14/05/2025
.
✍🏻 در بسیاری از پروندههای کلاهبرداری، بزهدیده نه تنها گرفتار فریب رفتاری (behavioral deception) میشود، بلکه در سطحی عمیقتر دچار درونیسازی گناه (internalized guilt) میگردد؛ حالتی که در آن، فرد مسؤولیت اخلاقی و روانی جرم واقعشده را بهشکلی تحریفشده متوجه خود میداند.
📌درونیسازی گناه مکانیزمیست روانپویشی که طی آن، فرد احساس میکند اشتباهی که به او تحمیل شده، نتیجهی ناتوانی، نادانی یا خطای شخصی خودش بوده است. این حالت در قربانیان کلاهبرداری شایع است و اغلب به سرزنشگری درونی، اختلال در تصمیمگیری و پرهیز از افشا یا شکایت میانجامد.
🟡چنین وضعیت ذهنی، اغلب با سوگیری انتساب سرزنش به خود (self-blame attribution bias) همراه میشود؛ حالتی که بزهدیده بهطور نظاممند و ناهشیار، بهجای جستوجوی علتهای واقعی بیرونی، علت شکست یا آسیب را در درون خود جستوجو میکند.
📌این سوگیری موجب میشود که قربانی، روایت واقعیت را بر پایهی احساس شرم یا بیکفایتی بازسازی کند؛ نه بر پایهی دادههای عینی و مسؤولیتپذیری طرف مقابل. این امر، قدرت پیگیری قانونی را کاهش داده و مسیر احقاق حق را تضعیف میکند.
🟠از سوی دیگر، کلاهبردار با بهرهگیری از فریب روانی و تحریف واقعیت (gaslighting techniques) بهتدریج قضاوت اخلاقی بزهدیده را مخدوش میسازد. قربانی بهجای اطمینان به قضاوت خود، آن را زیر سؤال میبرد و به روایت مجرم تکیه میکند.
📌گسلایتینگ فرایندیست که طی آن، فرد با استفاده از دروغپردازی، انکار، تناقضگویی و جعل واقعیت، قربانی را بهگونهای سردرگم میکند که حتی در بدیهیترین احساسات و برداشتهایش نیز دچار تردید میشود.
عدم شناخت این مکانیزمها از سوی وکیل بزهدیده و مقام قضایی، سه پیامد عمده دارد:
🔴اختلال در تشخیص دقیق عنصر معنوی جرم؛
🔴عدم توانایی در بازسازی روایت منسجم قضایی؛
🔴بازتولید روانآزارانهی آسیب قربانی در طول فرآیند رسیدگی.
🖋️یک وکیل متخصص کیفری باید روانشناسی جرم و آسیبدیدگی بزهدیده را بفهمد؛ نه فقط برای اقناع قاضی، بلکه برای بازگرداندن تعادل به روانِ آزردهی موکل.
امیرفرهاد حنیف زادگان
وکیل پایه یک دادگستری
#کلاهبرداری
#عدالت
#قانون
#وکالت
#جرمشناسی
#فریب
