CASS - Centrum Analiz i Szkoleń Specjalistycznych

11/05/2026

Co sprawia, że pacjent naprawdę czuje się wysłuchany?
I dlaczego relacja terapeutyczna bywa równie ważna jak sama procedura medyczna?

Na APC IV pojawi się temat, który dotyka jednego z najbardziej ludzkich wymiarów medycyny - komunikacji, empatii i budowania zaufania.

Marta Domagała - studentka kierunku lekarskiego oraz członkini Studenckiego Koła Naukowego Medycyny Górskiej i Ekstremalnej. W medycynie poszukuje zarówno adrenaliny, jak i zrozumienia ludzkiej natury, dlatego szczególnie interesuje się medycyną ratunkową oraz psychologią. Jej zainteresowania koncentrują się na reakcjach organizmu i psychiki w sytuacjach granicznych oraz budowaniu relacji terapeutycznej.
Podczas konferencji poprowadzi wykład:
„Kiedy pacjent mówi »boli«, a Ty mówisz »mnie też« - budowanie relacji terapeutycznej”

Bo skuteczna medycyna to nie tylko wiedza i procedury.
To również umiejętność rozmowy, obecności i stworzenia przestrzeni, w której pacjent czuje się bezpiecznie.

To właśnie relacja terapeutyczna wpływa na:
– zaufanie pacjenta do zespołu medycznego,
– skuteczność komunikacji w sytuacjach stresowych,
– współpracę podczas procesu leczenia,
– oraz sposób, w jaki pacjent przeżywa chorobę i powrót do zdrowia.

W świecie dynamicznej i często skrajnie wymagającej medycyny łatwo zapomnieć, że za każdym przypadkiem stoi człowiek ze swoim lękiem, bólem i emocjami.

Jeśli interesuje Cię medycyna oparta nie tylko na procedurach, ale także na relacji i zrozumieniu drugiego człowieka - ten wykład zdecydowanie powinien znaleźć się w Twoim planie APC IV.

Konferencja APC IV - nie może Cię zabraknąć 😊

👉 https://alphaone.pl/produkt/13-14-05-2026r-austere-prolonged-care-iv-konferencja-medyczna/

08/05/2026

Kiedy myślisz że nic specjalnego się nie dzieje i .... wtedy przychodzi Mirek i pokazuje że się dużo dzieje :) Uwielbiamy naszą pracę 🥰

Montaż i wykonanie - Mirosław Fila - dziękuję Mirku :)

04/05/2026

04/05/2026

Miałem zaszczyt wystąpić jako prelegent podczas I Ogólnopolskiego Air Rescue Forum 2026 w Olsztynie – wydarzenia, które bez wątpienia wyznacza nowy kierunek w obszarze bezpieczeństwa i wykorzystania technologii bezzałogowych w Polsce.

Podczas swojego panelu poruszyłem temat odpowiedzialności prawnej oraz bezpieczeństwa pilotów lotnictwa państwowego w zakresie operacji BSP. To obszar, który wraz z dynamicznym rozwojem technologii nabiera szczególnego znaczenia – bo za nowoczesnymi rozwiązaniami musi iść świadomość, kompetencje oraz jasno określone ramy prawne.

Jako były funkcjonariusz Policji, a obecnie biegły sądowy przy Sądzie Okręgowym w Gliwicach w specjalności bezpieczeństwo publiczne w zakresie lotnictwa bezzałogowego, dostrzegam jak istotne jest budowanie odpowiedzialnego podejścia do wykorzystania dronów w działaniach operacyjnych. To nie tylko narzędzie – to realny wpływ na bezpieczeństwo ludzi i skuteczność służb.

Air Rescue Forum 2026 było wyjątkową przestrzenią do wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami służb, administracji, wojska i środowiska naukowego. Takie inicjatywy pokazują, że współpraca i wspólne standardy są fundamentem nowoczesnego systemu bezpieczeństwa.

Ogromne słowa uznania dla organizatorów Komenda Wojewódzka PSP w Olsztynie za profesjonalizm, świetną organizację oraz stworzenie wydarzenia o tak dużym znaczeniu merytorycznym. To był bardzo potrzebny i inspirujący krok w stronę przyszłości.

Dziękuję za zaproszenie i możliwość udziału w tym wyjątkowym przedsięwzięciu.

Emil Świąder

04/05/2026

Austere Prolonged Care IV to nie jest wydarzenie „do zobaczenia”. To jest wydarzenie, z którego bierzesz rzeczy do działania.

Jeśli masz być - to z konkretnym powodem.
To jest jeden z nich⬇️

Na APC IV Emil Świąder pokaże, jak podejmować decyzje wtedy, gdy kończą się zasoby - a czas zaczyna działać przeciwko Tobie.

Bo w realnym środowisku nie masz:
– pełnej informacji
– szybkiej ewakuacji
– komfortu działania
Masz za to presję czasu, trudny teren i decyzje, które mają konsekwencje.

Ten blok nie jest o technologii.
Jest o tym, jak wykorzystać ją, żeby nie działać „na ślepo”.
Na APC IV zobaczysz:
– jak użycie dronów realnie skraca czas lokalizacji poszkodowanego
– jak dane z powietrza zmieniają decyzje operacyjne i medyczne
– jak zwiększyć bezpieczeństwo zespołu jeszcze przed wejściem w strefę działań

To wiedza, która nie jest „nice to have”.
To jest przewaga - szczególnie wtedy, gdy nie masz drugiej próby.

Emil Świąder - były funkcjonariusz, ekspert w zarządzaniu kryzysowym, zdarzeniach terrorystycznych i negocjacjach policyjnych - pokazuje rozwiązania oparte na realnym użyciu, nie na teorii.

Jeśli działasz tam, gdzie ewakuacja się opóźnia, teren ogranicza dostęp, a decyzje podejmujesz przy ograniczonych zasobach - ten blok sam w sobie jest powodem, żeby być na APC IV.
Kupisz bilet?
https://alphaone.pl/produkt/13-14-05-2026r-austere-prolonged-care-iv-konferencja-medyczna/

02/05/2026

Majówkowa prasówka specjalnie dla Was 😊
Kawa, bajgiel, smoothie czy matcha - co dziś wybierasz? Niezależnie od zestawu, dorzucamy do tego konkretną porcję świeżych informacji.

TCCC 2026 właśnie wchodzi i od razu widać, że to nie są drobne poprawki. To przemyślane zmiany oparte na realnych doświadczeniach, które bezpośrednio przekładają się na działanie z poszkodowanym.

Nowe podejście do TBI, przebudowana analgezja, aktualizacje w antybiotykoterapii i wyraźny nacisk na świadomą pracę z opaską uciskową - jasno, praktycznie i bez zbędnej teorii.

To dobry moment, żeby złapać najważniejsze różnice i wiedzieć, co faktycznie się zmieniło.

Źródło: Committee on TCCC / Deployed Medicine

⬇️Poniżej macie konkretny przegląd TCCC 2026⬇️

Wytyczne TCCC 2026 stanowią ukierunkowaną aktualizację wersji z 2024 roku. Najważniejsze zmiany dotyczą postępowania w urazach mózgu, leczenia bólu, antybiotykoterapii, urazów penetrujących oka oraz wybranych modyfikacji w kontroli krwotoków, w szczególności repozycji opaski uciskowej i jej konwersji. Sekcja Care Under Fire/Threat pozostała zasadniczo bez zmian. Tactical Field Care nadal opiera się na tej samej głównej sekwencji postępowania, jednak kilka zaleceń klinicznych zostało zaktualizowanych lub doprecyzowanych.
2. Triage
Wytyczne z 2026 roku zastępują zapis z 2024 roku nakazujący usuwanie broni i sprzętu łączności od poszkodowanych z zaburzeniami świadomości odniesieniem do Supplement A – Triage w TCCC, który zawiera bardziej dopracowane zalecenia dotyczące segregacji medycznej na poziomie Role 1.
5. Oddychanie (Respiration/Breathing)
Docelowa saturacja dla umiarkowanego/ciężkiego TBI została zmieniona z >90% na ≥92%. Zaktualizowano również zapisy dotyczące wentylacji wspomaganej, uwzględniając pacjentów z umiarkowanym/ciężkim TBI, u których saturacja spada poniżej 92%.
6. c. Kontrola krwawienia / ponowna ocena opaski uciskowej
Ponowna ocena opaski uciskowej jest bezwzględnym wymogiem w opiece nad każdym poszkodowanym. WSZYSTKIE opaski zakładane „high & tight” lub „hasty” MUSZĄ zostać ponownie ocenione pod kątem zasadności ich użycia i/lub prawidłowego założenia.
Aktualizacja wprowadza oczekiwanie, że personel ASM i CLS będzie wykonywał repozycję opaski oraz jej konwersję.
Zgodnie z aktualizacją, repozycja wcześniej założonej opaski „high & tight” polega na założeniu drugiej opaski, 2–3 cale powyżej ran, bezpośrednio na skórę, potwierdzeniu skutecznej kontroli krwawienia, a następnie poluzowaniu pierwszej opaski.
Poprzednie wytyczne dopuszczały konwersję opaski, gdy:
• poszkodowany nie był we wstrząsie
• rana mogła być ściśle monitorowana
• opaska nie kontrolowała amputacji
Aktualizacja wprowadza także dodatkowy zapis regulujący repozycję czy konwersję: personel ASM/CLS zasadniczo nie powinien podejmować próby konwersji po upływie 2 godzin od założenia opaski bez konsultacji z personelem wyższego szczebla.
Dlaczego to ważne:
• uwzględnia zwiększone ryzyko niepotrzebnie lub nieprawidłowo założonych opasek
• ryzyko uszkodzeń reperfuzyjnych
• nawrotu krwawienia
• destabilizacji skrzepu
• opóźnionego rozpoznania ponownego krwotoku
Podkreśla także, że konwersja staje się coraz bardziej złożona w warunkach przedłużonej opieki nad poszkodowanym oraz wprowadza pośrednio koncepcję rozszerzania zakresu kompetencji. Odzwierciedla to ewolucję TCCC w kierunku realiów wydłużonej ewakuacji, a nie klasycznego założenia „złotej godziny”.
8. Uraz mózgu (Traumatic Brain Injury)
Wytyczne z 2026 roku:
• rozdzielają lekkie TBI/wstrząśnienie mózgu od umiarkowanego/ciężkiego TBI
• definiują podejrzenie umiarkowanego/ciężkiego TBI jako brak możliwości wykonywania prostych poleceń przez ponad 10 minut od urazu głowy, przy braku innej przyczyny
• podkreślają konieczność ewakuacji do ośrodka neurochirurgicznego, najlepiej w ciągu 5 godzin
• zmieniają docelowe ciśnienie z SBP 100–110 mmHg na SBP >100 mmHg lub obecność prawidłowego tętna na tętnicy promieniowej, gdy pomiar ciśnienia nie jest możliwy
• zastępują bolus krystaloidów w izolowanym TBI podaniem 1–2 jednostek osocza, jeśli brak podejrzenia krwawienia śródczaszkowego
• aktualizują cele wentylacyjne:
o EtCO₂ 35–45 mmHg lub 10 oddechów/min, gdy brak monitorowania EtCO₂
• dodają szczegółowe wytyczne dotyczące urazów penetrujących mózgu i otwartych złamań czaszki oraz podkreślają, że tacy pacjenci nie są automatycznie klasyfikowani jako expectant
9. Penetrujący uraz oka
Zalecenia dotyczące antybiotykoterapii zmieniono z moksyfloksacyny (w CWMP) oraz antybiotyków IV/IO/IM, gdy podanie doustne nie jest możliwe, na ceftriakson 2 g IV/IM lub cefadroksyl 1 g PO tak szybko, jak to możliwe.
11. Leczenie bólu (Analgesia)
Sekcja dotycząca analgezji została znacząco zrewidowana. Najważniejsze zmiany obejmują:
• zmianę dawki paracetamolu w CWMP na 1000–1300 mg co 8 godzin
• dodanie suzetrigine do schematu CWMP
• usunięcie OTFC i fentanylu z początkowego postępowania ze względu na kwestie logistyczne i dostępność
• uproszczenie dawkowania ketaminy
• dodanie esketaminy donosowej (IN)
• podkreślenie konieczności zapewnienia tolerowalnej kontroli bólu przy jednoczesnym zachowaniu drożności dróg oddechowych, napędu oddechowego i świadomości
Zaktualizowane wytyczne odzwierciedlają podejście niezależne od obecności wstrząsu w początkowym leczeniu bólu. Tekst dotyczący sedacji proceduralnej przeniesiono do sekcji inspect/dress wounds.
12. Antybiotyki
Wytyczne z 2026 roku zastępują schemat z 2024 roku:
2024: moksyfloksacyna PO lub ertapenem IV/IO/IM
2026: cefadroksyl PO, cefaleksyna PO jako alternatywa lub ceftriakson IV/IO/IM, jeśli nie można podać leków doustnie
Źródło: Deployed Medicine

The 2026 TCCC Guidelines represent a focused update from the 2024 version, with the most significant changes involving traumatic brain injury management, analgesia, antibiotics, penetrating eye trauma, and selected refinements to hemorrhage control for tourniquet repositioning and tourniquet conversion. The Care Under Fire/Threat section is essentially unchanged. Tactical Field Care remains organized around the same major treatment sequence, but several clinical recommendations have been updated or clarified. 2.⁠ ⁠Triage The 2026 guidelines replace the 2024 statement directing removal of weapons and communications equipment from casualties with altered mental status with a reference to Supplement A – Triage in TCCC with more refined recommendations for Role 1 triage. 5. Respiration/Breathing: The oxygen saturation target for moderate/severe TBI changed from >90% to ≥92%. Ventilatory support language was also updated to include casualties with moderate/severe TBI whose oxygen saturation falls below 92% 6.⁠ ⁠c. Bleeding Control / Tourniquet Reassessment Tourniquet reassessment is an absolute requirement in all casualty care. While high & tight or hasty tourniquets may be critical to apply during care under fire/threat for suspected life-threatening bleeding, ALL such tourniquets MUST be reassessed for indicated need and/or proper application. This update adds an expectation of ASM and CLS personnel to perform tourniquet reposition and tourniquet conversion. This makes the tourniquet section more operationally precise and reflects increasing concern about prolonged tourniquet syndrome, prolonged casualty care, delayed evacuation, and role-based decision authority. The update now says to reposition a previously applied high & tight or over-the-uniform tourniquet by applying a second tourniquet directly to the skin 2–3 inches above the wound, confirm hemorrhage control and then loosening the first, rather than simply “replacing” the first tourniquet. The previous guidelines already allowed tourniquet conversion when: Casualty not in shock Wound can be monitored closely Tourniquet not controlling an amputation The update includes an important operational safeguard that TCCC ASM/CLS personnel should generally not attempt conversion beyond 2 hours post-application without higher-level medical direction. Why this matters: Recognizes increased risk of unneeded or inappropriately applied tourniquets, reperfusion injury, recurrent hemorrhage, clot destabilization, and delayed recognition of rebleeding. Acknowledges that conversion becomes increasingly complex in prolonged casualty care scenarios. Introduces an implicit scope-of-practice escalation concept. This reflects a maturation of TCCC toward prolonged evacuation realities rather than traditional “golden hour” assumptions6.⁠ ⁠c. Bleeding Control / Tourniquet Reassessment Tourniquet reassessment is an absolute requirement in all casualty care. While high & tight or hasty tourniquets may be critical to apply during care under fire/threat for suspected life-threatening bleeding, ALL such tourniquets MUST be reassessed for indicated need and/or proper application. This update adds an expectation of ASM and CLS personnel to perform tourniquet reposition and tourniquet conversion. This makes the tourniquet section more operationally precise and reflects increasing concern about prolonged tourniquet syndrome, prolonged casualty care, delayed evacuation, and role-based decision authority. The update now says to reposition a previously applied high & tight or over-the-uniform tourniquet by applying a second tourniquet directly to the skin 2–3 inches above the wound, confirm hemorrhage control and then loosening the first, rather than simply “replacing” the first tourniquet. The previous guidelines already allowed tourniquet conversion when: Casualty not in shock Wound can be monitored closely Tourniquet not controlling an amputation The update includes an important operational safeguard that TCCC ASM/CLS personnel should generally not attempt conversion beyond 2 hours post-application without higher-level medical direction. Why this matters: Recognizes increased risk of unneeded or inappropriately applied tourniquets, reperfusion injury, recurrent hemorrhage, clot destabilization, and delayed recognition of rebleeding. Acknowledges that conversion becomes increasingly complex in prolonged casualty care scenarios. Introduces an implicit scope-of-practice escalation concept. This reflects a maturation of TCCC toward prolonged evacuation realities rather than traditional “golden hour” assumptions 8.⁠ ⁠Traumatic Brain Injury The 2026 guidelines: Separate mild TBI/concussion from moderate/severe TBI. Define suspected moderate/severe TBI as inability to follow simple instructions beyond 10 minutes after injury with suspected head injury and no alternative cause. Emphasize evacuation to neurosurgical capability, ideally within 5 hours. Change the blood pressure target from SBP 100–110 mmHg to SBP >100 mmHg or a normal radial pulse when BP cannot be measured. Replace crystalloid bolus guidance for isolated TBI with 1–2 units of plasma when there is no evidence of hemorrhage. Update ventilation targets to EtCO₂ 35–45 mmHg, or 10 breaths/minute if EtCO₂ monitoring is unavailable. Add detailed guidance for penetrating TBI/open skull fracture care and clarify that these casualties are not automatically expectant. 9.⁠ ⁠Penetrating eye trauma The antibiotic recommendation changed from moxifloxacin in the CWMP, with IV/IO/IM antibiotics if oral medication cannot be taken, to ceftriaxone 2g IV/IM or cefadroxil 1g PO as soon as possible 11.⁠ ⁠Analgesia The 2026 analgesia section is substantially revised. Major changes include: CWMP acetaminophen changed to 1000–1300 mg every 8 hours. Suzetrigine added to the CWMP regimen. OTFC and fentanyl options from the 2024 guideline are removed for initial management and logistical availability concerns. Ketamine dosing is simplified. Esketamine intranasal (IN) is added. The notes emphasize tolerable pain control while preserving airway, respiratory drive, and mentation. The updated analgesia guidelines reflect a shock-agnostic approach to initial pain control. The procedural sedation text moved to the inspect/dress wounds section of the guidelines. 12.⁠ ⁠Antibiotics The 2026 guidelines replace the 2024 antibiotic regimen: 2024: moxifloxacin PO or ertapenem IV/IO/IM. 2026: cefadroxil PO, cephalexin PO as an alternative, or ceftriaxone IV/IO/IM if unable to take PO medications. żródło: deployed medcine

29/04/2026

28/04/2026

❗️AUSTERE PROLONGED CARE IV ❗️
Są wydarzenia, które wyznaczają kierunki. Takim wydarzeniem jest Austere Prolonged Care - konferencja, która na stałe wpisała się w kalendarz (13-14.05.2026) naszego regionu i co roku przyciąga uczestników z całej Polski. To przestrzeń spotkania ludzi, dla których medycyna to nie tylko wiedza, ale przede wszystkim odpowiedzialność, doświadczenie i gotowość działania w najtrudniejszych warunkach.

Hasło tegorocznej edycji:
„Wasze jutro to nasze wczoraj”

Przed nami dwa intensywne dni - pierwszy poświęcony wykładom i wymianie wiedzy, drugi w całości oddany praktycznym warsztatom, które pozwalają przełożyć teorię na realne działanie.

Kontynuujemy cykl prezentacji prelegentów ❗️
Jedną z prelegentek IV edycji konferencji Austere Prolonged Care będzie lek. med. Marta Kamińska - specjalistka chorób wewnętrznych oraz medycyny podróży.

W swojej pracy koncentruje się na zagadnieniach zdrowia i bezpieczeństwa w środowiskach o podwyższonym ryzyku. Posiada doświadczenie nie tylko zdobyte przy szpitalnym łóżku, ale także w terenie, co nadaje jej perspektywie wyjątkową praktyczność.

Łączy wiedzę kliniczną z praktyką oceny zdolności do pracy oraz przygotowania zdrowotnego do podróży i działań w warunkach ekstremalnych - tam, gdzie teoria musi spotkać się z rzeczywistością.

Jej podejście doskonale wpisuje się w ideę medycyny austere - opartej na realnych decyzjach, ograniczonych zasobach i odpowiedzialności za człowieka w trudnych warunkach.

Podczas konferencji podzieli się swoim doświadczeniem i spojrzeniem na bezpieczeństwo zdrowotne w środowiskach wymagających szczególnego przygotowania.

Z wdzięcznością informujemy, że także w tym roku wydarzenie odbywa się pod patronatem honorowym Renata Surma - burmistrz Bystrzycy Kłodzkiej. Dziękujemy za zaufanie i niezmienne wsparcie dla inicjatywy, która rozwija wiedzę i integruje środowisko medyczne oraz ratownicze.

Jak zawsze uczestników konferencji ugości
Hotel Spa Medical Dwór Elizy- miejsce, które sprzyja skupieniu, rozmowie i wymianie doświadczeń na najwyższym poziomie.

Do zobaczenia w maju 🙂

26/04/2026

❗️AUSTERE PROLONGED CARE IV❗️

Są wydarzenia, które wyznaczają kierunki. Takim wydarzeniem jest Austere Prolonged Care - konferencja, która na stałe wpisała się w kalendarz (13-14.05.2026) naszego regionu i co roku przyciąga uczestników z całej Polski. To przestrzeń spotkania ludzi, dla których medycyna to nie tylko wiedza, ale przede wszystkim odpowiedzialność, doświadczenie i gotowość działania w najtrudniejszych warunkach.

Hasło tegorocznej edycji:
„Wasze jutro to nasze wczoraj”

Przed nami dwa intensywne dni - pierwszy poświęcony wykładom i wymianie wiedzy, drugi w całości oddany praktycznym warsztatom, które pozwalają przełożyć teorię na realne działanie.

❗️Kontynuujemy cykl prezentacji prelegentów❗️
Jednym z prelegentów IV edycji konferencji Austere Prolonged Care będzie dr n. med. Paweł Zieliński - specjalista torakochirurgii.
Dr n. med. Paweł Zieliński posiada wieloletnie doświadczenie kliniczne w zakresie diagnostyki oraz leczenia operacyjnego chorób płuc, opłucnej i śródpiersia, ze szczególnym uwzględnieniem nowotworów płuc.
W swojej praktyce koncentruje się na nowoczesnych, małoinwazyjnych technikach chirurgicznych, w tym procedurach torakoskopowych (VATS), które pozwalają na ograniczenie urazu operacyjnego oraz przyspieszenie powrotu pacjentów do zdrowia.

Łączy codzienną praktykę kliniczną z działalnością naukową i dydaktyczną. Jest autorem publikacji naukowych oraz aktywnym uczestnikiem konferencji krajowych i międzynarodowych, gdzie dzieli się wiedzą i doświadczeniem z zakresu torakochirurgii.
Podczas konferencji poprowadzi wykład pt.
„Drenaż klatki piersiowej - 30 lat później - między algorytmem a doświadczeniem.”
Z wdzięcznością informujemy, że także w tym roku wydarzenie odbywa się pod patronatem honorowym Renata Surma - burmistrz Bystrzycy Kłodzkiej. Dziękujemy za zaufanie i niezmienne wsparcie dla inicjatywy, która rozwija wiedzę i integruje środowisko medyczne oraz ratownicze.
Jak zawsze uczestników konferencji ugości
Hotel Spa Medical Dwór Elizy miejsce, które sprzyja skupieniu, rozmowie i wymianie doświadczeń na najwyższym poziomie.
Do zobaczenia w maju.
😊

22/04/2026

Środa z Wiedzą #5 📚
Czy jesteśmy gotowi na pacjenta z malarią w warunkach, które na co dzień nie kojarzą się z chorobami tropikalnymi?
Autorem dzisiejszego artykułu jest Kamil Stanek nasz instruktor, ratownik medyczny, instruktor kursów PHTLS oraz prowadzący szkolenia z zakresu kwalifikowanej pierwszej pomocy. Student pielęgniarstwa, z wieloletnim doświadczeniem pracy na szpitalnych oddziałach ratunkowych.

W kolejnym odcinku cyklu „Środa z Wiedzą” Kamil porusza temat opieki nad pacjentem z malarią wywołaną przez Plasmodium falciparum - najcięższą i najbardziej nieprzewidywalną postać tej choroby. To zagadnienie, które wraz z rosnącą mobilnością pacjentów przestaje być odległym problemem, a staje się realnym wyzwaniem klinicznym.

Artykuł w sposób uporządkowany i praktyczny pokazuje, na co zwrócić uwagę w opiece nad pacjentem, jak wcześnie rozpoznać zagrożenie oraz jaką rolę odgrywa personel pielęgniarski i ratowniczy w zapobieganiu ciężkim powikłaniom.
Zapraszamy do lektury.
Chętnie poznamy Wasze doświadczenia i opinie:
-czy mieliście w swojej praktyce kontakt z pacjentem z malarią?
-co było największym wyzwaniem w opiece nad takim chorym?
-czy czujecie się przygotowani na tego typu przypadki w swoich miejscach pracy?
Podzielcie się swoimi doświadczeniami w komentarzach.

📚Opieka pielęgniarska nad pacjentem z malarią wywołaną przez Zarodziec sierpowaty (Plasmodium falciparum)📚
Wstęp
Malaria pozostaje jednym z najpoważniejszych globalnych zagrożeń zdrowotnych o charakterze zakaźnym. Pomimo postępów w kontroli choroby, szacuje się, że w 2021 roku odnotowano 247 milionów przypadków i 619 tysięcy zgonów, z czego nieproporcjonalnie wysoki odsetek dotyczył dzieci poniżej 5. roku życia w Afryce Subsaharyjskiej [1, 7]. Dla personelu pielęgniarskiego w Polsce, w kontekście wzmożonej mobilności międzynarodowej, znajomość specyfiki opieki nad pacjentem z malarią, szczególnie jej najcięższej postaci wywołanej przez Plasmodium falciparum, ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia i zapobiegania powikłaniom.

Charakterystyka choroby
Czynnikiem etiologicznym jest pasożyt Plasmodium falciparum, przenoszony na człowieka przez ukłucie samicy komara z rodzaju Anopheles. Gatunek ten odznacza się wyjątkową wirulencją, będąc przyczyną ponad 99% zgonów malarycznych na świecie [4, 5]. Jego przewaga wynika ze zdolności do zakażania erytrocytów w każdym stadium dojrzałości oraz adhezji zakażonych krwinek do śródbłonka naczyń (sekwestracji), co prowadzi do niedokrwienia i dysfunkcji narządowych [2, 4].

Droga zakażenia jest w przeważającej mierze wektorowa (przez ukłucie komara). W warunkach szpitalnych istotne, choć znacznie rzadsze, jest ryzyko transmisji przez krew (przetoczenia, zakłucia) [1, 5]. Objawy kliniczne początkowo są niecharakterystyczne i obejmują gorączkę, dreszcze, bóle głowy, mięśni i osłabienie. W przypadku P. falciparum gorączka może być nieregularna, bez typowej cykliczności [4]. Ciężka malaria definiowana jest przez wystąpienie co najmniej jednego z kryteriów zagrożenia życia: zaburzenia świadomości (śpiączka w malarii mózgowej), drgawki, ciężka niedokrwistość, ostra niewydolność oddechowa (obrzęk płuc), wstrząs, ostra niewydolność nerek, krwawa biegunka lub kwasica metaboliczna [4, 13]. Przebieg może być gwałtowny, a klasyczna gorączka czasem nie poprzedza bezpośrednio objawów neurologicznych [13].

Główne problemy pielęgnacyjne pacjenta
Planując opiekę, personel pielęgniarski identyfikuje następujące kluczowe problemy:
1. Ryzyko progresji do ciężkiej malarii z niewydolnością wielonarządową – wymagające ciągłej czujności i monitorowania wczesnych objawów ostrzegawczych.
2. Zaburzenia termoregulacji – nawracająca, wysoka gorączka prowadząca do dyskomfortu, zwiększonego zapotrzebowania metabolicznego i utraty płynów.
3. Niedokrwistość i związane z nią osłabienie oraz hipoksja – wynikająca z masowego niszczenia erytrocytów.
4. Ból – głównie głowy i mięśniowo-stawowy, pogarszający komfort pacjenta.
5. Ryzyko powikłań farmakoterapii – związane z podawaniem silnych leków przeciwmalarycznych (np. hipoglikemia po dożylnym leku artesunate).
6. Lęk i stres – zarówno pacjenta (zwłaszcza nieodpornych podróżnych), jak i rodziny, wywołany ciężką, nagłą chorobą.
7. Ryzyko transmisji jatrogennej – poprzez kontakt z krwią pacjenta.

Działania pielęgniarskie w zakresie opieki, profilaktyki i edukacji
Monitorowanie i wczesne wykrywanie powinno być ścisłe, częste (nawet co 4-6 godzin w początkowym okresie) monitorowanie parametrów życiowych (temperatura, tętno, RR, saturacja), ocena stanu świadomości (skala Glasgow), bilansu płynów i diurezy. Obserwacja w kierunku objawów ciężkiej malarii jest nadrzędnym celem [4, 13]. Na postępowanie objawowe powinno składać się prowadzenie chłodzenia fizykalnego i podawanie leków przeciwgorączkowych (paracetamol) według zaleceń oraz zapewnienie odpowiedniej podaży płynów, z uwzględnieniem ryzyka obrzęku płuc [6].
Farmakoterapia powinna obejmować precyzyjne podawanie leków przeciwmalarycznych zgodnie z protokołem. W ciężkiej malarii lekiem z wyboru jest dożylny artesunat, którego wczesne podanie redukuje śmiertelność [1, 6]. Personel pielęgniarski musi znać protokół rozpuszczania i podaży leku oraz monitorować potencjalne działania niepożądane, głównie hemoglobinurię i hipoglikemię [6].
Pielęgnowanie pacjentów w ciężkim stanie powinno skupiać się nad standardową opieką nad pacjentem nieprzytomnym, z zaburzeniami oddychania lub w stanie krytycznym.[6] Profilaktyka i kontrola zakażeń powinna obejmować środki ostrożności związane z krwią: Bezwzględne przestrzeganie procedur czyli każdy kontakt z krwią lub potencjalnie zakaźnymi płynami ustrojowymi wymaga użycia rękawiczek. Konieczne jest bezpieczne postępowanie z igłami i ostrymi narzędziami [1]. Również ochrona przed wektorami ma kluczowe znaczenie: w ośrodkach w obszarach endemicznych istotne jest stosowanie moskitier, siatek w oknach i repelentów, by zapobiec transmisji w obrębie placówki. Edukacja pacjenta i rodziny dotycząca choroby i leczenia powinna opierać się na wyjaśnieniu charakteru choroby, konieczności ukończenia pełnego cyklu leczenia nawet po poprawie samopoczucia. W przypadku malarii wywołanej przez P. vivax lub P. ovale – wyjaśnienie konieczności przyjmowania prymachiny lub tafenochny w celu eradykacji form wątrobowych (hipnozoitów) i zapobieżenia nawrotom [6].
Profilaktyka przedwyjazdowa i powrotna dla podróżujących – instruktaż dotyczący chemioprofilaktyki (dobór leku, regularne przyjmowanie), stosowania repelentów, noszenia osłaniającej odzieży i używania moskitier [1]. Po powrocie – poinstruowanie o konieczności natychmiastowego zgłoszenia się do lekarza w przypadku gorączki lub innych niepokojących objawów, nawet kilka miesięcy po powrocie.

Znaczenie przestrzegania zasad aseptyki i izolacji
W opiece nad pacjentem z malarią kluczowe jest zrozumienie specyfiki jej transmisji. Malaria nie przenosi się drogą kropelkową, pokarmową ani przez zwykły kontakt skórny. Izolacja typu kontaktowego lub kropelkowego nie jest zatem wymagana.
Podstawę zapobiegania zakażeniom szpitalnym stanowią rygorystycznie przestrzegane Standardowe Środki Ostrożności, mające na celu uniknięcie ekspozycji na krew. To właśnie krew (a nie ślina, pot czy wydychane powietrze) jest materiałem zakaźnym w warunkach klinicznych [1].
Zachowanie aseptyki przy pobieraniu krwi, zakładaniu wenflonu, czy wykonywaniu iniekcji ma fundamentalne znaczenie dla ochrony personelu i innych pacjentów przed rzadką, ale możliwą, jatrogenną transmisją.

Podsumowanie
Opieka pielęgniarska nad pacjentem z malarią falciparum stanowi złożone wyzwanie, koncentrujące się na prewencji, wczesnym wykrywaniu i leczeniu stanów zagrożenia życia. Pielęgniarka, pełniąc rolę bezpośredniego opiekuna, koordynatora opieki i edukatora, odgrywa kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa pacjenta i skuteczności terapii. Podstawą działań jest wiedza o patogenezie choroby, znajomość protokołów terapeutycznych (z artesunate jako lekiem ratującym życie w ciężkiej postaci) oraz świadomość, że właściwą formą „izolacji” jest bezwzględne przestrzeganie zasad higieny związanych z ekspozycją na krew.
Bibliografia
1. Shahbodaghi, S. D., & Rathjen, N. A. (2022). Malaria: Prevention, Diagnosis, and Treatment. American Family Physician, 106(3), 270–278. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36126008/
2. Milner, D. A., Jr. (2018). Malaria Pathogenesis. Cold Spring Harbor Perspectives in Medicine, 8(1), a025569. https://perspectivesinmedicine.cshlp.org/content/8/1/a025569
3. Barber, B. E., Grigg, M. J., William, T., & Yeo, T. W. (2021). Clinical management of Plasmodium knowlesi malaria. Advances in Parasitology, 113, 1–43. https://www.sciencedirect.com/science/chapter/bookseries/abs/pii/S0065308X21000294?via%3Dihub
4. Varo, R., Chaccour, C., & Bassat, Q. (2020). Update on malaria [Actualización en malaria]. Medicina Clínica (English Edition), 155(9), 395–402. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2387020621004848?via%3Dihub
5. Talapko, J., Škrlec, I., Alebić, T., Jukić, M., & Včev, A. (2019). Malaria: The Past and the Present. Microorganisms, 7(6), 179. https://www.mdpi.com/2076-2607/7/6/179
6. Hanboonkunupakarn, B., & White, N. J. (2022). Advances and roadblocks in the treatment of malaria. British Journal of Clinical Pharmacology, 88(2), 374–382. https://bpspubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/bcp.14474
7. Stanisic, D. I., & Good, M. F. (2023). Malaria Vaccines: Progress to Date. BioDrugs, 37(6), 737–756. https://link.springer.com/article/10.1007/s40259-023-00623-4
8. Ashley, E. A., Pyae Phyo, A., & Woodrow, C. J. (2018). Malaria. The Lancet, 391(10130), 1608–1621. https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(18)30324-6/abstract
9. World Health Organization. (2022). World malaria report 2022. WHO. https://www.who.int/publications/i/item/9789240064898
10. Datoo, M. S., Natama, M. H., Somé, A., Traoré, O., Rouamba, T., Bellamy, D., ... & Tinto, H. (2024). A phase 3 trial of R21/Matrix-M malaria vaccine in African children. The New England Journal of Medicine, 391(22),
2099-2111. https://link.springer.com/article/10.1186/s12936-024-05026-6
11. Plewes, K., Leopold, S. J., Kingston, H. W. F., & Dondorp, A. M. (2019). Malaria: What's New in the Management of Malaria? Infectious Disease Clinics of North America, 33(1), 39–60. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0891552018300898?via%3Dihub
12. Hanson, J., Lee, S. J., Mohanty, S., Faiz, M. A., Anstey, N. M., Charunwatthana, P., Yunus, E. B., Mishra, S. K., Tarning, J., & White, N. J. (2013). A simple score to predict the outcome of severe malaria in adults. Clinical Infectious Diseases, 56(3), 354–362. https://academic.oup.com/cid/article/55/12/1748/462140
13. Gunawan, C. A. (2023). Severe knowlesi malaria with acute neurocognitive impairment: A case report. IJID Regions, 8, 145–148. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2772707623000796?via%3Dihub
14. White, N. J. (2022). Severe malaria. Malaria Journal, 21(1), 284. https://link.springer.com/article/10.1186/s12936-022-04301-8
15. Rogerson, S. J., Desai, M., Mayor, A., Sicuri, E., Taylor, S. M., & van Eijk, A. M. (2018). Burden, pathology, and costs of malaria in pregnancy: new developments for an old problem. The Lancet Infectious Diseases, 18(4), e107–e118. https://www.thelancet.com/journals/laninf/article/PIIS1473-3099(18)30066-5/abstract

16. von Seidlein, L., & Dondorp, A. (2015). Fighting fire with fire: mass antimalarial drug administrations in an era of antimalarial resistance. Expert Review of Anti-infective Therapy, 13(6), 715–730. https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1586/14787210.2015.1031744
17. RTS,S Clinical Trials Partnership. (2015). Efficacy and safety of RTS,S/AS01 malaria vaccine with or without a booster dose in infants and children in Africa: final results of a phase 3, individually randomised, controlled trial. The Lancet, 386(9988), 31–45.
https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(15)60721-8/abstract
18. Uwimana, A., Legrand, E., Stokes, B. H., Ndikumana, J. M., Warsame, M., Umulisa, N., ... & Miotto, O. (2024). Association of Plasmodium falciparum kelch13 R561H genotypes with delayed parasite clearance in Rwanda: an observational cohort study. The Lancet Infectious Diseases, 24(3), 295-304. https://www.nature.com/articles/s41591-020-1005-2
19. Cowman, A. F., Healer, J., Marapana, D., & Marsh, K. (2016). Malaria: Biology and Disease. Cell, 167(3), 610–624.
https://www.cell.com/cell/fulltext/S0092-8674(16)31008-X?_returnURL=https%3A%2F%2Flinkinghub.elsevier.co m%2Fretrieve%2Fpii%2FS009286741631008X%3Fshowall%3Dtrue
20. Price, R. N., Commons, R. J., Battle, K. E., Thriemer, K., & Mendis, K. (2020). Plasmodium vivax in the Era of the Shrinking P. falciparum Map. Trends in Parasitology, 36(6), 560–570. https://www.cell.com/trends/parasitology/fulltext/S1471-4922(20)30074-X?_returnURL=https%3A%2F%2Flinking hub.elsevier.com%2Fretrieve%2Fpii%2FS147149222030074X%3Fshowall%3Dtrue