Attorney Demelash Nigatu ጠበቃ ደመላሽ ንጋቱ

18/10/2026

ያልተጠየቀ ዳኝነት (Ultra Petita)
******
ፍርድ ቤት ከቀረበለት ጥያቄ ውጭ መወሰን ይችላል?

በፍትሐ ብሔር ክርክር ወቅት፣ ዳኛው የዳኝነት ሥራውን የሚሠራው ተከራካሪ ወገኖች ባቀረቡት አቤቱታና ጥያቄ ላይ ተመስርቶ ነው። ፍርድ ቤቱ ተከራካሪዎቹ ያልጠየቁትን ዳኝነት "ይገባችኋል" በሚል በራሱ ተነሳሽነት መስጠት ያልተጠየቀ ዳኝነት ይባላል።

1. መሠረታዊው ሕግ (The General Rule)
በፍትሐ ብሔር ሥነ-ሥርዓት ሕግ መሠረት፣ ፍርድ ቤት ዳኝነት የሚሰጠው፦

በክሱ ማመልከቻ ላይ በተጠቀሱት ጭብጦች ላይ ብቻ ነው።

በተከሳሽና በከሳሽ መካከል ክርክር በተነሳባቸው ጥያቄዎች ላይ ብቻ ነው።

ምክንያቱ፦ ፍርድ ቤቱ ካልተጠየቀው ዳኝነት ውጭ ውሳኔ ቢሰጥ፣ ሌላኛው ወገን አስቀድሞ ስላልተዘጋጀበትና ስላልተከራከረበት "የመሰማት መብቱን" ይጥሳል።

2. ያልተጠየቀ ዳኝነት የሚፈቀድባቸው ልዩ ሁኔታዎች
ምንም እንኳ አጠቃላይ ሕጉ ቢከለክልም፣ ፍርድ ቤቶች ለፍትሕ ሲሉ ያልተጠየቀ ዳኝነት የሚሰጡባቸው ልዩ አጋጣሚዎች አሉ፦

የሕግ ግዴታ (By Law)፦ ሕጉ በራሱ ለዳኛው ግዴታ ወይም ሥልጣን ሲሰጠው። ለምሳሌ፦ ስለ ወለድ ወይም ስለ ፍርድ ቤት ወጪ (Costs) ከሳሽ ባይጠይቅም ዳኛው በራሱ ሊወስን ይችላል።

የመብት መያያዝ፦ አንድ ዳኝነት ሲሰጥ በሕግ አግባብ አብሮ መታየት ያለበት ጉዳይ ካለ። ለምሳሌ፦ የንብረት ባለቤትነት ሲወሰን፣ ንብረቱ እንዲረከብ (Delivery of possession) ዳኝነት ባይጠየቅም ፍርድ ቤቱ ለውሳኔው ውጤታማነት ሲባል ሊያዝ ይችላል።

ሕዝባዊ ጥቅምን የሚነኩ ጉዳዮች፦ በተለይ በቤተሰብ ሕግ ሥር የሕፃናትን መብትና ጥቅም በሚመለከት፣ ወላጆች ባይጠይቁትም ፍርድ ቤቱ ለሕፃኑ ደኅንነት የሚበጀውን ትእዛዝ ሊሰጥ ይችላል።

3. ያልተጠየቀ ዳኝነት የሚያስከትለው ውጤት

አንድ ፍርድ ቤት ያለምንም ሕጋዊ ምክንያት ያልተጠየቀ ዳኝነት ላይ ውሳኔ ከሰጠ፦

የይግባኝ ምክንያት ይሆናል፦ በውሳኔው የተጎዳው ወገን "ይህ ዳኝነት አልተጠየቀም፣ እንዳልከላከልም ተደርጌያለሁ" በሚል ለከፍተኛ ፍርድ ቤት ይግባኝ ማለት ይችላል።

ውሳኔውን ዋጋ ሊያሳጣው ይችላል፦ ፍርድ ቤቱ ካለው ሥልጣን (Jurisdiction) በላይ እንደመሄድ ስለሚቆጠር፣ በከፊል ወይም በሙሉ ውድቅ ሊደረግ ይችላል።

ክስ በሚያቀርቡበት ወቅት የሚፈልጉትን ዳኝነት (ካሳ፣ የንብረት ርክክብ፣ የእግድ ትእዛዝ ወዘተ) በግልጽ መጥቀስዎን ያረጋግጡ። "ፍርድ ቤቱ በራሱ ያውቃል" በሚል ግምት ጥያቄዎን አለማሟላት፣ መብትዎ ሳይከበር እንዲቀር ምክንያት ሊሆን ይችላል።ፍትሕ የሚሰጠው ለጠየቀና ለተከራከረ ብቻ ነው!
Telegram
👇
https://t.me/melakufek

facebook
👇
https://www.facebook.com/share/

Tiktok
👇
https://www.tiktok.com/?_r=1&_t=ZS-99aqd4Xta3c
‎
‎

18/10/2026

Heeraa Naannoo Oromiyaa akkaataa Heeraa Naannoo Oromiyaa kew.68 fi 69 akkasummaas labsii gurmaa'iinsaa fi aangoo Gumii Calaltuu Heeraa Naannoo Oromiyaa lakk.168/2003 kew.15 jalqabe jiruun murtii Dhaddacha Ijibbaataa Mana Murtii Waligala Feedaraalaa murtii dirqiisiisaa kenne ilaaluun yaada murtii hiikkaa heeraa komiishinnii hiikkaa heeraatiif dhiyeessuu aangoo ni qabu?

labsii lakk.168/2003 kew.15(2) jalatti gumichii gaaffii seeraa, murtii qaamaa raawwachiiftuu ykn abbaa aangoo kamiyyuu kenne heeraa mootummaa wajjiin walfaalleessa jedhamee dhiyaatuuf ilaalee yaada murtii dhumaa komiishiinichaaf ni dhiyeessa kan jedhu yoo tahu murtiin dhaddacha ijibbaataa Feedaraalaa kenne heeraa Naannichaa waliin wal- faalleessa jedhamee qaamnii murtii kanaan mirgii isaa midhamee yoo iyyannoo yoo dhiyeesse seerrii kun isaa ni dhorkaa?

kana kew.2(3-8) jalatti seera, qaama mootummaa, murtii jedhaman yoo hiikkaa itti kennamuu Qaamoolee Mootummaa Naannichaatiin kennamuu tahu mirkanneessa waan ta'eef murtiis ta'e seeraa qaama mootummaa Feedaraalaatiin kennamuu heeraa Naannoo Oromiyaan walfaalleessuu yoo ta'e iyyannoon hiikkaa heeraa Gumii Calaltuu Heeraa Naannoo Oromiyaatti kan dhiyaatuu osoo hin taanee Gumii Calaltuu Heeraa FDRIdha?

kana dhiyeessuu kan barbaadee kanaan dura murtii dhaddacha ijibbaataa feedaraalaatiin kennamee gumii calaltuu heeraa Oromiyaatti dhiyaatee hiikkoo heeraa itti kennamee waan dhagaheef yoo tahuu mee dhimmaa kanaan walqabatee hubannoo fi yaada qabdan naaf qooda galatooma.

17/10/2026

ውል ዋሱ ግዴታ የገባበትን ኃላፊነት መጠን ወይም ልኩ ምን ያህል እንደሆነ በዋስትና ውሉ ላይ በገንዘብ ካልተገለፀ በስተቀር ዋስትናው ፈራሽ ስለመሆኑ በማለት ፍርድ ቤት ሰበር ሰሚ ችሎት በመዝገብ ቁጥር 104061 በቅጽ 19 ላይ የሰጠው የህግ ትርጉም።

#ብዙ ትላልቅ ካምፓኒ ወይም የመንግስት የልማት ድርጅት ይሁን ዩኒቨርሲቲዎች ሰራተኛ ሲቀጥሩ ሰራተኛው ዋስ ወይም መያዣ ውል ላይ ዋሱ ለምን ያህል ገንዘብ ዋስ እንደሆነ አገልጽም፣ የሚገርመው እነዚህ ተቋም የህግ ባለሞያ ያላቸው መሆኑ ነው።

ለማንኛውም ሰራተኛ ቀጥራችሁ ለሰራተኛው ዋስትና ውል ስታስፈርሙ በውሉ ላይ የዋስትና ገንዘቡ መጠን እንዲጠቀስ አድርጉ አለበለዚያ የገንዘቡ መጠን ከሌላ የዋስና ውሉ ፈራሽ እና ዋሱን በዚህ ውል ማስገደድ አይቻልም። የፍታብሔር ሕግ አንቀጽ 1922(3) ይመልከቱ።



#0910266507

17/10/2026

With Hailemichael Mekonnen – I just got recognised as one of their top fans! 🎉

15/10/2026

ችሎት ውሳኔ መዝገብ ቁጥር
216672 ቅጽ 28 vs መዝገብ ቁጥር 153867 ቅጽ 27 ላይ ባንክ ለብድር የያዘውን መያዣ ንብረት እዳውን የሚከፍልበት ጊዜና ሁኔታ ሳያከብር ንብረቱን በሐራጅ የሸጠ እንደሆነ አድራጎቱ ውል መጣስ በመሆኑ ውሉ እንዲፈርስ መደበኛ ፍርድ ቤት ጉዳዩን የማየት ስልጣን አለው የሚል ሲሆን በቅጽ 27 በመዝገብ ቁጥር 153867 በሆነው ላይ ደግሞ ባንክ በመያዣነት የያዘውን ንብረት ብድሩን ለማስመለስ በሚል በሐራጅ ቢሸጥ የሐራጅ ሽያጩ አላግባብ ነው በሚል የሚቀርብ ክስን ለመደበኛ ፍ/ቤት የሚቀርብ አይደለም የሐራጅ ሽያጩ አላግባብ ነው የሚለው ወገን የደረሰበትን ጉዳት ካሳ መጠየቅ ብቻ ነው የሚችለው በማለት አስገዳጅ የህግ ትርጉም ሰቷል።

ሁለቱ የሰበር ሰሚ ውሳኔዎች የሚጣጣሙ ናቸው ወይስ የሚጋጩ? ምን ትላላችሁ።

በቅጽ 28 በመዝገብ ቁጥር 216672 በሆነው የተሰጠውን የህግ ትርጉም እንደሚከተለው ቀርቧል።

በመያዣ የያዘውን ንብረት እዳውን የሚከፍልበት ጊዜ እና ሁኔታ አለመከበር ወይም መጣሱን ሳያረጋግጥ በመያዣ የያዘውን ንብረት በሐራጅ የሸጠ እንደሆነ ተግባሩ የውል ጥሰት ስለሚሆን እና መያዣ ሰጪው ከሕግ ውጪ የባለቤትነት መብቱን ሊያጣ ስለማይገባ የሽያጭ ውሉ እንዲፈርስ ክስ ለመደበኛ ፍርድ ቤት ማቅረብ እና ፍርድ ቤቱም ጉዳዩን ተቀብሎ ማየት የሚችል ስለመሆኑ፡፡

በአዋጅ ቁጥር 97/90 አንቀጽ 3 እና 4

15/10/2026

14/10/2026

ማስታወቂያ

ፍርድ ቤት የሰበር ችሎት በክረት ዝግ ወቅት ተመርምረው የተወሰኑ መዝገቦችን ይፋ የሚደረጉበትን ጊዜ አስታውቋል።

ለፌደራል ጠቅላይ ፍ/ቤት ባለጉዳዮች በክረምት የምርመራ ጊዜ ተሠርተው ውሳኔ ያገኙ መዛግብት ውሳኔ ይፋ የሚደረግበት ጊዜ እዚህ በተያያዘው ሰነድ በተገለፀው ቀጠሮ ቀን መሆኑን እናሳውቃለን ።