke beslistermijn. Als de IND niet op tijd beslist, kan de aanvrager in sommige gevallen een dwangsom krijgen. Dit is een geldbedrag dat de IND moet betalen omdat de beslissing te laat is.
Twee soorten dwangsommen
Bestuurlijke dwangsom: Dit was maximaal €1.442, maar is afgeschaft op 1 april 2025.
Rechterlijke dwangsom: Dit bedrag is niet gemaximeerd en wordt bepaald door de rechter.
Wat is een ingebrekestelling?
Als de IND te laat is met een beslissing, kan de aanvrager de IND in gebreke stellen. Dit betekent dat hij of zij de IND vraagt om binnen twee weken alsnog een beslissing te nemen. Dit staat in de wet en heet een "ingebrekestelling", zoals vastgelegd in artikel 4:17 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb).
Vroeger moest de IND een bestuurlijke dwangsom betalen als er na twee weken nog geen beslissing was. Dit kon oplopen tot €1.442. Sinds 1 april 2025 is deze regeling afgeschaft. Bij asielaanvragen kan de IND nog steeds in gebreke worden gesteld. Dit is nodig om daarna een rechterlijke dwangsom te kunnen krijgen.
Wat is een rechterlijke dwangsom?
Als de IND na de ingebrekestelling nog steeds geen beslissing neemt, kan de aanvrager naar de rechter stappen. Dit heet "beroep niet tijdig beslissen" en is vastgelegd in artikel 6:12 Awb. De rechter bepaalt dan binnen welke termijn de IND alsnog moet beslissen. Bij gezinsherenigingsaanvragen is dat meestal:
8 weken om een beslissing te nemen.
20 weken als de IND binnen deze periode aangeeft dat er extra onderzoek nodig is.
Als de IND zich hier niet aan houdt, kan de rechter een rechterlijke dwangsom opleggen. Dit is een geldboete die de IND per dag moet betalen. Meestal bedraagt dit:
€100, €200 of €400 per dag,
met een maximum van €15.000, €30.000 of €37.500.
Wat als de IND na een rechterlijke dwangsom nog steeds geen beslissing neemt?
Als de IND binnen acht weken geen besluit neemt en geen bericht stuurt over extra onderzoek, kan de aanvrager, nadat de maximale dwangsom is bereikt, een tweede (en soms een derde) beroep niet tijdig beslissen indienen.
Als de rechterlijke dwangsom €100 per dag bedraagt met een maximum van €15.000, dan wordt het volledige bedrag verbeurd na 150 dagen (iets minder dan vijf maanden).
Wat betekent een tweede beroep?
Als een tweede beroep wordt ingediend, kan de rechtbank bepalen dat de IND een extra boete moet betalen. Meestal is dit bedrag twee keer zo hoog als de eerste boete. Dit betekent dat de IND opnieuw per dag moet betalen, vaak een hoger bedrag dan de eerste keer.
Als de IND nog steeds geen beslissing neemt, kan de aanvrager contact opnemen met een advocaat om te bespreken of een tweede of derde beroep niet tijdig beslissen (een fictief beroep) nodig is.
Voorbeeld: Een aanvrager wacht 20 maanden op een beslissing
Een aanvrager heeft op 1 augustus 2023 een aanvraag ingediend. De wettelijke beslistermijn voor gezinsherenigingsaanvragen is 6 maanden (voor aanvragen ingediend na 28 september 2024 is dit gewijzigd naar 9 maanden). Dit betekent dat de IND uiterlijk op 1 februari 2024 een beslissing had moeten nemen.
Stap 1: Ingebrekestelling en rechterlijke dwangsom
De aanvrager stelt de IND op 2 februari 2024 in gebreke.
De IND had nog twee weken (tot 16 februari 2024) om te beslissen.
Omdat de IND geen beslissing neemt, dient de aanvrager op 17 februari 2024 een beroep niet tijdig beslissen in bij de rechter.
Stap 2: Rechterlijke uitspraak
De rechter bepaalt op 1 april 2024 dat de IND binnen 8 weken een beslissing moet nemen, dus uiterlijk 27 mei 2024.
De IND neemt nog steeds geen beslissing.
Op 28 mei 2024 begint de rechterlijke dwangsom te lopen.
Stap 3: Dwangsommen berekenen
Vanaf 28 mei 2024 loopt de dwangsom.
Op 24 oktober 2024 (150 dagen later) is het maximum van €15.000 bereikt.
Stap 4: Tweede beroep en extra dwangsom
Als de IND na het bereiken van de maximale dwangsom nog steeds geen beslissing neemt, kan de aanvrager een tweede beroep niet tijdig beslissen indienen. De rechter kan dan:
Een nieuwe (hogere) dwangsom opleggen, vaak dubbel zo hoog als de eerste.
Een kortere termijn vaststellen.
Een last onder dwangsom opleggen, waarbij de IND per dag dat zij niet beslist, een nog hogere boete moet betalen.
Conclusie: Hoeveel dwangsommen na 20 maanden wachten?
In dit geval zou de aanvrager minimaal:
✅ €15.000 (eerste rechterlijke dwangsom) ontvangen.
✅ Als een tweede beroep is ingediend en toegewezen, kan dit oplopen tot €30.000 of meer.
✅ Bij een derde beroep kan het totaal oplopen tot €45.000 of meer.
