09/10/2025
“સેશન” શબ્દ અંગ્રેજી કાનૂની પરંપરામાંથી આવ્યો છે.
બ્રિટિશ રાજકાળમાં King’s Judges જેને Justices of Assize કહેવામાં આવતાં અને તેઓ વિવિધ જિલ્લાઓમાં જઈને એક નિશ્ચિત સમયગાળા માટે “SESSIONS”—એટલે કે કોર્ટની બેઠક રાખતા હતાં.આ બેઠકોમાં જજ સાહેબો દ્વારા Quarter Sessions (વર્ષમાં ચાર વખત) અને Assize Sessions (ભારે ગુનાઓ માટેની સુનાવણીઓ) નામદાર કોર્ટસમાં કરવામાં આવતી હતી.
એટલે “Court of Session”નો મૂળ અર્થ એવો થાય કે એવી કોર્ટ કે જેમાં એક નિશ્ચિત સમય માટે બેસીને જજ સાહેબ ગંભીર ગુનાઓની સુનાવણી કરે.
બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન એ જ પદ્ધતિ ભારતમાં પણ અમલમાં આવી.
દરેક જિલ્લા અથવા જિલ્લાઓના જૂથ માટે એક Court of Session બનાવવામાં આવી અને જેના વડા Sessions Judge બન્યા.એ “Sessions Judge” સમયાંતરે ગંભીર ગુનાઓની સુનાવણી કરવા બેઠકો રાખતાં અને આથી એ કોર્ટને “Sessions Court” કહેવામાં આવી.
આજે પણ આપણે કહીએ છીએ કે -
“Sessions Case No. ૦૦૭/૨૦૨૫ City Civil & Sessions Court, Ahmedabad માં ચાલી રહ્યો છે.” કારણ કે ગંભીર ગુનાઓના કેસો Magistrate કોર્ટમાંથી “committed to the Court of Session” (ક્રિમિનલ પ્રોસીજર કોડની ક.૨૦૯ / બી.એન.એસ.એસ.ની ક.૨૩૨ હેઠળ) થાય છે — એટલે કે મેજિસ્ટ્રેટ કોર્ટમાંથી કેસને હિયરિંગ માટે નામદાર સેશન્સ કોર્ટમાં મોકલવામાં આવે છે.”
કાનૂની આધાર : “Sessions Court” શબ્દનો કાનૂની આધાર ક્રિમિનલ પ્રોસીજર કોડની ક.૯ / બી. એન. એસ. એસ.ની ક.૮ છે અને આ પ્રમાણે રાજ્ય સરકારની જવાબદારી છે કે તે દરેક Sessions Division માટે એક Court of Sessionની સ્થાપના કરશે.દરેક Sessions Division સામાન્ય રીતે એક જિલ્લાને સમાન હોય છે.
સેશન્સ કોર્ટનો અર્થ અને મહત્વ ખૂબ મોટું છે :
આજના સમયમાં “Sessions Court”નો અર્થ છે - જિલ્લા સ્તરે આવેલી મુખ્ય ફોજદારી ન્યાયાલય;
જ્યાં ફક્ત ભારે ગુનાઓની સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવે છે.
સામાન્ય વ્યક્તિની સમજ ખાતર કહી તો જે નામદાર Magistrate Courts કરતાં એક પગથિયું ઉપરની અદાલત છે અને માનનીય High Court કરતાં એક પાયદાન નીચેની અદાલત ગણવામાં આવે છે. જેમાં લઘુત્તમ સજા ૭ વર્ષ અને મહત્તમ સજા આજીવન કેદથી લઈને ફાંસી કરવાની ખૂબ જ વિશાળ સત્તા આપવામાં આવેલી હોય છે અને આ સેશન્સ અદાલતમાં ખૂન, બળાત્કાર, નકલી ચલણી નોટોને લગત કેસીઝ, અપમૃત્યુ/અકુદરતી મૃત્યુ કે જેમાં પરિણીતાને સળગાવી કે ગળે ટૂંપો આપીને મારી નાંખવી, પોકસો કેસીઝ, લાંચ રૂશ્વતને લગત કેસીઝ, સી.બી.આઈ. કેસીઝ, એન.આઈ.એ.ના કેસીઝ, નાર્કોટિક્સ ડ્રગ્ઝ અને સાયકો ટ્રોપિક સબસ્ટન્સને લગત કેસીઝ તથા અન્ય સેશન્સ ટ્રાયેબલ કેસીઝની સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવતી હોય છે. અને આ પ્રકારના ગંભીર કેસીઝની ફરિયાદ પક્ષે એટલે કે રાજ્ય સરકાર વતી સુનાવણી હાથ ધરવાની અસાધારણ કાર્ય સરકારી વકીલ સાહેબને શિરે હોય છે.
“Session” શબ્દનો અર્થ લેટિન શબ્દ “SESSIO” પરથી ઉતરી આવેલ છે. જેનો અર્થ — “બેસવું” અથવા “બેઠક” એવો થાય છે.ભારતમાં લોર્ડ કોર્ન વૉલીસે બ્રિટિશ શાસન કાળ દરમિયાન પ્રથમ સેશન્સ કોર્ટ બંગાળ પ્રેસિડન્સીમાં વર્ષ ૧૭૯૦માં સ્થાપી તેવું માનવામાં આવે છે. ટૂંકમાં, જેમાં ગંભીર કેસીઝની સુનાવણી એક પછી એક સેશનમાં નિરંતર સાંભળીને ચુકાદો જાહેર કરવામાં આવે તેવી માનનીય અદાલત. એવું કહેવાય છે કે ૨૧ સદીના પૂર્વાર્ધ સુધી એવા જજ સાહેબ તેઓની બહુમૂલી સેવાઓ આપતાં હતાં કે જેઓ દસેક દિવસમાં જ ખૂન અને બળાત્કાર જેવાં ગંભીર ગુનાની સુનાવણી હાથ ધરતાં અને ચુકાદો જાહેર કરી સાચા અર્થમાં ન્યાય કરતાં અને જે માટે સરકારી વકીલ સાહેબનો તથા બચાવના વકીલ સાહેબનો પણ સિંહ ફાળો સાથો સાથ રહેતો. આજે પણ અમદાવાદની સેશન્સ અદાલતમાં સંનિષ્ઠ ન્યાયમૂર્તિઓ સેવા આપી રહ્યાં છે અને કોઈપણ અન્ય જિલ્લાની સેશન્સ અદાલત કરતાં અંહિયા સેશન્સ અદાલતની કાર્ય પદ્ધતિ અનિવાર્ય પણે બિરદાવવવા યોગ્ય છે. – એડવોકેટ શ્રી આનંદ બ્રહ્મભટ્ટ
