Getachew sisay page

26/06/2026

ክስ ቀርቦብኝ ከዚህ ቀደም ጉዳዩ በእርቅ ስምምነት መዝገቡ ተዘግቶ ነበር የሚለው መከራከሪያ በመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያነት ባይነሳም በፍሬ ነገር ክርክር ላይ በእርቅ ስምምነት መዝገቡ ስለመዘጋቱ መከራከሪያ እስከተነሳ ድረስ ፍ/ቤቱ እንደ መጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ ወስዶ በቅድሚያ እልባት ሊሰጠው የሚገባ እና ፍ/ቤቱ እንደመጀመሪያ ደረጃ መቃወሚያ አስቀድሞ ሊመለከተው የሚገባ ስለመሆኑ የፌደራል ሰበር ሰሚ ፍ/ቤት በሰ/መ/ቁ 222041 ጥቅምት 15 ቀን 2015 የተሰጠ።
via፡ tsegaye sisay
https://t.me/http_Ijooseeraa

15/06/2026

የይዞታ መብት / possessory right / ምንድነው ?

⚫️ ብዙ ጊዜ ሰዎች በንብረት ላይ ያለ የባለቤትነት / የባለሃብትነት መብት ( የፍ/ብ/ህ/ቁ 1204 ) እና ንብረት ላይ ያለ የይዞታ መብት ወይም ይዞ የመገኘት መብት ( የፍ/ብ/ህ/ቁ 1140 ) ቀላቅለዉ ሲረዱ እናያለን ።

ነገር ግን ሁለቱ የመብት ምንጮች የተለያዩ ሲሆኑ በዚህ ፅሑፍ የይዞታ መብት ምንነት እናያለን ።

◼️ በፍ/ብ/ህ/ቁ 1140 ላይ እንደተደነገገው ይዞታ ማለት አንድ ሰው አንድን ነገር በእጁ አድርጎ በእዉነት የሚያዝበት ሆኖ ሲገኝ በያዘው ነገር ላይ የይዞታ መብት አለው ይባላል ።

የማይንቀሳቀስ ንብረት ይዞ የሚገኝ ግለሰብ ባለይዞታ እንደሆነ ግምት ይወሰዳል ፣ ንብረቱ የኔ ነው የሚል ወገን ንብረቱን ከያዘው የበለጠ ንብረቱ የሱ መሆኑን የማስረዳት ሸክም አለበት ።

ባለይዞታ በቀጥታ ወይም በተዘዋዋሪ መንገድ የያዘው ንብረት ሌላ አካል ጣልቃ እንዳይገባ መከላከል ይችላል ። ይህን በመተላለፍ የተፈፀመ ተግባር የሁከት ተግባር እንደሆነ ይቆጠራል ።

◼️ በፍ/ብ/ህ/ቁ 1148 መሠረት ይዞታውን በንጥቂያ ወይም በስዉር የተወሰደበት እንደሆነ ነጣቂዉን በማስወጣት ወይም ነገሩን በግፍ ሲወስድ ከተገኘው ወይም ይዞ ሲሸሽ ከተያዘው ነጣቂ ሰው ላይ ሀይል በመጠቀም ባለይዞታው የተወሰደውን ነገር ማስመለስ ይችላል ።

ነገር ግን የሀይል ተግባሩ ከእጅ እልፊት ያለፈ መሆን እንደሌለበት የዚህ ድንጋጌ ንዑስ ቁጥር 3 ያስቀምጣል ።

◼️ ይዞታው የተወሰደበት ባለንብረት በፍ/ቤት የሁከት ይወገድልኝ ክስ በማቅረብ ይዞታውን ማስመለስ እንደሚችል በፍ/ብ/ህ/ቁ 1149 ላይ ተቀምጧል ።

ይዞታው የተወሰደበት ወይም በይዞታው ላይ ሁከት የተነሳበት ሰው የተወሰደበትን ነገር እንዲመለስለት ወይም የተነሳው ሁከት እንዲወገድለት እንዲሁም የደረሰን ኪሳራ እንዲከፈለው መጠየቅ ይችላል ።

የሁከት ይወገድልኝ ክስ በይዞታው ላይ ሁከት ከተነሳበት ቀን አንስቶ እስከ ሁለት አመት ድረስ ካልቀረበ በይርጋ ቀሪ ይሆናል
።https://t.me/http_Ijooseeraa

https://t.me/http_Ijooseeraa
https://t.me/http_Ijooseeraa

https://t.me/http_Ijooseeraa https://t.me/http_Ijooseeraa https://t.me/http_Ijooseeraa

11/06/2026

Baankiin Sababa Waraqaa Eenyummaa Biyyaalessaa (NID/Fayda) Walhinqabsiifne jedhuun Lkk Herreega Maamilaa Cufuu Nidanda’aa? Yoo Cufe Bu’uura Seeraa Hoo Ni qabaa?

1. Labsii Eenyummeessa Biyyaalessaa (Labsii Lak. 1284/2015)
Labsiin kun eenyummeessi dijitaalaa biyyaalessaa (Fayda) tajaajiloota mootummaa fi dhuunfaa hundaaf akka ragaa jalqabaatti akka tajaajilu dirqama kaa'a.

• Keewwata 18 (1): "Eenyummeessi Biyyaalessaa (Digital ID) tajaajiloota tajaajila kennitoota mootummaa fi dhuunfaa irraa kennaman argachuuf ragaa eenyummaa bu'uuraa ta'ee tajaajila."
• Keewwata 18 (2): "Tajaajila kennitoonni (Baankonni dabalatee) eenyummaa nama tajaajila gaafatuu mirkaneessuuf Digital ID fayyadamuu qabu."

2. Labsii Ittisa fi To’annoo Hanna Maallaqaa (Labsii Lak. 780/2005 ykn 2013 GC)
Labsiin kun baankonni eenyummaa maamiltoota isaanii akka qulqulleessan (Customer Due Diligence) ni dirqamsiisa.

• Keewwata 11 (5): "Dhaabbanni maallaqaa (Baankiin) eenyummaa maamilaa ragaa amansiisaan mirkaneessuu yoo dadhabe, herreega banuu ykn tajaajila kennuu hin qabu; hariiroo hojii jiru immoo adda kutuu (terminate) qaba."
(Digital ID ragaa amansiisaa mootummaan murteesse waan ta'eef, isaan malee tajaajilli adda cita).

3. Labsii Baankii Biyyaalessa Itoophiyaa (Labsii Lak. 591/2000)
Labsiin kun Baankii Giddugaleessaa Itoophiyaatti (NBE) aangoo qajeelfama baankota hunda irratti hojjetu baasuu kennaaf.

• Qajeelfama NBE (Directive): NBE qajeelfama baankonni hundi maamiltoota isaanii "Fayda ID" waliin akka hidhan dabarseera. Baankonni qajeelfama kana yoo hin kabajne adabbii guddaaf waan saaxilamaniif, herreega maamilaa dhowwuuf dirqama qabu.

4. Labsii Hojii Baankii (Labsii Lak. 592/2000)
Baankonni seeraa fi qajeelfama Baankii Giddugaleessaa (NBE) hordofuuf dirqama qabu.
Walumagalaatti:
• Labsii 1284/2015 (Kwt 18): Fayda ID tajaajila baankii argachuuf ulaagaa godhee kaa'e. Labsii 780/2005 (Kwt 11): Yoo ragaan eenyummaa hin guutamne tajaajila adda kutuun dirqama jedhe.
Sabu Sendel

10/06/2026

Maatii; Waliigalteen Guddifachaa Mana Murtii Dhiyaatee Yoo Mirkanaa’ee Malee Bu’aa Seeraa Hinqabu
=====================================
Seera Maatii Federaalaa kwt 194, 205 ; SHH kwt 894(1); Seera Maatii Oromiyaa (SMO) kwt 207 fi 208 fi; Murtii Dh Ijbta MMWF glme Lkk 199906 ta’erratti gaafa 05/02/2014 kenname (Jld 27ffaa)
=====================================
Mucummaan ykn ilmummaan guddifachaa waliigaltee qophaa’e me nana murtiitti dhiyaachuun abbaa seeraan murkanaa’ee galmaa’e yoo jiraate malee guddifanni seera qabeessa jira jechuun hindanda’amu.
Akkasumas waliigalteen akkasii otuu hinjiraanne ani Ilma ykn mucaadha waan ta’eef dhaaltuudha jedhanii mirga dhaalaa gaafachuuf kan hindandeessifne ta’uu caalaayyuu ragaan dhaaltuu haala akkasiin fudhatame seeraan ala waan ta’eef haqamuu kan qabudha.
Kana malees waliigalteen guddifachaa seera qabeessi jiraaachuu fi dhiisuun qabxii ijoo gareewwaniin qofa ka’uu qabu kan jedhamu otuu hintaane Manni Murtii ofii isaa kaasee qulqulleessuu fi mirkaneeffachuu danda’u dha.
Dhaddacha Ijibbaataa MMWF glme Lkk 199906 ta’erratti murtii gaafa 05/02/2014 kennameen hiikkoo seeraa dirqisiisaa laatameedha .
Qabatamaan hawaasni biyya kanaa akka waliigalaatti, kan naannoo Oromiyaa addatti aadaa ijoollee Nama biroo guddifachuu bal’inaan kan qabuu fi kanas karama aadaatiin malee barreeffamaan qophaa’ee mana murtiitti kan raawwatamuu miti. Haala kanaan namoonni karaa aadaa daa’imummaa isaanii irraa guddifamuun Maatii guddisaa qofa akka Maatii ofiitti beekan , Maatii isaan uumate gonkumaa kan hinbeekne hedduudha. Namoonni akkasii yeroo guddisaan isaanii du’an ijoollee guddistoota irraa dhalataniin abbaa ykn haadha keenya irraa hindhalanne waan ta’eef dhaaluu hi danda’an jechuun yeroo falmiin irratti ka’u bal’inaan mul’ata.
Manneen murtiitis ragaa namaa dhagahuun miseensummaa maatiin ykn guddisuma aadaa bu’ura guchuun murteessaa turanii jiru.
Kabajamoo K Kumbii

25/05/2026

07/02/2026

Shout out to my newest followers! Excited to have you onboard! Balaay Gh Gh, Ahmed Salataa, Bekele Solomon, Diinee Mahammad, Indaraas Makuriyaa, Tigist Fayera, NuradiinHassan Come NuradiinHassan, Abdii Rabbiitii, Obsa Abdii, Alamaayyoo Lataa Gaddafaa, Abdi adame , Hin Gaabu, Shukran Yaa Allaah

01/02/2026

https://t.me/http_Ijooseeraa
https://t.me/http_Ijooseeraa
https://t.me/http_Ijooseeraa
⚖️ በይርጋ የማይታገዱ (ጊዜ የማይገድባቸው) የፍትሐብሔር ጉዳዮች!
========
​በህጋችን አብዛኛው መብቶች በጊዜ ገደብ (ይርጋ) የሚታገዱ ቢሆኑም፣ አንዳንድ ጉዳዮች ግን ከአፈጣጠራቸውና ከባህሪያቸው አንፃር በማንኛውም ጊዜ ክስ ሊቀርብባቸው ይችላል። ዋና ዋናዎቹ እነሆ፡-
​1️⃣ የማይንቀሳቀስ ንብረት የመፋለም ክስ (Petitory Action)
የማይንቀሳቀስ ንብረት (ቤት ወይም መሬት) ያለ ባለቤቱ ፈቃድ በሌላ ሰው ከተያዘ፣ ባለቤቱ ንብረቱን ለማስመለስ የሚያቀርበው ክስ በይርጋ አይታገድም። (የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰ/መዝ/ቁ 43600)
​2️⃣ ሕገ-ወጥ ውሎች (Unlawful Contracts)
መሰረታዊ ዓላማቸው በህግ የተከለከለ ውሎች (ለምሳሌ፡ የመሬት ሽያጭ፣ የሰው መነገድ...) እንደሌሉ የሚቆጠሩ በመሆናቸው፣ እነዚህን ውሎች ውድቅ ለማድረግ የሚቀርብ ክስ የይርጋ መቃወሚያ አይቀርብበትም። (የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰ/መዝ/ቁ 43226)
​3️⃣ የመንግስትን መሬት የማስመለስ ክስ
የመንግስት ወይም የወል መሬት በህገ-ወጥ መንገድ ተይዞ ቢቆይ፣ መንግስት መሬቱን ለማስመለስ በማንኛውም ጊዜ ክስ ማቅረብ ይችላል። (የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰ/መዝ/ቁ 93013)
​4️⃣ የአደራ ውል
በአደራ የተቀመጠ ንብረትን ለመመለስ በውሉ ላይ የተወሰነ ጊዜ ከሌለ፣ አደራ ሰጪው በማንኛውም ጊዜ ንብረቱ እንዲመለስለት የመጠየቅ መብት አለው፤ በይርጋም አይታገድም።
​5️⃣ የውርስ ሀብት ክፍፍል
ወራሾች ታውቀውና የድርሻ መጠኑ ታውቆ ነገር ግን ክፍፍል ሳይደረግ የቆየን የውርስ ሀብት፣ ወራሾች በማንኛውም ጊዜ እንዲከፋፈሉ የመጠየቅ መብታቸው በይርጋ አይታገድም። (ፍ/ብ/ሕ/ቁ 1060)
​https://t.me/http_Ijooseeraa

17/12/2025

Shout out to my newest followers! Excited to have you onboard! Galma Abduba Galgalo, Ibsaa Mahammad, Dessalegn Aschale, Mosisa Nugusa, Adisu Adola, Lolaamoo Jibbaa, Nurn Ibaa, Anuwar Reshad, Fiqadu Nadhii, Chala Sukara, Nagesa Hirbaye, Kiya Teshome Amente, Abduraman Maammoo, Hiikoo Gabiyyoo, Kadir Mahamad, Abdii Sabaa Saba Oromoo, Shamil Aliyi, Obsi Dhagaa Affeela, Barsan Koo, Joshua Branch, Muktar Tashoma, Bali Shuka, Sanyii Milik, Camadaa Warqiyee, Ibroo Urgoo, Safi Abdi, Ñaatii Õřõ Qashiiti Hardiim, Zabo Jamal, Aboma Wakene, Dinka Guta Tasesa, Sude Habibi, Najib Fixa, Taadhi Boruu, Miftaa Abbaa Tamaam, Lalisa Ragasa