15/10/2024
THUÊ LUẬT SƯ LÀM GÌ CHO TỐN?
(Bài: Trần Vĩnh Thụy - thạc sỹ, luật sư)
Tôi đoán, nhiều người Việt Nam không nói thẳng ra câu nói này, nhưng trong thâm tâm họ có thể đã nghĩ thế (hoặc chí ít không thèm nghĩ tới cần luật sư để làm gì) trong các việc quan trọng của cuộc sống (kết hôn, mua nhà, đầu tư, kinh doanh, di chúc - thừa kế, bảo hiểm nhân thọ, ...)
Tôi thử lý giải một số lý do để cố gắng đồng tình với họ:
- Tôi đầy kinh nghiệm trong lĩnh vực này, luật sư chưa chắc biết bằng tôi thì thuê làm gì
- Bên kia họ đưa hợp đồng bằng giấy trắng mực đen, tôi biết đọc, đọc hiểu rõ rồi thì cần gì luật sư
- Chắc chắn ổn rồi, chả có gì đâu mà lo thì cần gì luật sư
- Xứ sở mình có pháp luật, họ làm gì được tôi mà cần tới luật sư
- Thôi, thuê luật sư tốn tiền lắm
- Bên kia họ làm ăn uy tín lắm, công ty lớn mà, chả có gì gian dối để mà cần luật sư
- Mở công ty tôi hùn với bạn thân, người thân, chiến hữu, cả đời hiểu nhau thì cần gì tới luật sư ý kiến ý cò
Vân vân và mây mây ...
Đùng một cái! Đời không như là mơ. Bể chuyện. Mất tiền tỷ hoặc có nguy cơ mất tiền tỷ. Họ bắt đầu đi tìm luật sư, và sự thật là dự kiến sẽ MẤT RẤT NHIỀU TIỀN chỉ để thuê luật sư (chưa nói tiền đòi lại được hay không) ...
Tôi kể lại một số trường hợp khách hàng mà tôi đã giúp đỡ pháp lý để bạn đọc có cái nhìn, tự rút tỉa cho mình điều cần thiết trong cuộc sống. Tôi không phán xét, nhìn sự việc thế nào tùy ở bạn.
1. CÂU CHUYỆN THỨ NHẤT (phổ biến một cách kinh ngạc) - MUA NHÀ
- Khách hàng ký hợp đồng mua một căn hộ giá 2 tỷ VND, khi ký kết không cần luật sư.
- 2 năm thanh toán được khoản 80% trị giá căn nhà (khoảng 1,6 tỷ), thì bên bán thông báo hủy hợp đồng vì khách hàng vi phạm tại điều, khoản xx trong hợp đồng.
- Bên bán hủy hợp đồng nhưng may mắn là có điều khoản trả lại tiền đã đóng (trả 80% giá trị, nhưng trừ vô vàn chi phí và tiền phạt, còn khoảng 1,2 tỷ)
- Khi ấy, trị giá một căn hộ như thế trên thị trường đã là 3,5 tỷ
==> Nếu chỉ tính số tiền thu lại khoảng 1,2 tỷ thì khách đã mất 400 triệu chưa tính lãi suất nếu gửi tiết kiệm
==> Nếu tính theo giá trị đầu tư thì mất thêm 1,5 tỷ (3,5 tỷ giá hiện tại - 2 tỷ giá mua)
2. CÂU CHUYỆN THỨ HAI (cũng phổ biến)
- Chủ đầu tư (bên bán) chưa đủ điều kiện mở bán nhà nên dùng những dạng thỏa thuận khác (mà không phải hợp đồng mua bán), có thể ký trực tiếp, hoặc thông qua công ty con, công ty môi giới, công ty sân sau, ... để ký.
- Các thỏa thuận này như là một dạng cam kết sẽ ký hợp đồng mua bán khi chủ đầu tư đủ điều kiện bán nhà (các thỏa thuận này hầu hết cũng không trái luật). Trị giá thỏa thuận (chưa phải hợp đồng mua bán) là 5 tỷ - sẽ được tính vào phần thanh toán khi ký hợp đồng mua bán
- Người mua nhà nếu là nhà đầu tư thì hay có vay ngân hàng một phần để mua, với kỳ vọng khi mua và bán lại sẽ lãi cao
- Thanh toán được 60% (khoảng 3 tỷ), đáng lẽ khách hàng sẽ ký hợp đồng mua bán nhưng chờ mãi không thấy chủ đầu tư (bên bán) kêu ký hợp đồng mua bán vì vô số lý do
- Thỏa thuận có điều khoản nói sẽ hỗ trợ xúc tiến ký hợp đồng mua bán nhưng không phải do chủ đầu tư ký.
--> Rút lại thì mất tiền lãi (đã trả cho ngân hàng), mà đợi mua được căn nhà thì chưa thể xác định thời hạn.
--> Kiện tụng thì kéo dài mà lãi ngân hàng vẫn phải trả (dĩ nhiên ngân hàng cho khách vay thì đâu thể đi đòi chủ đầu tư - bên bán)
3. CÂU CHUYỆN THỨ BA (cũng phổ biến luôn)
- Mua đất nền đầu tư giá 2 tỷ.
- Bên bán (có khi là bên môi giới) yêu cầu đặt cọc 300 triệu và ký hợp đồng đặc cọc tại văn phòng công chứng.
- Vốn vay ngân hàng để mua đầu tư do bên bán (bên môi giới) hỗ trợ vay
- Đùng một cái, hỗ trợ không thành, ngân hàng không cho vay, Mất tiền cọc, cũng không thương lượng lấy lại tiền cọc được.
Chuyện để kể thì nhiều, kể không hết nổi!
Câu chuyện là:
- Đợi tới khi có cớ sự, người ta có thể mất vài chục hay trăm triệu hay thậm chí tiền tỷ.
- Thuê luật sư kiện đòi lại tiền thì tốn kém ít nhất cũng 5 - 10% (thậm chí 20-30%) số tiền đi đòi (tôi ví dụ thế, tùy luật sư và tùy vụ việc), chí ít cũng 50 - 100 triệu, 200 triệu, ... Đó là chưa biết đòi lại được không, được bao nhiêu.
- Trước khi ký kết một hợp đồng quan trọng như tôi vừa kể, nếu người ta muốn ngăn chặn, được cảnh báo những rủi ro xảy ra thì thuê luật sư tư vấn có khi chỉ tốn vài triệu - con số lẻ, nhỏ nhoi trong con số bỏ ra làm ăn.
- Nhưng người ta đã không làm thế (thuê luật sư tư vấn trước khi làm, trước khi quyết định, trước khi hành động), họ tự hành động (theo một số lý do mà tôi đoán bên trên)
+ Thứ nhất, luật sư nhà nghề là không có miễn phí nhưng chắc chắn một điều: tiền bỏ ra thuê luật sư TRƯỚC KHI HÀNH ĐỘNG luôn luôn là một con số nhỏ bé so với tự hành động chủ quan rồi bị rủi ro. Không phải tự nhiên luật sư đòi tiền cao, mà là đi giải quyết một sự cố bao giờ cũng tốn công sức gấp bội đi NGĂN NGỪA sự cố.
+ Thứ hai, thường một cái hợp đồng (như bảo hiểm nhân thọ, mua nhà dự án lớn, biệt thự, ...) vô cùng phức tạp và dài vài chục trang (có khi cả trăm trang). Luật sư đọc còn tốn nhiều trí não và tốn vài ngày mới tìm ra vấn đề để phòng ngừa rủi ro hoặc tìm điều khoản để yêu cầu thay đổi. Đọc hợp đồng khác xa đọc báo, đọc văn thơ (báo và văn thơ không hiểu hết chả có làm sao cả). Khách hàng có thể giàu kinh nghiệm kinh doanh, nhưng đọc hiểu hợp đồng thì tôi quả quyết rằng họ hiểu không thể nào bằng luật sư (lành nghề).
Tóm lại, ở các nước phát triển hơn như Hoa Kỳ (về dân trí, luật pháp, tư duy, kinh tế, ...), người ta sẽ tìm đến luật sư để hỏi trước khi bất kỳ có một hành động quan trọng nào trong đời. Chi phí thuê luật sư ở giai đoạn đầu luôn luôn rẻ hơn nhiều so với đi giải quyết sự cố.
Nhưng, văn hóa người Việt Nam quá khác biệt. Trả ít tiền để mua sự an tâm họ sợ tốn, sẵn sàng chấp nhận rủi ro mất một khối tiền vô cùng lớn. Đời vậy.
Tôi nhìn khách của mình mất vô số tiền, tôi xót xa cho họ nhưng chắc chắn nghề luật sư đúng nghĩa không phải là việc làm từ thiện - miễn phí, họ phải trả giá đúng như những gì họ làm bất chấp lúc đầu (mặc dù tôi đã nhiều lần làm công đức - miễn phí).