03/02/2026
بەناوی خودای بەخشندەی میهرەبان
🕹️ مەبەست چییە لە بازرگانی کردن بە مرۆڤ ؟؟
کاتی پێویست بۆ خوێندنەوە : ٣ خولەک ⏱️⌛️
دامەزراندن ، گواستنەوە ، یاخود داڵدەدان یان وەرگرتنی کەسانێکە لە ڕێگەی هەڕەشە یاخود بەکارهێنانی زەبر یاخود شێوەکانی دیکەی زۆرلێکردن ، ڕفاندن ، هەڵخەڵەتاندن ، خراۆ بەکارهێنانی دەسەڵات یاخود بارودۆخی لاواز ( ماددی و مەعنەوی ) ، یان پێدان یان وەرگرتنی پارە یان سوود بۆ بەدەدتهێنانی ڕەزامەندی کەسێک کە جڵەوی کەسێکی تری لایە ، بۆ مەبەستی فرۆشتنیان یان بەدقۆستنەوەیان لە کردەوەکانی لەشفرۆشی ، بەدقۆستنەوەی سێکسی ، کاری زۆرەملێ ، بەکۆیلەکردن ، سواڵکردن ، بازرگانی کردن بە ئەندامانی جەستەیان یان بەکاتهێنانیان بۆ تاقیکردنەوەی پزیشکی .
💡 ئایا هیچ یاسایەک هەیە لە کوردستان بۆ قەدەغەکردنی ئەم بابەتە؟
⚖️ پەرلەمانی کوردستان، بە یاسای ژمارە ٦ی ساڵی ٢٠١٨، یاسای بەرەنگاربوونەوەی بازرگانیکردن بە مرۆڤی ساڵی ٢٠١٢ی عێراقی بەرکار کردووە.
💸 بازرگانیکردن بە مرۆڤ لە حاڵەتەوە خەریکە دەبێتە دیاردەیەکی نێودەوڵەتی، بەتایبەت لە بابەتی کارکردنی بە زۆرەملێ و بازرگانیکردن بە کۆچبەران و بەکارھێنانی ئەندامانی جەستەیان و فرۆشتنەوەیان بە مەبەستی دەستکەوتی ماددی، ھەربۆیە زۆرینەی وڵاتان پلان و بەرنامەی تایبەتیان داڕشتووە بۆ بەرەنگاربوونەوەی، لەگەڵ ئەوەشدا بازرگانیکردن بە مرۆڤ بەردەوامە و سنووردار نەکراوە.
⚙️ سزای تاوانی بازرگانیکردن بە مرۆڤ لە عێراقدا:
بەپێی یاسای بەرەنگاربوونەوەی بازرگانیکردن بە مرۆڤی ساڵی ٢٠١٢ی عێراق، سزاکان بەو شێوەیەی خوارەوەن:
یەکەم: سزا دەدرێت بە زیندانیکردنی کاتی، یان بە پێبژاردن کە لە ٥ ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە ١٠ ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، ھەرکەسێک یەک لەو کارانەی ئەنجامدابێت کە لە ماددەی یەکەمی یاساکەدا ئاماژەی بۆ کراوە.
دووەم: سزا دەدرێت بە زیندانیکردن لە ١٥ ساڵ زیاتر نەبێت یاخود پێبژاردنێک کە لە لە ١٠ ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، ھەر کەسێک تاوانەکەی بە یەکێک لەو ئامرازانەی خوارەوە ئەنجامدابێت:
١/ بەکارھێنانی شێوازەکانی زۆرلێکردن لە ھەراسانکردن و ھەڕەشەکردن و حجزکردنی بەڵگەنامەکانی سەفەرکردن یان بەڵگەنامە فەرمییەکان.
٢/ رفاندن یان بەلاڕێدابردن یان فێڵکردن یان بەکارھێنانی دەسەڵات.
٣/ پێدان یان وەرگرتنی بڕێکی پارە یان دیاری بۆ وەرگرتنی رەزامەندی کەسێک کە دەسەڵاتی ھەیە، یان سەروەسیەت (ولایە) لەسەر کەسێکی تر.
🛡️ سێیەم: سزا دەدرێت بە زیندانیکردنی تاھەتایی یان بە پێبژاردنێک لە ١٥ ملیۆن دینار کەمتر نەبێت، ئەگەر تاوانی بازرگانیکردن بەو شێوەیەی خوارەوە روویدابێت:
١/ ئەگەر تاوانلێکراو ١٨ ساڵی تەواو نەکربێت.
٢/ ئەگەر تاوانلێکراو لە رەگەزی مێ بوو یان خاوەن پێداویستی تایبەت بوو.
٣/ ئەگەر تاوانەکە لەلایەن کۆمەڵەیەکی تاوانکاری رێکخراو ئەنجامدرابوو یان رووێکی نێودەوڵەتیی ھەبوو.
٤/ ئەگەر تاوانەکە لە رێی رفاندن یان ئەشکەنجە ئەنجامدرابوو.
٥/ ئەگەر تاوانبار کەسوکاری تاوانلێکراو بێت یان والی بێت لەسەری یان ھاوسەری بێت.
٦/ ئەگەر تاوانلێکراو بە شێوەیەک بریندار بوو کە چاکبوونەوەی نەبوو یان تووشی نەخۆشییەکی درێژخایەن بوو بەھۆی بازرگانیپێکردنیەوە.
٧/ ئەگەر تاوانەکە بەرامبەر چەند کەسێک ئەنجامدرا یان چەند جارێک بەرامبەر کەسێک دووبارە ببێتەوە.
٨/ ئەگەر تاوانەکە بەرامبەر فەرمانبەرێک یان کەسێکی راسپێدراو بە خزمەتێکی گشتی ئەنجامدرابێت.
٩/ بەکارھێنانی دەسەڵات یان بەکارھێنانی خاڵی لاوازی قوربانی یاخود کەرەستەیان.
⚙️ چوارەم/ سزا دەدرێت بە بەندکردن لە سێ ساڵ زیاتر نەبێت یان بە پێبژاردن کە لە ١٠ ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە ٢٠ ملیۆن دیناریش زیاتر نەبێت، ئەگەر تاوانەکە بەو شێوەیە روویدابوو:
١/ دروستکردن یان بەڕێوەبردنی پێگەیەک ھاوشێوەی تۆڕێکی زانیاری بۆ مەبەستی بازرگانیکردن بە مرۆڤ.
٢/ ئەنجامدانی گرێبەستێکی پەیوەست بە بازرگانیکردن بە مرۆڤ کە دەستکەوتێک لەخۆ بگرێت یان کارئاسانی بکات لە رێی ئەو تۆڕە زانیارییە.
پێنجەم/ سزاکە دەبێتە لەسێدارەدان، ئەگەر بووە ھۆی مردنی تاوانلێکراو.
شەشەم/ سزا دەدرێت بە پێبژاردنێک لە ٥ ملیۆن دینار کەمتر نەبێت و لە ٢٥ ملیۆن دینار زیاتر نەبێت، ھەر کەسایەتییەکی مەعنەوی ھاوبەشی کردبێت لە تاوانەکەدا یان بەناو یان بە حساب یان لە قازانجی ئەو ئەنجامدرابێت، سزاکە بۆ بەڕێوەبەری رێگەپێدراو یان بەرپرسی ئیدارەی ئەو کەسایەتییە مەعنەوییە درێژنابێتەوە، ئەگەر ھاوبەشیی ئەو کەسایەتییەش لە تاوانەکە سەلمێندرا.
⚖️ لەو حاڵەتەشدا پێویستە دادگا ئەو کەسایەتییە مەعنەوییە ھەڵوەشێنێتەوە، یان چالاکییەکانی بە شێوەیەکی ھەمیشەیی یان کاتی رابگرێت و بارەگاکەی دابخات، ئەگەر دەرکەوت ھاوبەش بووە لە یەکێک لەو تاوانانەی ئاماژەیان بۆ کراوە.
