Piyush Raveshiya Law Firm

31/05/2026

30/05/2026

*👉 પત્નિ સાથે રહેવાની માત્ર 'અનિચ્છા' એ કાનૂની ગુનો નથી; પતિના છૂટાછેડાના અધિકાર પર હાઈકોર્ટની મહત્વની સ્પષ્ટતા : ⤵️*
---------------------------------------

*⏭️ કેસની ઓળખ અને સાયટેશન :*

• કેસનું શીર્ષક: X વિરુદ્ધ Y
• અદાલત: આંધ્રપ્રદેશ હાઈકોર્ટ, અમરાવતી
• કેસ નંબર: Civil Miscellaneous Appeal No. 4279 of 2004
• ન્યાયાધીશો: જસ્ટિસ રવિ નાથ તિલહારી અને જસ્ટિસ મહેશ્વર રાવ કુંચમ
• મુખ્ય કાયદો: હિંદુ લગ્ન અધિનિયમ, 1955 (HMA)

*⏭️ કેસની હકીકતો :*

આ વિવાદની શરૂઆત ઘણા વર્ષો પહેલા થઈ હતી. પતિ અને પત્ની વચ્ચેના મતભેદો એટલા વધ્યા કે તેઓ લાંબા સમયથી અલગ રહેતા હતા.

1. પ્રથમ તબક્કો: પતિએ અગાઉ છૂટાછેડા માટે અરજી કરી હતી જે ફેમિલી કોર્ટે ફગાવી દીધી હતી. બીજી તરફ, પત્નીએ 'દાંપત્ય હકોના પુનઃસ્થાપન' (Restitution of Conjugal Rights) માટે દાવો કર્યો હતો, જે અદાલતે મંજૂર રાખ્યો હતો. અદાલતે પતિને આદેશ આપ્યો હતો કે તેણે પત્નીને પોતાની સાથે રાખીને લગ્નજીવન ફરી શરૂ કરવું.

2. બીજો તબક્કો: આ ડિક્રી (આદેશ) પસાર થયાને એક વર્ષથી વધુ સમય વીતી ગયો હોવા છતાં, બંને પક્ષો વચ્ચે કોઈ મિલાપ થયો નહીં.

3. ત્રીજો તબક્કો: કાયદા મુજબ, જો એક વર્ષ સુધી ડિક્રીનું પાલન ન થાય, તો કોઈપણ પક્ષ છૂટાછેડા માંગી શકે છે. આથી, પતિએ ફરીથી ફેમિલી કોર્ટમાં છૂટાછેડા માટે અરજી કરી.

4. ફેમિલી કોર્ટનો નિર્ણય: નીચલી અદાલતે પતિની અરજી એ ગ્રાઉન્ડ પર ફગાવી દીધી કે, પતિ પોતે જ પત્નીને સ્વીકારવા તૈયાર નથી, તેથી તે પોતાની ભૂલનો ફાયદો ઉઠાવી રહ્યો છે (સેક્શન 23(1)(a) મુજબ).

*⏭️ હાઈકોર્ટ સમક્ષનો મુખ્ય કાનૂની પ્રશ્ન :*

શું પતિ દ્વારા પત્નીને પરત ન લઈ જવી અથવા સાથે રહેવાની અનિચ્છા દર્શાવવી એ 'ગંભીર ગેરવર્તણૂક' (Grave Misconduct) ગણાય? અને શું આવી અનિચ્છા તેને છૂટાછેડા મેળવતા રોકી શકે?

*⏭️ અદાલતનું અવલોકન અને કાયદાકીય તર્ક :*

A. 'ભૂલ' (Wrong) ની વ્યાખ્યા: હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સેક્શન 23(1)(a) હેઠળ 'ભૂલ' શબ્દનો અર્થ માત્ર કોઈ ઓફરનો ઇનકાર કરવો એવો નથી. તે કંઈક 'વધારે' હોવું જોઈએ - એટલે કે કોઈ ગંભીર ગેરવર્તણૂક કે ક્રૂરતા હોવી જોઈએ. માત્ર સાથે રહેવાની ઈચ્છા ન હોવી એ કાયદાની દૃષ્ટિએ એવો ગુનો નથી કે જે છૂટાછેડાના હકને છીનવી લે.

B. સેક્શન 13(1A)(ii) ની સર્વોપરિતા: અદાલતે જણાવ્યું કે જ્યારે કાયદો સ્પષ્ટપણે કહે છે કે જો એક વર્ષ સુધી પુનઃસ્થાપન ન થાય તો છૂટાછેડા મળી શકે, ત્યારે અદાલતોએ સેક્શન 23 નો ઉપયોગ કરીને આ હકને અવરોધવો જોઈએ નહીં, સિવાય કે અરજદાર પક્ષે સામી વ્યક્તિ પર કોઈ મોટો જુલમ કર્યો હોય.

C. પત્નીની નિષ્ક્રિયતા: કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે પત્ની પાસે કોર્ટનો આદેશ (Restitution Decree) હોવા છતાં, તેણે પણ પતિ સાથે રહેવા જવા માટે અથવા આદેશના અમલીકરણ માટે કોઈ કાયદાકીય પગલાં ભર્યા ન હતા. તે માત્ર પતિ પર દોષારોપણ કરતી રહી હતી.

D. લગ્નજીવનનો અંત: ન્યાયાધીશોએ અવલોકન કર્યું કે આ લગ્ન વર્ષોથી માત્ર કાગળ પર જ અસ્તિત્વમાં હતા. પક્ષકારો લાંબા સમયથી અલગ રહેતા હોવાથી લગ્નજીવન હવે સુધારી શકાય તેમ નથી.

*⏭️ ચુકાદાનું મહત્વ :*

• આ ચુકાદો તે પતિ કે પત્નીને રક્ષણ આપે છે જેઓ દબાણ હેઠળ સાથે રહેવા માંગતા નથી.
• તે સ્પષ્ટ કરે છે કે 'દાંપત્ય હકોનું પુનઃસ્થાપન' એ કોઈને જબરદસ્તીથી સાથે રાખવાનું સાધન નથી.
• જો સુલેહની કોઈ શક્યતા ન હોય, તો કાયદેસર રીતે છૂટાછેડા આપવા એ જ ન્યાયિક પ્રક્રિયા છે.

હાઈકોર્ટે નીચલી અદાલતના આદેશને ભૂલભરેલો ગણાવી રદ કર્યો. અદાલતે પતિની અપીલ સ્વીકારી અને હિંદુ લગ્ન અધિનિયમની કલમ 13(1A)(ii) હેઠળ લગ્ન વિચ્છેદ (છૂટાછેડા) મંજૂર કર્યા.

*⏭️ આ ચુકાદો સ્થાપિત કરે છે કે જ્યારે લગ્નજીવનમાં પુનઃસ્થાપન શક્ય ન હોય અને પક્ષકારો વચ્ચે કોઈ ગંભીર ગુનો કે ગેરવર્તણૂક ન હોય, ત્યારે માત્ર સાથે રહેવાની અનિચ્છા છૂટાછેડા અટકાવવા માટેનું કારણ બની શકતી નથી.*

23/04/2026

દાયકાઓ પછી 'સમયનું પૈડું પાછળ ન ઘુમાવી શકે' સરકાર, નિર્દોષ નાગરિકોની જમીન પર દાવો કરવો ખોટો: સુપ્રીમ કોર્ટ"
તામિલનાડુ સરકારને સુપ્રીમ કોર્ટનો મોટો ઝટકો:

૨૦૧૯નો ‘સ્ટેટસ કૂો’ હટાવ્યો, હજારો ફ્લેટ ખરીદનારાઓને રાહત

નવી દિલ્હી, તા. ૨૨ એપ્રિલ, ૨૦૨૬ – સુપ્રીમ કોર્ટે તામિલનાડુના થાઝાંબુર ગામની જમીનો સાથે જોડાયેલા એક લાંબા ચાલતા કેસમાં આજે મોટો ચુકાદો આપતા રાજ્ય સરકારને મોટો ફટકો માર્યો છે. કોર્ટે ૨૧ ઓક્ટોબર ૨૦૧૯નો ‘સ્ટેટસ કૂો’ (યથાસ્થિતિ) નો આદેશ તાત્કાલિક અસરથી હટાવી લીધો છે. સાથોસાથ, કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે હજારો સામાન્ય નાગરિકોએ પોતાની મહેનતની કમાઈથી જે ફ્લેટ અને વિલા ખરીદ્યા છે, તેમને કોઈ પણ મૂળભૂત સુવિધા, જેમ કે પાણી અને ગટર વ્યવસ્થા, આપવામાં રાજ્ય સરકાર અથવા સ્થાનિક સત્તાધિશોએ કોઈ પણ પ્રકારનો અવરોધ ઊભો ન કરવો.

જસ્ટિસ સંજય કુમાર અને જસ્ટિસ કે. વિનોદ ચંદ્રનની ખંડપીઠે કહ્યું કે, “એક કલ્યાણકારી રાજ્ય તરીકે કેટલાક દાયકાઓ પછી ઘડિયાળને પાછળ ફેરવવાનો પ્રયાસ કરવો અને ઘણા સમય પહેલા જે થઈ ગયું તેને પૂર્વવત્ કરવાનો પ્રયત્ન કરવો એ યોગ્ય નથી.” કોર્ટે નોંધ્યું કે રાજ્ય સરકારે ૨૦૧૯થી તપાસના નામે અનેક અહેવાલો બનાવ્યા, પરંતુ આજ સુધી કોઈ નિર્ણાયક પગલાં ન લીધાં. હવે રાજ્ય સરકારે નિવૃત્ત હાઈકોર્ટ જજની સમિતિની ભલામણો પર કામ કરવાનું હોય, અને આ કામ પૂર્ણ કરવા માટે કોર્ટે છ મહિનાનો સમય નક્કી કર્યો છે.

શું હતો વિવાદ?

આ પ્રકરણની શરૂઆત ૨૦૧૮માં એક જાહેર હિતની અરજી (PIL) સાથે થઈ હતી, જેમાં થાઝાંબુર ગામમાં કથિત ગેરકાયદેસર જમીન વેચાણનો આક્ષેપ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ તામિલનાડુ સરકારે તપાસ સમિતિ બનાવી, અને ૨૦૧૯માં હાઈકોર્ટે સ્ટેટસ કૂોનો આદેશ આપ્યો હતો. જોકે, હાઈકોર્ટે તે જ વર્ષે સપ્ટેમ્બરમાં આદેશ આપ્યો કે સ્ટેટસ કૂો હટાવવામાં આવે, કારણ કે PILનો ઉદ્દેશ્ય પૂરો થઈ ગયો છે. ત્યારબાદ સરકારે સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખખડાવ્યો અને ૨૦૧૯થી સ્ટેટસ કૂો લંબાવતો રાખ્યો.

સામાન્ય લોકોને શું રાહત?

કોર્ટે માન્યું કે આ દરમિયાન ઘણા નિર્દોષ ખરીદનારાઓએ આ જમીનો પર બનેલા ફ્લેટ ખરીદી લીધા હતા. લગભગ ૪૫૦ ફ્લેટમાં લોકો રહેવા પણ ગયા છે, અને ૮૫૨ ફ્લેટ આર્મી વેલ્ફેર હાઉસિંગ ઓર્ગેનાઈઝેશને બનાવ્યા છે. કોર્ટના આદેશ પછી હવે આ લોકોને પાણી, ગટર જેવી મૂળભૂત સુવિધા મેળવવામાં કોઈ અડચણ નહીં આવે.

કોર્ટે સરકારને સખત શબ્દોમાં કહ્યું કે, “જ્યાં નિર્દોષ નાગરિકોએ પોતાનું ઘર બનાવવા માટે મહેનતની કમાઈ ખર્ચી દીધી છે, ત્યાં રાજ્ય સરકાર આવા લોકોની પીડાને અવગણીને ફક્ત એમ કહી શકતી નથી કે તેની જમીન ગેરકાયદે રીતે વેચાઈ હતી.”

અન્ય અરજીઓ ફગાવી

કોર્ટે કાસાગ્રાન્ડ બિલ્ડર્સ પ્રા. લિ. અને સી.ઈ. સત્યનારાયણ રેડ્ડીની અરજીઓ પણ ફગાવી દીધી. ઉપરાંત, સ્ટેટસ કૂોના ઉલ્લંઘનની અવહેલના (કોન્ટેમ્પ્ટ) અરજીને પણ કોર્ટે મોડી દાખલ કરાઈ હોવાને કારણે નકારી કાઢી.

આ ચુકાદા સાથે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે હવે કોઈ પણ પક્ષ, સરકારના કોઈ પગલાંથી પીડિત હોય તો તે અલગથી કાનૂની ઉપાય અપનાવી શકશે.

21/04/2026

`*:: અમારું નવું એડ્રેસ ::*
પિયુષ એમ. રવેશીયા (એડવોકેટ)
Piyush Raveshiya Law Firm
સ્ટાર આર્કેડ, ઓફિસ નં. 404-405,
સ્કાય મોલ સામે, ડી.સી.બી. બેન્ક ઉપર,
શનાળા રોડ, મોરબી.```
Mo. 097125 77000

https://maps.app.goo.gl/m9i4LQ58XcQMC8qGA?g_st=awb

17/04/2026

*"11 વર્ષ બાદ ઓડિટના આધારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વસૂલવાની કાર્યવાહી ગેરકાયદેસર: ગુજરાત હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો"*
ગુજરાત હાઈકોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો: રજિસ્ટ્રીના 11 વર્ષ બાદ ઓડિટ રિમાર્ક્સના આધારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વસૂલવાની કાર્યવાહી ગેરકાયદેસર

ગુજરાત હાઈકોર્ટે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે કોઈ પણ દસ્તાવેજની નોંધણીના 11 વર્ષ પછી, માત્ર એકાઉન્ટન્ટ જનરલની ઓડિટ ટિપ્પણીના આધારે ખામીયુક્ત સ્ટેમ્પ ડ્યુટી (Stamp Duty) વસૂલવાની કાર્યવાહી કરવી એ સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર, ગેરવાજબી અને ‘ગુજરાત સ્ટેમ્પ એક્ટ, 1958’ની વિરુદ્ધ છે.

ન્યાયમૂર્તિ હેમંત એમ. પ્રચ્છકની એકલ બેચે મોટીબેન ખેંગારભાઈ વઢેર વિરુદ્ધ મુખ્ય નિયંત્રણ મહેસૂલ પ્રાધિકરણ, ગુજરાત રાજ્ય અને અન્ય (R/સ્પેશિયલ સિવિલ એપ્લિકેશન નં. 15996/2022) અરજી પર સુનાવણી કરતાં આ ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે પીટીશનરની અરજીને મંજૂર રાખીને તમામ વિવાદિત હુકમોને રદ્દ કર્યા છે.

શું છે સમગ્ર મામલો ?

પીટીશનર મોટીબેન વઢેરે રાજકોટમાં આવેલી એક જમીન ખરીદી હતી. તેમણે તેમના પૂરોગામી (Predecessor in title) પાસેથી રૂ. 17,80,000/- માં જમીન ખરીદી અને તેના પર રૂ. 87,500/- નો સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ભર્યો હતો. આ જમીનની નોંધણી 24 સપ્ટેમ્બર, 2009ના રોજ થઈ હતી. તે પહેલા, ડેપ્યુટી કલેક્ટરે સેક્શન 31 હેઠળ જમીનની બજાર કિંમત રૂ. 15,00,000/- જાહેર કરી હતી.

જોકે, વર્ષો બાદ એકાઉન્ટન્ટ જનરલની ઓડિટ દરમિયાન એવો વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો કે આ જમીનની કિંમત જંત્રી (Jantri) કરતાં ઓછી દર્શાવવામાં આવી છે. આ ઓડિટ રિમાર્ક્સના આધારે, નોંધણીના લગભગ 11 વર્ષ બાદ (વર્ષ 2020માં) પીટીશનરને ખામીયુક્ત સ્ટેમ્પ ડ્યુટીની નોટિસ આપવામાં આવી. ડેપ્યુટી કલેક્ટરે રૂ. 5,66,871/- ની ખામીયુક્ત સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને રૂ. 250/- દંડ (કુલ રૂ. 5,67,121/-) વસૂલવાનો હુકમ કર્યો. પીટીશનરની અપીલ મુખ્ય નિયંત્રણ મહેસૂલ પ્રાધિકરણ (Chief Controlling Revenue Authority) એ પણ ફગાવી દીધી, જેને હાઈકોર્ટમાં પડકારવામાં આવી હતી.

કોર્ટના મુખ્ય તારણો

કોર્ટે નીચેના મુદ્દાઓને આધારે આ ચુકાદો આપ્યો:

1. વિલંબિત કાર્યવાહી ગેરકાયદેસર: કોર્ટે જણાવ્યું કે દસ્તાવેજની નોંધણીના 11 વર્ષ બાદ પ્રક્રિયા શરૂ કરવી એ અધિકારક્ષેત્રની બહારની (Without Jurisdiction) કાર્યવાહી છે.

2. માત્ર ઓડિટ રિમાર્ક્સ પૂરતા નથી: કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે એકવાર સેક્શન 31 હેઠળ સત્તાધિકારીઓ દ્વારા જ બજાર કિંમત નક્કી કરી દેવામાં આવી હોય અને તેના આધારે સ્ટેમ્પ ડ્યુટી ચૂકવવામાં આવી હોય, તો ત્યારબાદ માત્ર આંતરિક ઓડિટ રિપોર્ટ (Internal Audit Report) ના આધારે તેને ફરીથી ખોલી શકાય નહીં.

3. ઇમ્પાઉન્ડિંગ (Impounding) જરૂરી: કોર્ટે અગાઉના ચુકાદાઓનો ઉલ્લેખ કરતાં જણાવ્યું કે સેક્શન 39 હેઠળ કાર્યવાહી કરવા માટે દસ્તાવેજને ઇમ્પાઉન્ડ (જપ્ત) કરવો જરૂરી છે, જે આ કેસમાં થયું ન હતું.

4. બોજો સરકારી અધિકારીઓ પર: અદાલતે ફરીથી પુષ્ટિ આપી કે ઊંચી બજાર કિંમત નક્કી કરવાનો બોજો સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વિભાગ પર રહે છે, અને તેમણે આ કેસમાં કોઈ ઠોસ કારણો અથવા ગણતરી રજૂ કરી ન હતી.

હાઈકોર્ટનો અંતિમ હુકમ

કોર્ટે નીચેના હુકમોને રદ્દ (Quashed and Set Aside) કર્યા છે:

· તા. 25.04.2022 નો હુકમ (મુખ્ય નિયંત્રણ મહેસૂલ પ્રાધિકરણ, ગાંધીનગર દ્વારા પસાર)

· તા. 06.09.2021 નો હુકમ (ડેપ્યુટી કલેક્ટર, સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વેલ્યુએશન વિભાગ, રાજકોટ દ્વારા પસાર)

અદાલતે પીટીશનરની રીટ અરજીને મંજૂર રાખીને રુલ (Rule)ને સંપૂર્ણ (Absolute) બનાવ્યો છે.

આ ચુકાદાનું મહત્વ

ગુજરાત હાઈકોર્ટનો આ ચુકાદો એવા તમામ કેસો માટે એક મોટો આધાર બનશે જ્યાં સ્ટેમ્પ ડ્યુટી વિભાગ વર્ષો જૂની રજિસ્ટ્રીઓના આધારે માત્ર ઓડિટ રિમાર્ક્સના જોરે ખામીયુક્ત ડ્યુટી વસૂલવાનો દબાણ કરે છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે વિલંબથી થતી કાર્યવાહી (Delay Proceedings) સ્વીકાર્ય નથી અને સત્તાધિકારીઓને મનસ્વી રીતે મૂલ્યાંકન ફરીથી ખોલવાનો અધિકાર નથી.

15/04/2026

👉 *જ્યારે કોઈ આરોપી જેલમાં હોય અને તેને પરીક્ષા આપવી હોય ત્યારે કાયદો તેને શિક્ષણનો અધિકાર આપે છે. આ માટે એક ચોક્કસ પ્રોસિજર ફોલો કરવી પડે છે. જે નીચે મુજબ સરળ રીતે સમજીએ...*⤵️
-----------------------------------
⚖️ કાનૂની આધાર :

* ભારતના બંધારણનો Article 21 (Right to Life & Personal Liberty) હેઠળ “Right to Education” નો પણ સમાવેશ થાય છે.

* કોર્ટોએ વારંવાર કહ્યું છે કે કેદી પણ પોતાના મૂળભૂત અધિકારોથી સંપૂર્ણ રીતે વંચિત નથી.

📄 પ્રોસિજર (Step-by-Step) :

1️⃣ અરજી (Application) કરવી :
* આરોપી અથવા તેના વકીલ દ્વારા જેલ સુપરિન્ટેન્ડન્ટ (Jail Superintendent) ને અરજી કરવી.

* અરજીમાં લખવું :
કઈ પરીક્ષા છે? (School / College / University)
* પરીક્ષાની તારીખો :
Admit Card / Hall Ticket

2️⃣ કોર્ટમાં અરજી (If required) :
* જો ટ્રાયલ પેન્ડિંગ હોય (Undertrial prisoner), તો સંબંધિત કોર્ટમાં Permission Application (Misc. Application) ફાઈલ કરવી પડે.

* જો સજા ભોગવી રહ્યો હોય (Convict) તો, સામાન્ય રીતે જેલ ઓથોરિટી જ નિર્ણય લઈ શકે, પણ ક્યારેક કોર્ટની મંજૂરી લેવાય છે.

3️⃣ જેલ ઓથોરિટી દ્વારા વ્યવસ્થા :
* જેલ સત્તાધિકારીઓ નીચે મુજબ વ્યવસ્થા કરે:
📚 જેલમાં જ Exam Centre બનાવવું.
અથવા
🚓 પોલીસ કસ્ટડી સાથે બહાર Exam Centre પર લઈ જવું.

4️⃣ યુનિવર્સિટી / બોર્ડ સાથે સંકલન :
* જેલ સત્તાધિકારી સંબંધિત : School Board / University ને માહિતી આપે છે...
* કેટલીક યુનિવર્સિટીઓ ખાસ પરવાનગી આપે છે... (Special Centre / Writer facility)

5️⃣ સુરક્ષા અને દેખરેખ :
* પરીક્ષા દરમિયાન પોલીસ અથવા જેલ સ્ટાફ હાજર રહે અને નિયમ મુજબ ચેકિંગ થાય.

🧾 જરૂરી દસ્તાવેજો :

Admit Card / Hall Ticket
ID Proof
Course / Enrollment Proof
Court Permission (if needed)

⚖️ મહત્વના કોર્ટના અભિપ્રાયો :
* કોર્ટોએ કહ્યું છે કે,
⏭️ કેદીનું શિક્ષણ બંધ ન થવું જોઈએ.
યોગ્ય પરિસ્થિતિમાં પરીક્ષા આપવાની પરવાનગી આપવી જોઈએ.

📌 પ્રેક્ટિકલ ટિપ :

👉 વહેલી તકે અરજી કરો (Exam પહેલા 2–3 અઠવાડિયા)...
👉 તમામ દસ્તાવેજો સંપૂર્ણ રાખો...
👉 જો જેલ ઑથોરિટી ઈન્કાર કરે તો High Court માં Writ Petition કરી શકાય...