Legal Triangle

14/02/2026

🔶 हक्क सोडपत्र : एक महत्त्वाचा दस्त
‘हक्क सोडपत्र’ किंवा ‘रिलीज डीड’ या नावावरून आपल्या लक्षात आले असेल, की हक्क सोडण्याबाबत मिळकतीमध्ये हक्क असणाऱ्या व्यक्तीने आपला हक्क दुसऱ्या व्यक्तीच्या फायद्यासाठी सोडणे, म्हणजेच हक्क सोडपत्र होय. ज्या दोन किंवा अधिक व्यक्तींना एखाद्या मिळकतीमध्ये हक्क असतो आणि त्यामधील कोणत्याही एका सहमालकाने किंवा सदस्याने दुसऱ्या सहमालकाच्या किंवा सदस्याच्या फायद्यासाठी आपला हक्क सोडला, तर त्यासाठी ‘हक्क सोडपत्र’ हा दस्त केला जातो.
🔴 हक्क सोडपत्र आणि स्टंप ड्युटी
हक्क सोडपत्र नोंदणीयोग्य असणे आवश्यक आहे. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीने वडिलोपार्जित मिळकतीमधील आपला हिस्सा आपल्या भावाच्या किंवा बहिणीच्या किंवा मुलगा/मुलगी यांच्या लाभात किंवा जेव्हा मुलगा/मुलगी मृत असतील, तर त्यांच्या मुला-मुलींच्या म्हणजेच नातवंडांच्या लाभात किंवा स्वतःच्या आई किंवा वडिलांच्या किंवा वैवाहिक जोडीदाराच्या लाभात, पण कोणत्याही प्रकारचा मोबदला / देय रक्कम स्वीकारली नसून दस्त केला असेल, तर फक्त २०० रुपयांच्या स्टंप ड्युटीवर हक्क सोडपत्र नोंदणीस करता येते.
अजून तरी सरकारने यामध्ये काही बदल केलेला नाही. या नाममात्र स्टंप ड्युटीसाठी वडिलोपार्जित मिळकत आणि हक्क सोडणाऱ्या व्यक्तींच्या नातेसंबंधाची अट पूर्ण करावी लागते. अन्य प्रकारच्या हक्क सोडपत्रासाठी मात्र खरेदीखतासारखीच पूर्ण स्टंप ड्युटी भरावी लागते.
🔴 वडिलोपार्जित व स्वकष्टार्जित मिळकत
वडिलोपार्जित मिळकत आणि स्वतःच्या कष्टाने मिळवलेली स्वकष्टार्जित मिळकत यामध्ये काय फरक आहे, याचा आपण थोडक्यात उहापोह करूया. वडिलोपार्जित मिळकत ही रक्तसंबंधाने हक्क संपन्न चालत आली आहे, हे सर्वोच्च न्यायालयानेही मान्य केले आहे. मात्र, एखाद्या व्यक्तीची स्वतःच्या स्वकष्टार्जित मिळकती ही कायम त्याच्या ताब्यात राहते आणि ती त्याच्या इच्छेप्रमाणे मिळकतीचे वाटप करता येते, असे निकाल १९८६-८७ पासून सर्वोच्च न्यायालयाने दिले आहेत.
🔴 हक्क सोडपत्राचा उपयोग
हक्क सोडपत्र नोंदणीकृत करून दिल्यावर दस्त लिहून देणाऱ्या व्यक्तीचा त्या मिळकतीमधील हक्क कायमचा संपुष्टात येतो आणि लिहून घेणाऱ्या व्यक्तीचा त्या मिळकतीमधील मालकी हक्क त्या प्रमाणात वाढतो. एखाद्या हक्क सोडपत्र नोंदणीकृत दस्तामध्ये परिस्थितीमध्ये काही फसवणूक झाल्याचे किंवा जबरदस्तीने करून घेतल्याचे, विवाह नात्यामध्ये कोणतेही वाद लागू असल्याचे आरोप सिद्ध झाल्यास ते रद्द होऊ शकते.
हक्क सोडपत्राला बऱ्याचदा बहिण-भावाचा दस्त असे समजले जाते. कारण बहुतेक वेळा बहिणीच्या वडिलोपार्जित मिळकतीमधील हक्क भावांच्या लाभात सोडण्यासाठी या दस्ताचा वापर केला जातो. हा दस्त वडिलोपार्जित मिळकतीच्या पद्धतीने पारंपरिकरीत्या आपली अभिप्रेत असते. मात्र, कधी कधी हक्क सोडपत्रामध्ये, बहिणीचे लग्न झाले आहे, मग तिने आता हक्क सोडला पाहिजे, अशी सोड-हक्क भावना असमंजसपणे दिसून येते. असे नसते.
(लेखक कायद्याचे जाणकार आहेत.)

098235 22006

03/12/2025

लाखो, करोडो रुपयांचे घर घेऊनही, शिकले सवरलेले असूनही आजही पार्किंग हा विषय समजलेला नाही अशी शेकडो उदाहरणे आहेत.

बिल्डर सर्रासपणे "agreement of allotment of stilt parking space" असा करारनामा करून बेकायदेशीर पणे "स्टील्ट" पार्किंग विकत आहेत.

एखादी पार्किंग, एखादी वस्तू विकल्यानंतर जो, घेणारा आणि देणारा यांच्यामध्ये करार होतो, त्याला "agreement of sell" किंवा "agreement of purchase" असे म्हणतात आणि असा करार फ्लॅट धारक आणि बिल्डर यांच्यामध्ये होणे आवश्यक आहे.

आपण पार्किंग विकत घेतले असेल तर, आपला करारनामा तपासून घ्या.

बिल्डरने पार्किंग allotment करणे, तसेच त्याचा उल्लेख तुमच्या फ्लॅटच्या करारनाम्यात करणे महापालिका आणि रेराने बंधनकारक केलं आहे.

पार्किंग allotment केले याचा अर्थ पार्किंग तुम्हाला विकले असा होत नाही, त्यावर संपूर्ण अधिकार हा सोसायटीचा आहे, असतो!

*मित्रांनो, जागरूक नागरिक होऊन समाजातील अन्याय, अत्याचार, भ्रष्टाचार, कमी करणे आपली प्रत्येकाची जबाबदारी आहे त्यासाठी, वाचन, चिंतन, मनन, सकारात्मक चर्चा आवश्यक आहे.*

ग्राहकांनो जागृत व्हा आपले अधिकार जाणून घ्या.

*अखिल भारतीय ग्राहक पंचायत ही अशी संस्था आहे जी मोफत, कोणताही मोबदला न घेता मार्गदर्शन करते आणि ग्राहकांना स्वतः यात पुढाकार घ्यायला लावते, त्यांना सजग बनवते.*

तेव्हा आपल्याला पण अशा काही अडचणी असतील तर अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतशी संपर्क साधा.

वाहनासाठी स्वतःच्या नुकसानीची पॉलिसी पुरेशी नाही; 'थर्ड पार्टी' विमाही आवश्यक.

स्वतःच्या नुकसानीची पॉलिसी असूनही विमा मिळत नसेल तर या पॉलिसीसाठी पैसे घेऊन विमा कंपन्या फसवणूक करीत असल्याचे विधिज्ञांचे मत आहे.

#अखिलभारतीयग्राहकपंचायत #ग्राहक #फसवणूक, #जागरूकहोऊयात #ग्राहकआयोग, #ग्राहकपंचायत #जागरूकनागरिक #पॉलिसी #इन्शुरन्स #क्लेम #मेडीक्लेम #ग्राहकमंच

12/11/2025

जागा वापरली नाही तरी देखभाल खर्च द्यावाच लागतो.
(मुंबई महाराष्ट्र टाइम्स १२/११/२०२५)

05/11/2025

🏠 नवीन फ्लॅट घेताना काय काळजी घ्यावी?

लेखिका : नोटरी ॲडव्होकेट प्रतिभा इंगळे

घर खरेदी ही प्रत्येकाच्या आयुष्यातील एक महत्त्वाची गुंतवणूक असते. त्यामुळे भावनिक आनंदाबरोबरच कायदेशीर आणि तांत्रिक बाबींची योग्य तपासणी करणे अत्यंत आवश्यक आहे. पुढील काही मुद्दे लक्षात घेतल्यास भविष्यातील अडचणी टाळता येतात.

1️⃣ मालकी हक्क व कागदपत्रे तपासा

विक्रेत्याकडे त्या मालमत्तेचा स्पष्ट मालकी हक्क (Title) आहे का हे पहा.

मागील 30 वर्षांचा मालकी इतिहास (Search Report) आणि Encumbrance Certificate (EC) तपासा.

मालमत्तेवर कोणतेही कर्ज, गहाण, न्यायालयीन प्रकरण नाही याची खात्री करा.

2️⃣ बांधकाम परवानग्या आणि मंजुरी

स्थानिक नगरपरिषद/महानगरपालिका यांची बांधकाम परवानगी (Building Permission) आणि Approved Layout Plan तपासा.

Commencement Certificate (CC) आणि Occupancy Certificate (OC) मिळाले आहेत का ते पहा.

प्रकल्प RERA मध्ये नोंदणीकृत (RERA Registration No.) आहे का हे पाहणे अत्यावश्यक आहे.

3️⃣ कर व बिलांची पडताळणी

मालमत्ता कर (Property Tax), वीज बिल, पाणी बिल, सोसायटीचे देयक इ. सर्व भरले आहेत का हे पाहा.

मागील देयकांचे थकबाकीपत्र मागा.

4️⃣ विक्री करार (Sale Agreement) काळजीपूर्वक वाचा

करारातील प्रत्येक कलम नीट समजून घ्या.

फ्लॅटचा Carpet Area, सामायिक जागेचा हक्क, देखभाल शुल्क, हस्तांतरणाची अट या बाबी स्पष्ट लिहिलेल्या असाव्यात.

आवश्यक असल्यास कायदेशीर सल्ला (Legal Opinion) घ्या.

5️⃣ नोंदणी प्रक्रिया (Registration Process)

व्यवहाराची नोंदणी उपनोंदणी कार्यालयात (Sub-Registrar Office) कायदेशीर पद्धतीने करा.

योग्य स्टॅम्प ड्युटी व नोंदणी शुल्क (Stamp Duty & Registration Fees) भरा.

नोंदणीनंतर मालकी हस्तांतरण प्रमाणपत्र आणि Index II सुरक्षित ठेवा.

6️⃣ तांत्रिक तपासणी

बांधकामाची गुणवत्ता, वीज-पाणी जोडणी, व्हेंटिलेशन, ड्रेनेज, पार्किंग व्यवस्था इ. बाबी स्वतः पाहा.

शक्य असल्यास सिव्हिल इंजिनियरकडून इन्स्पेक्शन रिपोर्ट घ्या.

7️⃣ सोसायटी किंवा बिल्डरचे नियम

सोसायटीची स्थापना झाली आहे का, तिची नोंदणी क्रमांक (Registration No.) तपासा.

बिल्डरच्या हस्तांतरण करारातील जबाबदाऱ्या स्पष्ट आहेत का हे पहा.

✍️ निष्कर्ष

नवीन फ्लॅट खरेदी करताना थोडी जरी अधिक काळजी घेतली तरी भविष्यातील कायदेशीर व आर्थिक अडचणी टाळता येतात. विश्वासू ॲडव्होकेटकडून सर्व कागदपत्रांची तपासणी करूनच व्यवहार करावा — हाच या लेखाचा मथितार्थ आहे.

---

लेखिका : नोटरी ॲडव्होकेट प्रतिभा इंगळे
098235 22006
(कायदेशीर सल्लागार, मालमत्ता व्यवहार व कागदपत्र तज्ज्ञ)

02/10/2025

Happy Dussehra!** May this festival of victory and triumph fill your lives with abundance and prosperity. 💫


゚viralfbreelsfypシ゚viral ゚viralfbreelsfypシ゚viral ゚viralシ

21/09/2025

👉 प्रॉपर्टी घेणार आहात? 🏠 आधी ही कागदपत्रं नक्की तपासा नाहीतर होईल फ्रॉड ❌

प्रॉपर्टी खरेदी करायची आहे का?
आजकाल रिअल इस्टेटमध्ये खूप फ्रॉड होत आहेत ⚠️ त्यामुळे आयुष्यभराची कमाई सुरक्षित ठेवण्यासाठी ही कागदपत्रं नक्की तपासा:

📜 Mother Deed – प्रॉपर्टीचा इतिहास व आधीचे व्यवहार
📜 Title Deed – वादमुक्त व कर्जमुक्त प्रॉपर्टीचा पुरावा
📜 Sale Deed – मूळ मालकी हक्क आणि व्यवहाराची अटी
📜 Will / मृत्युपत्र – असल्यास त्याची कायदेशीर वैधता

👉 सर्व कागदपत्रं वकिलामार्फत पडताळून घ्या ✅
👉 सुरक्षित गुंतवणूक = आनंदी भविष्य 🌟

घर घ्या पण शहाणपणानं! 🏡
अजून उपयुक्त माहितींसाठी 📲

゚viralfbreelsfypシ゚viral ゚viralシ

• documents to check before buying property in India
• property fraud prevention tips
• mother deed meaning in property
• title deed vs sale deed
• legal documents for property purchase India
• safe investment tips in real estate
• property buying guide India 2025
• how to verify property documents
• वकीलाचा सल्ला प्रॉपर्टी खरेदी

Disclaimer: For info/education only, not financial advice. verify with official sources & consult experts before decisions.
• घर खरेदी करताना काय तपासावे

27/08/2025

09/08/2025

09/07/2025

आता सर्वसामान्य एक गुंठा घेणाऱ्या गरीबाची ही वास्तू होणार आनंदी
धन्यवाद ! महाराष्ट्र राज्य सरकार
महाराष्ट्र शासनाने सर्वसामान्य जनतेचि जागा खरेदी घेणेबाबतची अडचण व त्यांच्या लोक भावनेचा विचार करून विधानसभेमध्ये तुकडा बंदी कायदा रद्द करण्याचा निर्णय घेऊन सर्वसामान्य लोकांना एक प्रकारचा चांगला दिलासा दिलेला आहे त्याबद्दल महाराष्ट्र राज्याचे सन्माननीय मुख्यमंत्री दोन्ही उपमुख्यमंत्री व महसूल मंत्री आणी सर्व मंत्री महोदय यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन अभिनंदन अभिनंदन
घरी बांधणार यांनीही शासकीय नियमात घर बांधावे* आपल्याबरोबर इतरांचाही विचार करावा... व्यवस्थित बांधावे परंतु शासनाच्या नियमात राहून
💐💐🌹🌹🌹🌹🌹

23/06/2025

#म्र्य्त्युपत्र्
WILL DEED | मृत्युपत्र इच्छापत्र कोणी, कधी व का करावे | मृत्यूपत्राचे फायदे व आजची गरज

https://youtube.com/shorts/o_nR4QqMCHI?feature=shared

19/06/2025

#498 #375