31/03/2026
“KHÔNG CÓ TIỀN THUÊ LUẬT SƯ – CÓ BỊ BỎ MẶC TRƯỚC PHÁP LUẬT?”: SỰ THẬT ÍT NGƯỜI BIẾT VỀ QUYỀN ĐƯỢC TRỢ GIÚP PHÁP LÝ MIỄN PHÍ - Quan trọng là ai thuộc trường hợp được trợ giúp pháp lý miễn phí ???
Trong rất nhiều vụ việc mà tôi từng tham gia, có một nỗi ám ảnh lặp lại: người dân bước vào tranh chấp, thậm chí bước vào phòng hỏi cung… với hai bàn tay trắng – không luật sư, không hiểu luật, không biết quyền của mình ở đâu. Và họ mặc định rằng: “Không có tiền thì chịu.” Nhưng đó là một hiểu lầm nguy hiểm. Pháp luật Việt Nam không cho phép bất kỳ ai bị bỏ lại phía sau chỉ vì không có tiền thuê luật sư.
Theo Luật Trợ giúp pháp lý 2017, tồn tại một cơ chế rất nhân văn nhưng lại bị bỏ quên trong thực tế: trợ giúp pháp lý miễn phí của Nhà nước. Không phải ai cũng biết, nhưng nếu thuộc đúng nhóm đối tượng, bạn hoàn toàn có thể được luật sư hoặc trợ giúp viên pháp lý bảo vệ quyền lợi mà không mất một đồng nào.
Vậy ai là người được “cánh cửa công lý” này mở ra?
Đầu tiên, đó là người nghèo và cận nghèo – những người mà mỗi quyết định pháp lý sai lầm có thể đẩy cả gia đình vào khủng hoảng. Pháp luật hiểu rằng công lý không thể là đặc quyền của người có tiền, nên đây là nhóm được bảo vệ đầu tiên.
Thứ hai, người có công với cách mạng – những con người đã hy sinh một phần cuộc đời cho đất nước. Họ không thể tiếp tục đơn độc khi đối diện với tranh chấp pháp lý ở tuổi xế chiều.
Thứ ba, một nhóm rất đáng chú ý nhưng lại hay bị bỏ quên: trẻ em và người chưa thành niên. Một đứa trẻ vướng vào vụ án, dù là bị hại hay bị buộc tội, nếu không có người hiểu luật đứng cạnh, hậu quả pháp lý có thể theo các em cả cuộc đời.
Thứ tư, những người yếu thế trong xã hội – người khuyết tật, người cao tuổi, người nhiễm HIV, người dân tộc thiểu số ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Họ không chỉ thiếu điều kiện kinh tế mà còn thiếu khả năng tự bảo vệ trước hệ thống pháp luật vốn phức tạp.
Thứ năm, trong tố tụng hình sự, pháp luật đặc biệt quan tâm đến người bị buộc tội nhưng có hoàn cảnh yếu thế: người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất… Đây là những trường hợp mà chỉ cần một sai sót nhỏ trong quá trình hỏi cung, lấy lời khai cũng có thể dẫn đến hệ quả không thể cứu vãn.
Và đừng quên một nhóm rất “đau”: nạn nhân của bạo lực gia đình, mua bán người, xâm hại. Họ không chỉ cần công lý, mà còn cần một bàn tay pháp lý đủ mạnh để kéo họ ra khỏi tổn thương.
Điều đáng nói là: tất cả những nhóm đối tượng này được trợ giúp pháp lý hoàn toàn miễn phí – từ tư vấn, soạn đơn, cho đến tham gia tranh tụng tại tòa. Không phải “giảm giá”, không phải “hỗ trợ một phần” – mà là 0 đồng.
Nhưng nghịch lý nằm ở chỗ: rất nhiều người thuộc diện được bảo vệ lại không hề biết mình có quyền đó. Họ ký vào biên bản mà không hiểu, thỏa thuận mà không lường hậu quả, thậm chí chấp nhận thua kiện chỉ vì nghĩ rằng “mình không có luật sư”.
Dưới góc nhìn của một luật sư, tôi cho rằng trợ giúp pháp lý không chỉ là một chính sách – mà là thước đo của một nền tư pháp có nhân văn hay không. Bởi công lý chỉ thực sự tồn tại khi người yếu thế cũng có tiếng nói ngang bằng với người có điều kiện.
Nếu bạn hoặc người thân rơi vào một trong những nhóm trên, đừng im lặng. Đừng tự mình chống chọi với pháp luật. Hãy tìm đến Trung tâm trợ giúp pháp lý Nhà nước tại địa phương. Vì đôi khi, thứ bạn thiếu không phải là tiền… mà là một người hiểu luật đứng về phía bạn.
Và hãy nhớ: công lý không phải là món hàng để mua – đó là quyền mà bạn được hưởng.
