محامی خضر عثمان بابان

07/03/2026

🔺 قرینە چیە ؟ زۆر جار دەبیستین یاساییەکان باسی ئەوە دەکەن سەرەڕای بەڵگەکان قرینەش هەبوە وای کردوە دادگا بگاتە بڕیارێک ! ئایا ئەمە چیە ؟

قرینە لە یاسادا وەک لە ماددە “ 98 “ لە یاسای سەلماندن هاتوە بریتیە لە دەرهێنان و هەڵێنجانی شتێک یان فەرمانێکی نادیان لە شتێک یان فەرمانێکی دیار “ استنباط المشرع أمراً غير ثابت من أمر ثابت “ وە دوو جۆر قرینە هەیە کە کاری پێدەکرێت :

یەکەمیان قرینەی یاسایی القرینە القانونیە : ئەم قرینەیە کە لەلایەن یاسادانەرەوە (یاسا) دامەزراوە و بە ڕوونی لە دەقێکی یاسایی دیاریکراودا هاتووە و پابەندکەرە بۆ دادوەر کە هیچ ئیختیارییەکی نییە بۆ قبوڵکردن یان ڕەتکردنەوەی کاتێک مەرجە یاساییەکانی جێبەجێکرا .

بۆنمونە دانی عربون ئەوەی خۆمان پێی دەڵێین “ پارەی پێشەکی معاملە “ قرینەیە لەسەر ئەوەی کە گرێبەستی نێوان لایەنەکان دروست بوە .

یان قرینەی باوکایەتی ئەویش کاتێک منداڵێک لە ژنێک لە دایک دەبێت قرینەو گریمانەی ئەوەیە کەلە مێردەکەیەتی .

جۆری دووەم قرینەی دادوەری القرینە القضائیە :

ئەم قرینەیە ئەوەیە کە دادوەر لە بارودۆخ و چوارچێوەی دۆسیەی بەردەمیەوە هەڵیدەهێنجێت، بە بەکارهێنانی دەسەڵاتی ئیختیاری و ئەزموون و لۆژیکی خۆی.

کە ئەم قرینەیە پابەندکەر نییە بۆ دادوەر وە دەسەڵاتی ئیختیاری فراوانی هەیە لە هەڵسەنگاندنی گرنگی و قورسایی قرینەکە . وە حصرکراو و ثابت نیەو لە کەیسێکەوە بۆ کەیسێکی تر بەپێی ڕاستی و بارودۆخەکان دەگۆڕێت.

بۆ نمونە کاتێک کەسێک کرێچیە لە خانوی کەسێک دا وە دانی کرێی مانگی پێشتر بە خاوەن موڵک قرینەیە لەسەر ئەوەی کە کرێی مانگەکانی پێشوی داوە .

هەڵبەت قرینە بەتەنها بینای حوکمی لەسەر ناکرێت بەلکو دەبێت معزز بێت و پاڵپشت بێت بەبەڵگەی دیکە .

پارێزەر
شاڵاو ابوبر علی
7/3/2026

02/03/2026

جیاوازی چیە لەنێوان داوای (منع معارضة) و (منع تعرض)؟
📜💼 ⚖👨🏻‍⚖️👨🏻‍⚖️ ⚖️
➖➖➖➖➖➖➖➖➖➖
بە کورتی ئەمە جیاوازیەکان :

١. داوای ڕێگری لە دەستوەردان (منع المعارضة)
ئەم داوایە زیاتر پەیوەندی بە مافی خاوەندارێتی (الملكية) هەیە.
• کەی بەکاردێت؟ کاتێک کەسێک ڕێگری لە خاوەن موڵک دەکات کە سوود لە موڵکەکەی وەربگرێت، یان بەبێ بنەمای یاسایی دەستی بەسەردا گرتووە.
• نموونە: تۆ خانووێکت هەیە و تاپۆکەی بە ناوی خۆتەوەیە، بەڵام کەسێک هاتووە بەبێ ڕەزامەندی تۆ تێیدا نیشتەجێ بووە یان ڕێگەت نادات بچیتە ژوورەوە. لێرەدا تۆ داوای "منع معارضة" تۆمار دەکەی بۆ ئەوەی ئەو کەسە لە موڵکەکەت دەربکەیت.
• سەلماندن: لەم جۆرەدا دەبێت بیسەلمێنیت کە تۆ خاوەنی (مالك) موڵکەکەی.

٢. داوای ڕێگری لە ڕێگری (منع التعرض)
ئەم داوایە پەیوەندی بە مافی دەستبەسەرداگرتن (الحیازة) هەیە، نەک لایەنی خاوەندارێتی (تاپۆ).
• کەی بەکاردێت؟ کاتێک کەسێک دەیەوێت بە زۆر یان بە نایاسایی دەستت لێ وەربدات لەو موڵکەی کە لەژێر دەستتە، تەنانەت ئەگەر هێشتا بە ناوی تۆشەوە نەبێت (بەڵام ماوەی ساڵێکە لای تۆیە).
• نموونە: تۆ زەوییەک بەکاردێنیت و ساڵێکە لەژێر دەستتدایە (حیازة)، کەسێک دێت و دەیەوێت بە زۆر دەرت بکات یان دیوارێک لەبەردەم زەوییەکەت دروست بکات. لێرەدا داوای "منع تعرض" دەکەیت بۆ ئەوەی پارێزگاری لەو دۆخە بکەیت کە ئێستا هەتە وەک ئەوەی لە گریبەستی مساتەحە
• سەلماندن: دەبێت بیسەلمێنیت کە تۆ بۆ ماوەی ساڵێک بە شێوەیەکی ئاشکرا و بەردەوام دەستت بەسەر ئەو موڵکەدا هەبووە. یان گرێبەستی مساطحەت هەیە

ماددەی١٩٧ و ١٠٤٨ و ١١٥٠ و ١١٥٤ و ١١٥٥لە یاسای شارستانی و ماددە ١٠ یاسای دادبینی شارستانی….

#مساطحة

بەسوپاسەوە لە پەیجی زانستی سەلماندن وەرگیراوە.

26/02/2026

ئایا دوای دەرچوونی حوکمی سزایی و وەرگرتنی (پلەی کۆتایی) ، دەکرێت سزادراو ئازاد بکرێت؟ ⚖️

زۆربەی هاوڵاتییان وا وێنا دەکەن کاتێک بڕیاری دادگا گەیشتە قۆناغی کۆتایی (اكتساب الدرجة القطعية) و چووە بواری جێبەجێکردنەوە، ئیتر هیچ دەرچەیەک بۆ ئازادکردنی سزادراو نامێنیتەوە، مەگەر بە تەواوکردنی ماوەی سزاکەی یان دەرچوونی لێبوردنی گشتی.

بەڵام ڕاستییە یاساییەکە لێرەدا جیاوازە!
یاسادانەری عێراقی لە ڕێگەی ماددەی (338) ی یاسای بنەماکانی دادگاییکردنی سزاییەوە ، ڕێکارێکی یاسایی دیاری کردووە کە دەبێتە هۆی هەڵوەشاندنەوەی سزاکە و ئازادکردنی سزادراو ، ئەویش لە ڕێگەی (لێخۆشبوونی تاوانلێکراو - صفح المجني عليه).

مەرج و تایبەتمەندییەکانی ئەم لێخۆشبوونە (الصفح):

● جۆری تاوانەکان: ئەم لێخۆشبوونە تەنها ئەو تاوانانە دەگرێتەوە کە ئاشتەوایان تێدا دەکرێت بەدیاریکراوی مەبەستمان لەو تاوانان کە لە ماددەی 3ی یاسای بنەماکانی دادگەری سزاییدا هاتوون؛ واتە ئەو تاوانانەی تەنها مافی تایبەتی (حق خاص) تێدایە بەبێ هەبوونی مافی گشتی (حق عام).

● کاتی جێبەجێکردن : یەکێک لە تایبەتمەندییە گرنگەکانی ئەم ڕێکارە ئەوەیە کە دوای دەرچوونی حوکمی سزایی دەستپێدەکات، جا حوکمەکە پلەی کۆتایی (قطع) وەرگرتبێت یاخود نا.

تێبینی: ئەگەر لێخۆشبوونەکە پێش دەرچوونی حوکمی سزایی بێت، پێی دەوترێت ئاشتەوایی (صلح) و مادەی 194ی یاسای بنەماکانی دادگەری بەسەردا جێبەجێ دەبێ .

🛠 ڕێکارە یاساییەکان بۆ ئازادکردنی سزادراو:
بۆ ئەوەی سزادراوێک لە ڕێگەی ئەم ماددەیەوە ئازاد بکرێت، دەبێت ئەم هەنگاوانە بنرێت:

1️⃣ پێشکەشکردنی داواکاری: کەسی تاوانلێکراو (المجني عليه) یان ئەو کەسەی بەحوکمی قانون شوێن تاوان لێکراو دەگرێتەوە، داواکارییەک پێشکەش بە هەمان ئەو دادگایە دەکات کە حوکمە سزاییەکەی دەرکردووە و تیایدا ڕایدەگەیەنێت کە لە سزادراو خۆشبووە.

2️⃣ وردبینی و بڕیاری دادگا: دادگا وردبینی لە مەرجە یاساییەکان دەکات و گەر مەرجە یاساییەکانی تیا بوو، ئەم دوو بڕیارە دەدات:

● هەڵوەشاندنەوە: بڕیار دەدات بە هەڵوەشاندنەوەی ئەو ماوەی کە لە سزاکە ماویەتی بە (سزایی بنەڕەتی و لاوەکیەکان) بێجگە لە سزایی دەستبەسەرداگرتن (مصادرة).

● ئازادکردن دەستبەجێ : بڕیاری ئازادکردن (إخلاء سبيل) بۆ سزادراو دەردەکات.

3️⃣ تمییزی تلقائی (پێداچوونەوەی خۆکار ): پێویستە لەسەر دادگا لە ماوەی 10 ڕۆژدا لە بەرواری دەرچوونی بڕیاری هەڵوەشاندنەوەکە، ڕاستەوخۆ پەڕاوی دۆسیەکە بەرز بکاتەوە بۆ دادگای پێداچوونەوە (تمییز) بە مەبەستی تێڕوانین و پێداچونەوە بە بڕیارەکە جا بەپەسەندکردن یان هەڵوەشاندنەوەی بڕیارەکە.

جێگەی ئاماژەییە :
بەپێی حوکمەکانی ماددەی (150) لە یاسای سزادانی عێراقی، لێخۆشبوونی تاوانلێکراو (الصفح) یەکێکە لە هۆکارە یاساییەکانی کۆتاییهێنان بە سزا؛ بەڵام جێبەجێکردنی ئەم دەقە تەنها ئەو تاوانانە دەگرێتەوە کە ڕەهەندی شەخسییان بەسەردا زاڵە و لە ماددەی (3)ی یاسای بنەماکانی دادگاییکردنی سزاییدا دەستنیشان کراون.

بەهیوای سوودبینین

پارێزەر کاکە صالح

02/02/2026

02/02/2026

💥باس لە سزای (دڕاندنی پاسپۆرت) ئەکەین،سزاکەی بەم جۆرەی لای خوارەوەیە:

۱.ئەگەر یەکەم جار بێت پاسپۆرتەکەت دراندبێت یان ون کردبێت یان فڕێدرابێت یان تلف بووبێت ئەوا بەڕێوبەرایەتی پاسپـــۆڕت ھەڵئەستێت بە وەرگرتنی بڕی (٢٥٠٠٠٠)دیناری عێــراقی وەکو پێبژاردن

٢.لە جاری دووەم سزاکەی قورستر ئەبێت وە بکەرەکەی ئەدرێــتە دادگا و بە پێبژاردن بەبڕێــک لە (٢٥٠٠٠٠)ھەزار دینار کەمتر نەبێت و لە (١) ملیۆن زیــاتر نەبێت سزا ئەدرێت و ھەروەھا بۆ ماوەی ٣ مانگ لە ڕۆژی دەرچوونی سزاکەی رێگەی لێئەگیرێت پاسپۆرتی تازە دەربھێنێتەوە ..

پارێزەر/ چانێ جبار محمود ⚖️

02/02/2026

کرێچی خانو و بەکرێدراوەکە چۆڵ دەکات بەڵام پارەیەکی زۆری ئاو و کارەبا جێدەهێڵێت و نایدات ! ئایا بەپێی یاسا ناچار دەکرێت بە دانی ئەم پارانە ؟ 👇🏽

قەرزی ئاو و کارەبا و کرێی هەر خزمەتگوزاریەکی دیکە کە هاوپێچ و وابەستەی بەکرێدراوەکەیە جا خانوو بێت یان هەر یەکەیەکی نیشتەجێبون ، کاتێکیش بەکرێدراوەکە ئەم قەرزانەی لەسەر بێت جا لە لایەن خاوەن ماڵ صرف کرابێت یان کرێچی پێویستە دفع بکرێت و سفر بکرێتەوە ئەوجا مامەڵەی یاسایی لەسەر موڵکەکە دەکرێت و لەحکومەت دا مامەڵەکانی ڕایی دەکرێت وەک فرۆشتن یان هەر مامەڵەیەکی دیکە لە فەرمانگەی تۆماری خانوبەرە “ طاپۆ “ .

بۆیە کاتێک کرێچی ئەم پارانە نادات لە یاسادا بەو جۆرەیە کە پێویستە خاوەن موڵک هەستێت بە دانی پارەکان و حسابەکان سفر بکاتەوە و وەسڵەکان وەربگرێت و دواتر لەڕێگای ئەنجامدانی داوای بەرایی لە دادگای بەرایی داوای گەڕاندنەوە و پابەندکردنی کرێچی بکرێت بەگێڕانەوە و ئەو پارەو قەرزانە .

کەواتە کاتێک کرێچی پارەی ئەو قەرزانە جێدەهێڵێت لە یاسادا خۆی لەڕێی داوای یاسایی پابەند ناکرێت بچێت قەرزەکانی حکومەت لە ئاو و کارەبا بداتەوە بەڵکو خاوەن موڵک قەرزەکان دەداتەوە و دواتر دەگەڕێتەوە سەر کرێچی بۆ وەرگرتنەوەی بەپێی وەسڵەکان لە دادگا .

کە زۆرجار دوای وەرگرتنی بڕیاری دادگا بەپابەندکردنی کرێچی بەگێرانەوەی پارە دفعکراوەکان بۆ خاوەن ماڵ لە فەرمانگەی جێبەجێکردن دانەوەکەی بۆ دەکرێت بە اقساطی مانگانە لە کاتێکدا خاوەن ماڵ بەیەک جار داویەتیەوە بە حکومەت ئەمەش بەپێی یاسای جێبەجێکردن .

پارێزەر
شاڵاو ابوبکر علی
25/1/2026

23/01/2026

خاوەن (موڵک) مافی هەیە داوای (چۆڵکردنی موڵک) لەسەر (کرێچی)یەکەی بەرزبـکاتەوە و پێی چۆڵ بـکات ئەگەر یەکێک یان زیاتر لەو هۆکارانەی خوارەوە هـاتنەدی :-
یەکەم :- ئەگەر مـاوەی بـەکرێ دانەکە (١٢) سـاڵی تێپەڕاند
دووەم:-ئەگەر مـنداڵی خـاوەن موڵک هـاوسەرگیری کرد دوای گرێبەستی بەکرێ دان و هیچ خـانوو و شوقەیەکی سەربەخۆی نەبوو تێیدابـژی .
سێهەم :- ئەگەر خاوەن موڵک ویستی نهۆمێکی تر بـۆ بیناکە زیادبـکات و لەڕوی هەندەسیەوە وا پێویست بـوو نهۆمی بەکرێ دانەکە چۆڵبکرێ یان بەشێکی ، یاخود ویستی هەبوو بیناکە تێکبدات و سەرلەنوێ لەسەر ماستەر پلانی مەنتیقەکە دروستی بـکاتەوە .
چوارهەم :- ئەگەر شوێنە بـەکرێ گیراوەکە بە شێوازێک لەلایەن کرێچیەوە بەکاردەهێنرا ، دەبووە هۆی لەکەدارکردنی ناو و ناوبانگی خاوەن موڵک .
پێنجەم:- ئەگەر کرێچی لەماوەی دیاری کراودا کرێی نەدا ، یاخود هەستا بە بەکرێ دانەوەی بەشێک یان هەموو موڵکەکە بەکەسێکی تر بێ ئاگاداری خاوەن موڵک ، یان گۆڕانکاری کرد لەبیناکەدا و زیانی گەیاند بە بیناکە یانیش بیناکە بەرەوو فشەڵبوون دەچوو مەترسی ڕوخانی لێدەکرا.
هەندێک لەهۆکارەکان پێش تۆمار کردنی داوا پێویستی بە مەرجی شکلی هەیە وەک (انذار) کردن .

ئا. پارێزەر
ڕامیار عمر ٲحمد

21/01/2026

🔺جیاوازی چیە لە نێوان زینای هاوسەری و ناپاکی هاوسەری ؟ ئایا هەردوکیان یەک شت دەگرنەوە یان ماناو سزا و ماددەی یاسایی جیاوازن ؟

بەڵێ ، بێگومان دوو بابەتی جیاوازن هەر وەک لە ناوەکەیانەوە دیارە ماناو تێگەیشتن و خودی کردارەکە و ماددەی یاسایی و سزای یاسایی جیاوازیان هەیە بەم جۆرەی خوارەوە :

1- زینای هاوسەری بریتیە لە زیناکردن و سێکس کردن لەلایەن پیاوێکی ژندار یان ژنێکی مێرددار لەگەڵ ڕەگەزی بەرامبەر بە جۆرێک پێکەوەبون و کرداری سێکسی ڕووی دابێت و بسەلمێت بۆ دادگا و لایەنی بەرامبەر پێیزانیوە و سکاڵای کردوە .

بەڵام ، ناپاکی یان خیانەتی هاوسەری مەرج نیە کرداری سێکسی بێت لەنێوان پیاوێکی ژندار و ژنێکی مێرددار بەڵکو بونی پەیوەنسی خۆشەویستی و سۆزداری و ناشەرعی کافیە بۆ ئەوەی بە ناپاکی هاوسەری دابندرێت وە گەر کرداری سێکسی تێدابوبێت ئەوە خراپتر .

2- زینای هاوسەری وەک وتمان خودی کرداری سێکسی و سەرجێیەکەیە و ئاشکرابونیەتی کە ڕووی دابێت .

بەڵام ، ناپاکی هاوسەری قسەکردن و وێنەناردن و ڤیدیۆ و سکۆر ناردن و قسەی ڕۆمانسی و خۆشەویستی و سێکسی دەگرێتەوە جا راستەوخۆ و ڕووبەڕوو بێت یان بە نامە و مۆبایل و ئەپەکانی سۆشیال میدیا بێت .

3- زینای هاوسەری بەدانپێدانانی هەردوو کەسی زیناکار یان بونی شاهیدی بەرچاو یان پشکنینی پزیشکی دەسەلمێندرێیت و دەکرێتە بنەما بۆ سزادان .

بەڵام ، ناپاکی هاوسەری پێویستی بە پشکنینی پزیشکی جەستەیی نیە و بە دانپێدانان و شاهید و وێنە و ڤیدیۆ و دەنگ وەک قرینە دەکرێت بسەلمێت کە ئەو کەسە لە پەیوەندی و ناپاکی هاوسەری دا بوە .

4- زینای هاوسەری بەپێی ماددە “ 377 “ لە یاسای سزادان ڕێکخراوە و سزای حبس کردنی تا سێ ساڵ بۆ داناوە بۆ هەر کام لە پیاو و ژن کە کاری وا بکەن .

بەڵام ، ناپاکی هاوسەری لە ڕووی تطبیقاتەوە بەپێی ماددە “7 “ لە یاسای توندوتیژی خێزانی مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە لە شەش مانگ بۆ سێ ساڵ بەندکردن داندراوە لەگەڵ غرامەکردن ، وە هەندێک لە یاسا ناسان پێیان وایە ناپاکی هاوسەری عنصری سزایی تێدا نیە .

5- زینای هاوسەری دەقێکی ڕوون لەسەری نەهاتوە لە یاسای باری کەسێتی دا چونکە هەر دەچێتە بابی ناپاکی هاوسەری و هۆکارە بۆ جیابوونەوە و داواکردنی .

بەڵام ، ناپاکی هاوسەری بەپێی ماددە “ 40 “ لە یاسای باری کەسێتی بە هۆکاری جیابونەوە داندراوە و مادام ئەم هۆکار بێت من باب الاولی زینای زوجی هۆکارێکی بەهێزترە بۆ جیابونەوە .

6-لە داوای زینای هاوسەری دا گەر ژن یان پیاو زینای هاوسەری بکات و هاوسەری لێی خۆش بێت پەراوەکە دادەخرێت و بەنسبەت ئەو کەسەش زینای لەگەڵ کردوە دادەخرێت ، یان گەر بچنەوە لای یەک و یەکتر قبوڵ بکەنەوە و ئاشت بنەوە پەراوەکە دادەخرێت .

بەڵام ، لە ناپاکی هاوسەری دا لەبەر ئەوەی زۆربەی جارەکان مشمول دەکرێت بە ماددە “ 7 “ لە یاسای توندوتیژی خێزانی و لە کاتی تنازل کردن دا پەراوەکە بەهەمو جۆرەکانیەوە دادەخرێت ئەوە ئەم حالەتەش دادەخرێت وە هۆکاریش نامێنێت بۆ جیابونەوە دوای داخستن و ئاشتبونەوە .

▫️ کەواتە دەرکەوت تاوانی زینای هاوسەری تاوانێکی قورسترە سزایەکی ڕون و ماددەیەکی تایبەتی لە یاسا بۆ داندراوە “377 “ لە ی سزادان ، وە سزاکەی قورسترە وە کەسی تاوانکار هەم خۆی هەم کەسی زینای لەگەڵ دەکات سزا دەدرێن و دەستگیر دەکرێن وە یەکێکە لە تاوانە قێزەونەکان و لە دادگاکان دا رێوشوێنی توند لەگەڵ ئەو کەسانە دەگیرێتە بەر کاتێک ئەو کارە دەکەن و ئاشکرا دەبن و سکاڵایان لێدەکرێت , وە زۆر جار بە کەفالەت ئازاد ناکرێن هەم لەبەر قورسی تاوانەکە هەم لەبەر پارستنی ژیانی دەستگیرکراوان .

پارێزەر
شاڵاو ابوبکر علی
16/11/2025

🔻
‎گەورەترین پەیجی یاسایی لە هەموو عێراق
‎أكبر صفحة قانونية في العراق

https://linktr.ee/Didgay.parezarany.kurdstan

18/01/2026

جورەکانی سویند خواردن لە دادگا

1️⃣ الیمین حاسمة (١١٨) قانون الاثبات / ئەگەر هەر لایەنەک داواکەی یان بانگەشەکەی نەیتوانی بسەلمێنیت ئەوا دەتوانی لایەنی بەرامبەر سویند بدات بە سوێندی یەکلاکەرەوە کە لایەنی بەرامبەر لەبەردەم ٣ ئەگەردایە
🔸ئەگەر سویندی خوارد لە داواکە لە بەرژەوەندی ئەو کەسە دەردەجیت کە سویندەکەی بو ئاراستەکراوە
🔸ئەگەر سویند نەخوارد ئەوا داواکە لەبەرژەوەندی ئەو لایەنەدەردەجیت کە سویندەکەی ئاراستەکراوە
🔸ریگەی سێیەمیش دەتوانیت سویندەکەی ئاراستەی ئەو لایەنە بکاتەوە کە سویندەکەی ئاراستەی ئەو کراوە بو نمونە دەلیت من سویند ناخوم با خوی ( ئەوەی نەیتوانی داوا یان بانگەشەکەی بسەلمێنێت ) سویندەکە بخوات

2️⃣ الیمین المتممة (١٢٠) قانون الاثبات / ئەگەر بەلگەیەک هەبوو بەلام بەلگەکە تەواو ( کامل ) نەبوو بەلام جیگەی متمانەی دادگا بوو ئەوا بو تەواوکاری ( تکمیلة ) ئەو بەلگەیە خاوەن بەلگە سویند دەدریت بە سوێند تەواو کەری
نمونە ( یەک شاهید هەیە و دادگا متمانەی بە شاهێدیدانەکە هات بەلام شاهیدیدانەکە یەک شاهید بوو بەلگەیەکی کامل نەبوو ئەو کات بو تەواو کاری ئەو بەلگەیە دادگا خاوەن بەلگەکە سویند دەدات )

3️⃣ الیمین التقویم ( ١٢٢/١) قانون الاثبات
/ ئەگەر بابەتی داوا نەتوانریت بگەرینرێتەوە ( تنفیذ عیني ) بویە پێویسە نرخەکەی بگەرێنرێتەوە بەلام نرخی شتەکەش ئەستەم بو دیاری بکرێت ئەو کات داواکار سویند دەدرێت کە ئایا بری نرخەکەی لە چەند زیاتر نەبوە

4️⃣ الیمین الاستحقاق (١٢٤/٢) قانون الاثبات /
ئەگەر لەکەسیک بانگەشەی مالێکی کرد کە گوایە خوی خاوەنیەتی و داواکەی سەلماند ئەوە سویند دەدرێت کەسەکە کە ئەو مالەی بانگەشەی خاوەنداریەتیەکەی دەکات و سەلماندویەتی نەیفروشتوە و نەشی داوەبەکەسێکی تر لە هەر مالی خویەتی تا ئیستا

5️⃣ الیمین الاستظهار (١٢٤) قانون الاثبات / ئەگەر هاتو کەسێك بانگەشەی مافێکی کرد کە هەیە لەسەر میراتی کەسیکی مردوو و بانگەشەکەی خویشی سەلماند ئەوە دادگا لە خویەوە بانگەشەکار سویند دەدات کە لەکاتی زیندوو کەسی قەرزار قەرزەکەی وەرنەگرتوە و وە گەردەن ئازایی ( الابراء ) لە قەرزار نەکردوە

6️⃣ الیمین عدم العلم (٣٩/٣) قانون الاثبات /
ئەگەر تکلیف کرا لەسەر کارێک کەلە لایەن یەکیکی ترەوە ئەنجام دراوە ئەوا ئەگەر انکاری کارەکەی کرد دەبیت بەم سویندە سویند بدریت کە زانیاری نیە لەسەر کاری ئەو کەسە
نمونە ( کەسیک داوا مافیک دەکات لەسەر کەسیک کە مردوە و نەیتوانی داواکەی بسەلمێنێت ئەوا میراتگرەکانی دەتوانن سوێند بخون بەوەکە زانیاریان نیە لەسەر ئەو کارەی کە میراتلێگرەکە ئەنجامی داوە )

7️⃣ الیمین الاستیثاق (٤٣١/٣) قانون المدني /
ئەو مافەنەی کەلە مادەی (٤٣١) یاسای مدنی دا هاتون کە مدەی تقادمیان یەک سالە تایبەتە بە مافی خاوەن پیشەیەکان ئەو کەسەی کە دەست دەگریت بە تقادمبونی ئەم مافەیە ئەوا دادگا لەخویەوە سویند ئاراستە ئەو کەسە دەکات کە سویند بخوات کە ئەستوی پاکە لە مافەی کە لێی داوا دەکرێت
بەو مەرجەی کە هیج نوسراویک لە نێوان لایەنەکان دا سەبارەت بەو مافە بونی نەبێت

8️⃣ اليمين البتات (١١٧) قانون الاثبات / ئەگەر کەسیک انکاری ئەو کارەی کرد کە دراوەتە پالی ئەوە سویند دەدرێت بە ( الیمین البتات ) لەسەر ئەوەی کە ئەو کارەکەی نەکردوە یان سوێند خواردن لەسەر کاری کەسیکی تر کە دوای بانگەشەکرنی بە هەبونی زانیاری لەسەر کاری کەسیکی تر دواتر پاشگەزبونەوەی انکاری کردنی ئەوا بەم سویندە سویند دەدریت نمونە ( بریکار ( الوکیل ) دانبنێت کە بریکاردەرەکەی ( الموکل ) پارەکەی وەرگرتوە دواتر بریکاردەر ( الموکل ) ووتی وەرم نەگرتوە دواتر بریکار ( الوکیل ) پاشگەزبویەوە لە بانگەشەکەی انکاری وەرگرتنی پارەکەی کرد لەلایەن بریکاردەرەکەیەوە ئەوا سویند دەدرێت بە ( الیمین البتات ) )

9️⃣ الیمین البلوغ (٤٠/٣) قانون الاحوال شخصیة (٣٠٨/٣) قانون المرافعات المدنیة / ئەگەر کوریک ژنی لێ مارەکرابو یان کجیک بە شو درابوو پیش تەمەنی (١٨) سالی لایەن کەسیکی کە باوک یان باپیری ئەو کەسە نەبوو دوای گەیشتنی کەسەکە بە تەمەنی (١٨) سالی دەتوانیت داوای فسخی عقدی زواجەکە بکات ئەوا سوێند دەدرێت کە دوای گەیشتنی بەتەمەنی بالغبون بە تەواوی وویستی خوی گرێبەستەکە فسخ دەکات

🔟 الیمین النفقة (٢٩) قانون الاحوال الشخصیة / هاو شیوەی الیمین الاستظهارە
ئەگەر ژن داوای بژێوی کرد لە مێردەکەی کە بە جێهیشتوە یان جارەنوسی نادیارە داواکەی سەلماند ئەوا دادگا ژنەکە سویند دەدات کە کە میردەکەی هیج بژێویەکی بو نەهێلاوە و وە هیج هوکاریکی تری ریگری بون لە بژیوی بونیان نیە وەک ئەوەی توراو یان طلاقدراو بیت کە عدەی تەواو بوبێت

ئامادەکردنی /


‏‎ #دادوەر #حاکم #قاضي #طلاق #خلع #التفریق #مرافعة #التحقیق #المحاکمة #التشریع #القانون #یاسا #الانظمة #الوائح #المشروع #الشریعة
#قانون #محامي #شریعة #الفقە #قاضي #پارێزەر #محکمة #دادگا #یاسا

17/01/2026

دیارترین تاوان و ماوەی سزا و مادە یاسایەکان ⚖️:

‎🔷١_ شۆفێری بێ مۆڵەت :
‎(مادەی ٢١ هاتوچۆ) غرامە (یەکەم جار)
‎🔶٢_ روداوی هاتوچۆ برینداری لێ بکەوێتەوە :
‎(مادەی ٢٣ هاتوچۆ) ٦ مانگ تا ٢ ساڵ + غرامە
‎🔷٣ _ هەڵگرتنی چەکی بێ مۆڵەت :
‎( مادەی ٢١ چەک) 1 ساڵ کەمتر نەبێت
‎🔶٤_کوشتنی بە ئەنقەست :
‎(مادەی ٤٠٥) ٥ ساڵ تالەسێدارەدان
‎🔷٥_ کوشتنی هەڵە :
‎(مادەی ٤۱۱) ۲٤ سەعات تا ۷ساڵ
‎🔶٦_لێدان و بریندارکردنی ئه نقەست :
‎(مادەی٤۱۲) ۲٤سەعات تا۱٥سال
‎🔷٧_ لێدانێک مردنی لێبکەوێتەوە :
‎( مادەی ٤۱٠) ۲٤ سەعات تا ۲٠ سال
‎🔶٨_ دزی :
‎(مادەی ٤۳۹) ۲٤ سەعات تا ۲٠ سال
‎🔷٩_ زەوتکردنی سامان :
‎( مادەی ٤٥۲) ۲٤ سەعات تا ۱٠ سال
‎🔶١٠_ دەست پیسی :
‎(مادەی ٤٥۳) ۲٤ سەعات تا ۷ سال
‎🔷١١_ بەرتیل :
‎(مادەی ۳٠۷ ) ۲٤ سەعات تا ۱٠سال
‎🔶١٢_ تەزویر لە دراو :
‎(مادەی ٢٨٠ ) ٥ ساڵ تا سێدارەدان
‎🔷١٣_ تەزویری نوسراو :
‎(مادەی ٢٨٦ ) ٥ سال تا ۱٥ سال
‎🔶١٤_ هەڕەشە :
‎(مادەی ٤۳٠) ۲٤ سەعات تا ۷ سال
‎🔷١٥_ بوختان :
‎(مادەی ٤۳۳) ۲٤ سەعات تا ٥ سال
‎🔶١٦_ جوێن :
‎(مادەی ٤۳٤) ۲٤ سەعات تا ۱ ساڵ

16/01/2026

ئایا زەواج بەبێ بوونی شاهید دروست دەبێت ؟ لە کاتێکدا ژن و پیاوەکە خۆیان ڕەزامەن بن بە هاوسەرگیرییەکە بێ شاهید ؟!

سەرەتا دەبێت ئەوە بزانین زەواج گرێبەستە بەڵام احکام و شروط و ارکانی جیاوازە لە گرێبەستەکانی تر چونکە گرێبەستی ئاسایی بەبێ بوونی شاهید دروست دەبێت و بوونی شاهید کاریگەری لەسەر دروستی ناکات ئەمە لەڕووی یاسایی و تەنها ایجاب و قبول و کتابە بوونی هەبێت تەواوە بەڵام خوای گەورە بونی شاهیدی پێویست کردووە بۆ هەموو گرێبەست و معاملات و دەفەرموێت ( وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ) و ( وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ) واتە لە مامەڵەی ئاساییشدا بوونی شاهید گرنگە

بەڵام لە گرێبەستی هاوسەرگیری دا جگە لە ایجاب و قبول و نوسین و تۆمارکردنی گرێبەستەکە بە عورفی یان یاسایی مەسەلەی شاهید بابەتێکی گرنگ و جیاوازە چونکە شاهید گەر لە گرێبەستی تردا بۆ سەلماندن و “ إثبات " بێت لە زەواج دا بەم جۆرەیە گرنگییەکەی

* مەرجێکە بۆ دروست بوونی زەواجەکە و بەجۆرێک بەبێ بوونی ئەم مەرجە کە دوو شاهیدی بالغی عاقڵ داوا دەکات لە کاتی مارەکردن دا زەواجەکە درووست نابێت.

*دەرخستنی گرنگی و خطورەتی بەرپرسیاریەتی زەواجە لەلایەک و لەلایەکی تر دەرخەری پیرۆزی پرۆسەکەیە .

* وەسیلەیەکی گرنگە بۆ “ إشهار و اعلان “بوونی زەواجەکە و زانینی خەڵکان بە لە بەیەک گەشتنی شەرعی کچ و کوڕێک و دیاربوونی ڕووی خێزانی و نسبی منداڵانی ئەو ژن و پیاوە و لە داهاتوودا .
* بۆ سەلماندنی زەواجەکە لە حاڵەتی انکاری لایەنەکەدا بەشێکی ترە لەگرنگی شاهید کەهەردوو شاهیدی ناو مارەبڕین و شاهیدەکانی تری ناو مجلیسی مارەبڕین و ڕێوڕەسمی کۆمەڵایەتی و شەکراوخواردنەوە و دەست ماچ کردن دەتوانن گرێبەستەکە بسەلمێنن لەدادگای باری کەسێتی و لەداوای سەلماندنی هاوسەرگیری دا .

* جیاوازی کردنە لەنێوان حەڵاڵ و حەرام چونکە فەرمان بە ئاشکرایی حەلاڵ و پەنهانی و “ ستر “کردنی حەرام کراوە

بەڵگەمان چی یە بۆ قسەکانمان ؟

لەڕووی شەرعی یەوە :پێغەمبەرمان محمد (د . خ ) دەفەرموێت “ لا نكاحَ إلَّا بوليٍّ وشاهدَيْ عَدلٍ وما كان مِن نكاحٍ على غيرِ ذلك فهو باطلٌ “
کەواتە ئەم فەرموودەیە بوونی شاهید بەمەرج دەگرێت بۆ صحیحی و دروستی زەواجەکە بەجۆرێک بەبوونی ولی و دوو شاهیدی عدل نەبێت زەواجەکە بە باطل دادەنێت

لە ڕووی یاسایی یەوە : بەپێی یاسای باری کەسێتی ماددە “ 6 “ بەلەدەست دانی یەکێک لەو شرطانەی لە ماددەکە باسی دەکات زەواج دروست نابێت و بەپێی بڕگەی /د بوونی شاهیدی دووشاهید کە ئەهلیەی قانونی یان هەبێت بەمەرج گیراوە .

▫️ کەواتە بەنەبوونی شاهید حوکمی گرێبەستی هاوسەرگیری ئەنجام دراو بەگرێبەستێکی باطل دادەندرێت و هیچ اثار و حقوق و واجباتێک لەسەر ژن و پیاوەکە دروست ناکات و موجبە بۆ فسخ و هەڵوەشاندنەوە تەنانەت ژن و پیاوەکە خۆشیان ئەمەیان بوێت و ڕەزامەند بن ..

پارێزەر
شاڵاو ابوبکرعلی
19 / 5 / 2024

🔻
‎گەورەترین پەیجی یاسایی لە هەموو عێراق
‎أكبر صفحة قانونية في العراق

https://linktr.ee/Didgay.parezarany.kurdstan