Lan Giang - Lawyer with Grace

13/08/2026

KINH NGHIỆM “SĂN” HỌC BỔNG NGẮN HẠN/ONLINE

Dạo này mình khá có duyên với các chương trình học bổng ngắn hạn.

Hôm trước có bạn hỏi mình: “Chị tìm mấy chương trình này ở đâu và xin học bổng như thế nào?”

Thực ra mình không có bí kíp gì ghê gớm. Kinh nghiệm của mình chủ yếu là: tìm đúng cái muốn học, chọn đúng và apply đủ nhiều.

1. Đầu tiên, chọn khóa học thực sự phù hợp với mình

Mình nghĩ đây là bước quan trọng nhất.

Đừng thấy chữ “scholarship”, “fully funded”, “Singapore”, “Europe”… là apply hết. Một khóa học miễn phí nhưng không liên quan gì đến công việc, research hay định hướng của mình thì thời gian bỏ ra đôi khi còn đắt hơn tiền học.

Mình thường ưu tiên hai loại:

- Học theo chiều ngang để mở rộng góc nhìn. Ví dụ CIL NUS thì phần về energy và dispute là sát sườn với công việc mình đang làm. Asean thì liên quan tới đề tài mình đang nghiên cứu và phần giáo dục thì giúp mình đi dạy hiệu quả và có phương pháp hơn.

- Học theo chiều sâu để bổ sung expertise mình đang làm. Ví dụ RENAC đi sâu vào green energy project development, rất sát với công việc renewable energy của mình về financing.

Một khóa học tốt với mình phải trả lời được câu hỏi: “Học xong cái này thì mình làm công việc hiện tại tốt hơn, nghiên cứu tốt hơn hoặc mở được một hướng đi mới nào?”

2. AI thực ra hỗ trợ tìm chương trình khá tốt

Thay vì Google từng từ khóa, bây giờ có thể nhờ ChatGPT tổng hợp trước.

Ví dụ mình có thể cho AI biết background của mình xong hỏi:

- “Tìm cho tôi các short-term programmes, summer schools hoặc fully/partially funded training programmes trong 12 tháng tới dành cho lawyers hoặc researchers ở Southeast Asia, tập trung vào renewable energy, international investment law, arbitration và ASEAN law.”

Hoặc với sinh viên:

- “Tổng hợp các exchange programmes, summer schools và scholarships dành cho sinh viên luật Việt Nam, ưu tiên chương trình tại Singapore, Europe, Japan và ASEAN; nêu eligibility, funding, deadline và link chính thức.”

Sau đó đừng apply theo thông tin ChatGPT luôn, mà dùng danh sách đó như một bước screening, xem nài hợp rồi vào website chính thức của từng chương trình để đọc eligibility và deadline.

Mình thấy cách này tiết kiệm rất nhiều thời gian.

3. Đừng chỉ tìm “scholarship” mà hãy tìm cả “programme”

Đây là lỗi mình thấy nhiều bạn mắc.

Search law scholarship thì thường ra những học bổng degree rất lớn và rất cạnh tranh.

Trong khi có rất nhiều cơ hội nhỏ hơn được gọi là: summer school / academy / fellowship / training programme / exchange programme / mobility programme / capacity-building programme / young professionals programme / visiting programme.

Rất nhiều chương trình trong số này waive tuition, tài trợ một phần hoặc toàn bộ travel/accommodation, nhưng title không hề có chữ “scholarship”. AI mình thấy lọc rất nhanh luôn.

CIL NUS và RENAC là hai ví dụ khá điển hình.

4. Với sinh viên luật, đặc biệt nên săn các chương trình exchange (mình từng thấy bạn đi học US, Đài Loan thú vị lắm)

Nếu còn là sinh viên, mình thực sự recommend tận dụng giai đoạn này. Đi làm để xin nghỉ và sắp xếp được khó lắm.

Đi làm rồi vẫn có rất nhiều scholarship, nhưng exchange opportunities dành riêng cho undergraduate students thì sau khi tốt nghiệp là hết eligibility luôn.

Các bạn có thể tìm theo mấy hướng: chương trình trao đổi song phương của chính trường mình; Erasmus+/mobility programmes với các trường châu Âu; ASEAN student mobility/exchange; summer school của các law schools; moot court, arbitration hoặc international law academies có travel grant; và các chương trình youth/leadership/public policy có nhận law students.

Đừng chỉ nhìn website khoa Luật. Hãy kiểm tra cả Phòng Hợp tác Quốc tế/International Relations Office của trường, vì rất nhiều suất exchange nằm ở đó nhưng sinh viên không biết.

Đặc biệt nếu trường mình tại Việt Nam có partnership với một university nước ngoài, hãy hỏi thẳng:

“Năm nay trường có student exchange nào mà sinh viên Law được apply không? Có tuition waiver hoặc mobility grant không?”

Có những cơ hội rất tốt nhưng số người biết để apply lại không nhiều.

5. Khi đã tìm được chương trình, đọc eligibility song song đọc brochure

Mình thường kiểm tra ngay: Nationality → academic/professional background → age (nếu có) → English requirement → thời gian học → funding → deadline.

Không đủ điều kiện cứng thì bỏ ngay. Đừng dành hai tiếng mê programme xong cuối cùng phát hiện họ chỉ nhận government officials hoặc chỉ nhận PhD candidates. :))

6. Hồ sơ phải trả lời được một chữ: "Hợp"

Theo mình, scholarship ngắn hạn không nhất thiết tìm người có CV “khủng” nhất.

Họ cần người phù hợp với chương trình.

Ví dụ apply một khóa renewable energy mà mình đang trực tiếp làm energy projects thì rất dễ giải thích:

What I am doing → What I need to learn → Why this programme → How I will use it.

Application CIL của mình cũng tương tự:

Lawyer làm renewable energy → quan tâm ASEAN/international law → research cross-border energy → có teaching/research activities → kiến thức học được có thể tiếp tục apply và share.

Một application có câu chuyện logic thường thuyết phục hơn việc liệt kê 20 thành tích không liên quan.

7. Và kinh nghiệm cuối cùng: apply nhiều lên

Ngày xưa mình apply đâu là rớt tới đó nhưng năm CIL mình apply có 190 đơn nhưng mình vẫn được partial scholarship. RENAC cũng vậy. Nhiều khi duyên tới không cản được.

Nên mình ngày càng ít tự hỏi liệu mình có đủ giỏi để apply không? Mà đổi thành “Chương trình này có hợp với mình không?”. Nếu hợp thì cứ apply điii.

Không phải hồ sơ nào cũng đậu. Không phải lần nào cũng được full scholarship. Nhưng nếu mỗi năm mình tìm và apply đều đặn một số chương trình thực sự phù hợp, xác suất cuối cùng có một vài cơ hội rất hay sẽ cao hơn nhiều.

Và quan trọng nhất là hãy thử đi các em. Đừng tự từ chối mình trước học bổng từ chối mình.
Chúc các bạn may mắn nhe :)

10/08/2026

Đi học ở CIL NUS và gặp nhiều người làm mình nhận ra một điều rất thú vị: Thế giới rộng hơn mình nghĩ rất nhiều

Đợt này đi học ngoài việc mình được gặp nhiều bạn mới là học bá giới học thuật nghiên cứu, có thể là giảng viên từ các trường đại học, đã đang và sẽ học PhD, các bạn làm ở các bộ, mình còn rất vui vì gặp lại một số người bạn cũ (mình hay gọi là quái kiệt "go global" :) ) đa phần đều có có background học Luật.

Một điều khá mới với mình là lần này mình gặp rất nhiều người làm việc trong khu vực công. Trước đây network của mình chủ yếu vẫn là luật sư, in-house counsel, giảng viên hoặc những người làm trong doanh nghiệp, nên chuyến đi này thực sự mở rộng góc nhìn của mình về những con đường nghề nghiệp mà một người học luật có thể theo đuổi.

1. Có những công việc chuyên biệt đến mức một người có thể dành gần như cả sự nghiệp để đào sâu vào một lĩnh vực

Có người dành nhiều năm chỉ để nghiên cứu về luật biển và chính sách biển hiện làm Research Associate tại CIL và tập trung vào một mảng nghiên cứu rất cụ thể. Có người chuyên giảng dạy và nghiên cứu về international trade, có người chuyên về mediation, State dispute resolution, human rights hay climate change...

Rồi có những người làm tại Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, các cơ quan nhà nước, hoặc các legal department/phòng pháp chế trong các Bộ, những công việc mà trước đây mình biết về mặt lý thuyết nhưng rất ít khi có cơ hội ngồi nói chuyện trực tiếp với những người thực sự đang làm.

Điều mình thấy thú vị nhất là: không phải ai học luật cũng phải trở thành một general lawyer hay inhouse counsel biết và làm rất nhiều thứ. Có những người chọn một vấn đề rất hẹp, nhưng nghiên cứu và làm việc với nó trong 10-20 năm, đến mức khi nhắc đến lĩnh vực đó thì họ thực sự là expert.

Mình nghĩ đây cũng có thể là một gợi ý đáng suy nghĩ trong thời đại AI. Khi AI ngày càng có khả năng tổng hợp và trả lời rất nhiều kiến thức phổ thông, giá trị của con người có lẽ sẽ ngày càng nằm ở depth of expertise: hiểu một ngành đủ sâu, hiểu lịch sử, chính sách, thực tiễn, stakeholder, những “grey areas” mà đọc vài văn bản hay hỏi AI chưa chắc có được.

Vì vậy, nếu các bạn trẻ đang học luật hoặc mới đi làm, ngoài việc cố gắng “biết nhiều”, có thể bắt đầu nghĩ thêm một câu hỏi:

Có lĩnh vực nào mình muốn đào đủ sâu để sau 10 năm, mọi người nghĩ đến vấn đề đó thì nghĩ đến mình không?
Nếu Việt Nam mình không có những công việc cho nhũng thứ chuyên sâu như vậy thì đi ra khu vực hay quốc tế thì sao?

2. Đi ra ngoài mới càng thấy người Việt mình giỏi

Một điều khác làm mình rất vui trong chuyến đi này là gặp khá nhiều người Việt đang học tập và làm việc tại Singapore. Có những bạn đang làm ở các international law firms, tập đoàn lớn, trường đại học và các tổ chức nghiên cứu.

Mỗi lần đi ra ngoài và gặp những người Việt đang làm việc rất tốt trong môi trường quốc tế, mình lại có cảm giác rất rõ rằng người Việt mình thực sự rất giỏi. Có thể xuất phát điểm, điều kiện hay con đường của mỗi người khác nhau, nhưng ngày càng có nhiều người Việt bước ra khỏi thị trường trong nước, cạnh tranh và làm việc bình đẳng trong những môi trường rất demanding.

Và với mình, đó cũng là một trong những điều đáng giá nhất của những chuyến đi học như thế này: Không chỉ là kiến thức trong lớp mà còn là việc mở rộng hình dung của mình về những con đường một người học luật có thể đi (tất nhiên mình hơi già rồi, nhưng cũng có thể là gợi ý cho các bạn trẻ).

Viết đến đoạn này thì mình lại nhớ đến MIT Conference của CEO Lab nơi quy tụ quái kiệt của Việt Nam tại Mỹ, có anh Neo Trần là Partner của hãng luật Kutak Rock các bạn có thể xem để cảm thấy được truyền động lực hơn nhe.

CÓ NHỮNG CUỘC GẶP GỠ GIÚP TA NHÌN THẤY TƯƠNG LAI CỦA CHÍNH MÌNH 🎬...

04/08/2026

Làm Luật sư hay nghề gì thì chắc chán nhất là cảnh nghỉ phép, nghỉ ốm, đi du lịch, nghỉ đẻ vẫn phải chạy deadline các bác nhẩy? K*k

01/08/2026

[CIL NUS ALPA 2026 series]

MÌNH ĐƯỢC HỌC VỚI THẦY WEILER

[Cảnh báo bài rất dài, nhưng đây là ngày học mình tâm đắc nhất trong suốt chuyến này. Nó thực sự sẽ rất có ích nếu bạn đã/đang/sẽ muốn làm nghiên cứu/giảng dạy]

Thành thật là trước khi đi học mình bận túi bụi làm signing nên mình chưa nghiên cứu kĩ hết đợt này mình sẽ được học với những ai. Sáng lại quyết tâm ko cống tiền cho taxi nên kéo vali (để tối bay về VN) lon ton vào lớp thì gặp 1 "bác" tóc bạc đã ngồi nhìn mấy khứa học sinh rồi, lông mày chau lại là biết bác khó tính rồi đó.

Bất ngờ chưa, hôm nay mình được học một "huyền thoại" trong giới học thuật và nghiên cứu luật. Học mà mắt chữ A mồm chữ O với từng lời bác nói, ghi lại từng chút một. Tìm hiểu mới biết bác một học giả lớn trong lĩnh vực luật Liên minh châu Âu, luật quốc tế và luật hiến pháp. Bác Joseph Weiler hiện là University Professor, Joseph Straus Professor of Law và Jean Monnet Chair tại NYU School of Law; từng giảng dạy tại University of Michigan, Harvard Law School và giữ cương vị President of the European University Institute. Trong suốt sự nghiệp, bác đã được trao 17 bằng tiến sĩ danh dự từ các trường đại học tại châu Âu và Hoa Kỳ.

Bác đã ở chặng cuối của một sự nghiệp học thuật rất dài (đi dạy được 49 năm rồi), nhiều lúc nói dài thì phải ngừng để lấy hơi, tự nhiên thấy xúc động quá vì chắc đây sẽ là lần đầu tiên nhưng cũng là duy nhất mình được học bác quá. Mình thề đây là một trong những người có phong cách giảng và thuyết trình cuốn hút nhất mình từng được học. Cách bác đứng lớp lại không hề “già” như tuổi 75 của bác: dí dỏm, sắc bén, đầy năng lượng và nhiệt huyết, bác đi vòng quanh lớp, đặt câu hỏi và nhìn vào mắt học trò "you're with me? Any questions?". Có những lúc bác nói rất nhẹ nhàng, nhưng cả lớp im phăng phắc, có lúc bác lại có những câu đùa rất là duyên luôn. Những điều bác chia sẻ không quá cao siêu, nhưng lại rất chạm, đằng sau mỗi lời nói là trải nghiệm của một người đã dành cả cuộc đời cho nghiên cứu, giảng dạy và đào tạo nhiều thế hệ học giả, bác vẫn chia sẻ rất chân thành, gần gũi và hóm hỉnh.

Bác trình bày ko có slide, nói và trao đổi liên tục các nội dung sau: Thế nào là 1 bài nghiên cứu tốt, xuất bản nghiên cứu, giảng dạy, trình bày tại hội thảo, và việc sử dụng PowerPoint.
Dưới đây là những gì mình note lại được (có thể mình cũng có điếc lác nên cũng chưa hiểu hết ý bác và có filter qua cách hiểu và đúc rút bản thân), bạn nào muốn đọc nguyên bản có thể tìm đọc series bài "On the way out" của bác để hiểu từ nguyên văn nhe. Dù học 1 ngày thôi nhưng cũng xin phép được gọi bác là thầy ở một số đoạn :)

1. Bài nghiên cứu tốt

(i) Quan trọng nhất là "câu hỏi nghiên cứu", :câu hỏi nghiên cứu". Nhiều người nghĩ nên chọn chủ đề mới lạ, mình không biết và bắt đầu nghiên cứu (như vậy là "tiêu rồi"), nên xuất phát từ lĩnh vực bạn biết và hiểu sâu.
(ii) Mức độ ảnh hưởng của nghiên cứu: ai đọc, ai được lợi ích gì từ nghiên cứu
(iii) Phải là nghiên cứu "doable", chon đề tài to bự nhưng ko có đủ người, đủ sức + tiền bạc để hoàn thành thì cũng coi như bỏ. Nhiều câu hỏi bắt đầu rất hay và hoàn tráng nhưng rất hay phá sản giữa chừng vì không hoàn thành nổi. Ngoài ra bạn phải thực sự yêu thích đề tài đó, vì nó làm nghiên cứu nghiêm túc nó khó + khổ :))

"You don't write a law book, you write a book about the law. You don't write a legal article, you write an article about the law".
Bài nghiên cứu về luật không phải là viết luật nói gì mà. Dù bạn viết về luật Việt Nam thì người Mỹ đọc cũng phải thấy cần + muốn đọc, và đọc thì phải hiểu được.
- Mình hỏi: Lúc tìm đề tài và câu hỏi nghiên cứu thì mình hay đi từ những vấn đề "pain point" trong thực tế và nghiên cứu và viết, nhưng khi viết xong hoặc thời gian để được đăng nó hết tính mới, tính hot, luật thay đổi hay vấn đề nó ko còn là "pain point" nữa rồi thì sao? Hoặc trong thời gian đang viết thì có 1 số học giả khác đã xuất bản về vấn đề đó trước khi mình hoàn thành luôn rồi.
- Bác trả lời: Dùng "methodology scheme" để tạo ra "doctrinal legal research question". Những case và vấn đề đề cụ thể sẽ là ví dụ để phục vụ cho câu hỏi doctrinal research question đó. Doctrinal research question có thể thọ và có giá trị xuyên thời gian. Ehhh, mình thực sự được khai sáng ở điểm này nhaa.

2. Đừng rơi vào chiếc bẫy công bố

Học thuật ngày nay ngày càng bị chi phối bởi số lượng bài viết, thứ hạng tạp chí, số lượt trích dẫn và các chỉ số “tác động”. Người trẻ dễ bị cuốn vào việc liên tục viết, dự hội thảo, xuất bản và tự quảng bá, đến mức không còn đủ thời gian để đọc sâu và suy nghĩ sâu.
Nhưng bác nhấn mạnh rằng một sự nghiệp học thuật thực sự vẫn cần một vài công trình thật sự có giá trị.
Ba bài viết có trọng lượng trí tuệ lớn có thể giá trị hơn sáu hay bảy bài viết được hoàn thành vội vàng chỉ để làm dài thêm danh mục công bố.
Lời khuyên của bác là tại bất kỳ thời điểm nào, mỗi học giả trẻ cũng nên duy trì ít nhất một dự án trung hạn hoặc dài hạn thực sự tham vọng, một dự án buộc mình phải đi đến giới hạn của khả năng và có thể đóng góp điều gì đó mới cho lĩnh vực nghiên cứu. Phải yêu dự án này thực sự thì mới làm tới nơi tới chốn được.

Đồng thời, phải cố gắng làm chủ chương trình nghiên cứu của mình. Không phải lời mời hội thảo, chương sách hay đề tài có tài trợ nào cũng cần nhận lời. Có những lúc, kỹ năng quan trọng nhất của một học giả chính là biết nói “không” để bảo vệ thời gian, năng lượng và câu hỏi nghiên cứu mà mình thực sự quan tâm.

Có 1 sự thật là 1 bài viết công bố ở các tờ náo uy tín (thu phí, giới hạn access) chỉ có trung bình 6-8 lượt truy cập. Nó đặt ra 1 vấn đề, nếu bạn muốn bài nghiên cứu của bạn đến được với nhiều độc giả thì bạn biết phải cân nhắc bạn sẽ gửi nó tờ báo nào, có free access hay không.

3. Góc nhìn từ các tạp chí và các bước phải đi qua trước khi gửi bài

Bước initial screening là quan trọng nhất, khi bài của bạn đã được gửi cho peer review thì khả năng cao là sẽ được đăng, chỉ cần chỉnh sửa thôi. Chiến thuật là:
(i) Phải tìm hiểu và biết rất rõ về journal bạn gửi bài đến, họ chuyên lĩnh vực gì, phong cách doctrinal...
(ii) cover letter: phải thể hiện bạn đã đọc rất kĩ các bài viết của các bài viết cùng chủ đề của journal này nhưng phải chỉ ra bạn có phản biện và đóng góp gì thêm?
(iii) Abstract: phải làm như trailer phim vậy, cho thấy nó hay nhưng không vội đưa câu trả lời. Không gửi abstract khi chưa làm đủ 3 lần thảo luận + phản biện (có thể là với chính nhóm nghiên cứu của mình, bạn bè, chuyên gia trong lĩnh vực đó). Lần thảo luận 1 và 2: tìm ra toàn bộ lỗi viết lại và hoàn thiện nội dung (what to say). Lần thảo luận 3 là để trình bày và tìm ra cách hiểu quả nhất để ai đọc cũng có thể hiểu được (how to say/write to pursuade the dumpest guy).
Bác không bao giờ gửi 1 bài nghiên cứu trước khi sửa đi sửa lại 7 bản thảo :)
Câu hỏi: American journal luôn yêu cầu CV
Bác trả lời: CV để nhằm mục đích thống kê, không quyết định việc có chấp nhận bài viết không
Câu hỏi liên quan đến reputable hay free access mình có đề cập phía trên rồi.

4. Trình bày tại hội thảo

Một bài thuyết trình không phải là phiên bản rút gọn của bài nghiên cứu. Nó phải là trailer của một bộ phim, xem trailer xong người ta phải muốn xem phim mới là thành công.
Một trong những sai lầm phổ biến nhất tại các hội thảo là cố gắng nhồi toàn bộ bài nghiên cứu dài hàng chục trang vào phần trình bày 15 hoặc 20 phút.
Theo bác, viết một bài nghiên cứu và trình bày bài nghiên cứu đó là hai hoạt động trí tuệ khác nhau. Bài viết có thể dài, nhiều lớp lập luận, đầy đủ ngoại lệ và dẫn chứng. Nhưng phần trình bày phải giúp người nghe nhận ra luận điểm trung tâm và muốn tìm đọc bài viết đầy đủ.
Thay vì cố phục vụ cả một bữa ăn, hãy chọn “món chính” ngon nhất.
Trước khi trình bày, hãy tự hỏi: sau khi rời khỏi căn phòng, nếu một người được hỏi “Tác giả vừa nói điều gì?”, mình muốn họ trả lời như thế nào?
Câu trả lời đó chính là trọng tâm của phần trình bày.
Và hãy tập trước, tính thời gian, hiểu tốc độ nói của chính mình. Việc tôn trọng thời lượng không chỉ là kỹ năng trình bày mà còn thể hiện sự chuyên nghiệp và tôn trọng những diễn giả khác. Đúng b**g 11h hết giờ là bác bái bai.
Chọn 1-3 điểm quan trọng nhất. Để người ta còn nắm được, thay vì nói tràn lan mà không ai hiểu được gì.

5. Giảng dạy có thể là phần cao quý nhất của nghề học thuật

Đây có lẽ là phần khiến mình xúc động nhất.
Trong môi trường đại học, thành tích nghiên cứu thường quyết định tuyển dụng, thăng tiến và danh tiếng. Giảng dạy luôn được nói là quan trọng, nhưng trên thực tế lại ít khi được đánh giá tương xứng.
Tuy nhiên, bác cho rằng nếu một người quan tâm đến việc để lại di sản, di sản ấy có khả năng nằm trong tâm trí và ký ức của sinh viên nhiều hơn trong những bài báo học thuật.
Một môn học tốt không chỉ truyền đạt những quy định pháp luật hiện hành. Luật luôn thay đổi: luật mới, án lệ mới, điều ước mới và những cách hiểu mới sẽ liên tục xuất hiện. Vì vậy, nhiệm vụ quan trọng hơn của người thầy là giúp sinh viên trở thành những người có khả năng tự học suốt đời: biết đọc văn bản pháp luật một với tư duy phản biện, biết nghiên cứu, biết đặt câu hỏi và có khả năng xử lý những vấn đề chưa từng được giảng trên lớp. Để sau này có làm gì thì tư duy đúng sẽ tạo ra good scholars, good lawyers.

Bác cũng chia sẻ nhiều cách dạy rất riêng. Bác kết hợp giảng bài với thảo luận và các bài tập thực hành; chuẩn bị lại bài giảng mỗi năm thay vì sử dụng mãi một bộ ghi chú (đúng ra là 5 năm mới đổi 1 lần vì bác lười); khi sinh viên im lặng trước một câu hỏi khó, bác cho họ vài phút trao đổi với nhau rồi mới hỏi lại.
Bác không muốn sinh viên chỉ ghi chép như những người tốc ký. Bác muốn họ thực sự hiện diện trong lớp, lắng nghe, suy nghĩ và tranh luận. Ví dụ bài thi, cho 1 case viết 1 appeal, cho 1 điều khoản yêu cầu viết lại điều khoản cho rõ ràng, hoàn thiện hơn, thi mở + thi viết.
- Câu hỏi: giảng dạy và AI
- Bác trả lời: lấy ví dụ cho 1 cái case phức tạp cho AI giải, yêu cầu sinh viên phản biện câu trả lời của AI.
Thông điệp của bác rất giản dị: Embrace teaching, hãy thực sự đón nhận và trân trọng việc giảng dạy.

6. Viết thư giới thiệu là một trách nhiệm học thuật nghiêm túc (phần này mình đọc trong bài viết của bác)
Thư giới thiệu không nên chỉ là một tập hợp những mỹ từ như “xuất sắc”, “tốt nhất” hay “đặc biệt nổi bật”.
Điều quan trọng không phải là người viết thư có danh tiếng lớn đến đâu, mà là họ có thực sự hiểu ứng viên và có thể cung cấp những thông tin cụ thể, trung thực mà hồ sơ điểm số hay CV không thể hiện được hay không.
Người viết thư có trách nhiệm với cả ứng viên và cơ sở đang tuyển chọn. Vì vậy, thư giới thiệu cần giúp hội đồng hiểu rõ hơn về con người, năng lực nghiên cứu, cách tư duy, điểm mạnh và cả những giới hạn của ứng viên.

Nếu không đủ hiểu một sinh viên để viết một lá thư có nội dung thực chất, người thầy nên thẳng thắn nói điều đó. Không nên yêu cầu ứng viên tự soạn thư cho mình ký. Và một khi đã nhận lời, việc bỏ lỡ thời hạn là điều không thể chấp nhận.

7. PowerPoint là công cụ, không phải là tư duy

Bác gọi PowerPoint một cách châm biếm là “WeakPoint”.
PowerPoint có thể hữu ích khi trình bày biểu đồ, bảng biểu hoặc hình ảnh thực sự cần thiết. Nhưng việc sử dụng quá mức có thể biến những vấn đề phức tạp thành vài gạch đầu dòng đơn giản, khiến người dạy và người học chỉ tập trung vào kết luận mà bỏ qua quá trình suy luận, sự mơ hồ và những câu hỏi chưa có đáp án.
Các slide cũng dễ làm cho bài giảng trở nên cứng nhắc. Người trình bày đi theo một con đường đã được định sẵn, ít quan sát phản ứng của người nghe và ít sẵn sàng thay đổi hướng thảo luận.
Đặc biệt với một phần trình bày ngắn, bác cho rằng không có gì mạnh mẽ hơn lời nói, ánh mắt và một cuộc đối thoại trực tiếp với khán giả. Nhìn thấy người nghe bối rối thì giải thích lại; cảm nhận họ mất tập trung thì đưa ra một ví dụ; nhận ra họ đã hiểu thì có thể đi sâu hơn. Buổi chiều bác giảng về trade dispute settlement bác đã thực sự làm như những gì bác khuyên các educator buổi sáng, chiều giảng ở phỏng bự hơn, dù tuổi già nhưng bác vẫn đi khắp phòng để eye contact, đưa mic, lắng nghe các câu trả lời làm mình thấy xúc động quá. Ở tuổi này sao bác vẫn giữ được niềm đam mê với việc mình làm như vậy?
PowerPoint nên được sử dụng có chọn lọc, tiết chế và chỉ khi nó thực sự phục vụ cho ý tưởng, không phải để thay thế ý tưởng. Mình sợ mình bị khùng khi đi dạy hay training mình không thực sự quá chú tâm vào powerpoint, nhưng sau hôm nay mình tự tin là mình đang làm đúng. Trong thế giới máy này, nếu việc đọc powerpoint mà thay thế được đi học thì sinh viên chả cần đến lớp làm gì cả.

Kết bài: Điều mình nhận được từ bác không chỉ là một số “tips” để viết bài, đi hội thảo hay đứng lớp tốt hơn.
Đằng sau tất cả những lời khuyên ấy là một quan niệm rất đẹp về đời sống học thuật: nghiên cứu không phải là một dây chuyền sản xuất bài báo; giảng dạy không phải là nghĩa vụ làm cho xong; thư giới thiệu không phải là một ân huệ xã giao; hội thảo không phải là sân khấu để thể hiện bản thân; và công nghệ không thể thay thế cho tư duy.
Có lẽ điều xúc động nhất là khi một người đã đạt đến vị trí rất cao trong giới học thuật nhìn lại sự nghiệp của mình, bác không dành thời gian kể về những thành tựu. Bác dành thời gian chỉ ra những sai lầm, kể cả những sai lầm chính mình từng mắc phải, để những người đi sau không phải lãng phí quá nhiều năm cho những điều không thật sự quan trọng. Và bác thật sự là 1 tượng đài cho việc học tập và giảng dạy suốt đời.

Với mình, một người vừa hành nghề luật, vừa tham gia giảng dạy và đang suy nghĩ về con đường PhD (chả biết khi nào mới làm được) nhưng nhờ có nó mình đã được gặp "thầy", gặp các giáo sư và các bạn educator khác chẳng phải đã là được quá nhiều rồi sao? Việc gặp bác hôm nay thật sự đã truyền cảm hứng và khích lệ mình rất nhiều.

Một người thầy có thể kết thúc một buổi học, nhưng điều người thầy ấy khơi lên trong sinh viên có thể còn ở lại rất lâu...

NUS, Singapore 31 Jul 2026.

Kỉ niệm, bài phải viết hoàn thiện trong 2 chuyến bay từ Sing về HCM và từ HCM về TH :)

Đang còn trong đầu 2 bài nữa, đợt này đi thu lượm được nhiều thứ thú vị quáaaa.

30/07/2026

[CIL NUS ALPA 2026]

ISDS trong ASEAN

Sáng nay, trong buổi học về ASEAN Investment, Dr. Phattharaphong Saengkrai (Dr. Phil, nghe Proud người Thái nói thầy là chuyên gia hàng đầu về international trade và ISDS) đã gợi mở một điểm rất thực tiễn: khi xem xét cơ sở pháp lý để khởi kiện Investor-State Dispute Settlement (ISDS), nhà đầu tư không nên chỉ tìm kiếm các Hiệp định bảo hộ đầu tư song phương (BIT). Đối với các khoản đầu tư trong nội khối ASEAN, một “treaty route” khác cần được cân nhắc là ASEAN Comprehensive Investment Agreement (ACIA - Hiệp định Đầu tư Toàn diện ASEAN)
Theo ACIA, nhà đầu tư của một quốc gia thành viên ASEAN có thể khởi kiện một quốc gia thành viên ASEAN khác nếu biện pháp của quốc gia tiếp nhận đầu tư vi phạm một số nghĩa vụ bảo hộ được quy định trong Hiệp định và gây thiệt hại cho khoản đầu tư được bảo hộ. Các nghĩa vụ có thể bao gồm đối xử quốc gia, đối xử tối huệ quốc, đối xử với khoản đầu tư, chuyển vốn, bồi thường trong trường hợp xung đột và bảo vệ khỏi hành vi trưng thu trái pháp luật. Nhà đầu tư có thể lựa chọn một số cơ chế giải quyết tranh chấp, bao gồm ICSID, ICSID Additional Facility, UNCITRAL hoặc các trung tâm trọng tài trong khu vực ASEAN.

Tuy nhiên, việc sử dụng ACIA không mang tính tự động. Nhà đầu tư vẫn cần kiểm tra kỹ:
(i) Nhà đầu tư có đáp ứng yêu cầu về quốc tịch ASEAN hay không; (i) Khoản đầu tư có phải là một covered investment và được thực hiện phù hợp với pháp luật nước tiếp nhận đầu tư hay không; (iii) Pháp nhân có hoạt động kinh doanh thực chất tại quốc gia ASEAN nơi mình được thành lập hay chỉ là một cấu trúc phục vụ “treaty shopping” (substative bussiness cũng còn nhiều điều để bàn); (iv) Biện pháp của Nhà nước có vi phạm đúng các nghĩa vụ được phép khởi kiện theo ACIA hay không; (v) Các điều kiện về tham vấn, thông báo, thời hiệu và từ bỏ thủ tục tố tụng khác đã được đáp ứng hay chưa.

Mìn có tìm hiểu thêm một ví dụ đáng chú ý là vụ Eka Tjandranegara v. Malaysia - ICSID Case No. ARB/25/27, liên quan đến một dự án xây dựng và được khởi kiện trên cơ sở ACIA. Vụ việc cho thấy ACIA không chỉ là một văn kiện hợp tác đầu tư mang tính chính sách mà có thể trở thành cơ sở thực tế cho tranh chấp ISDS trong ASEAN. Vụ này kết thúc bước consultation rồi, theo dõi thêm cũng thú vị đây.

Điểm mình rút ra sau buổi học sáng nay là: khi xây dựng chiến lược cho một tranh chấp đầu tư, luật sư nên lập một treaty map đầy đủ, thay vì chỉ dừng lại ở BIT. Ngoài BIT, cần kiểm tra ACIA, các hiệp định ASEAN+ và những hiệp định đầu tư khu vực khác như CPTPP mà quốc gia của nhà đầu tư và quốc gia tiếp nhận đầu tư cùng tham gia.

Đi học thêm cho biết thêm cũng vui mà nhiều khi cũng có ích cho công việc, thầy đẹp trai + dễ thương nữa :))))

28/07/2026

[CIL NUS ASEAN ACADEMY 2026 series]

Cảnh báo bài dài :))

Prof. Mari Elka Pangestu thực sự là role model của các bạn nữ ở bất kì lĩnh vực gì :)

Trước khóa học mình chỉ thấy cô là distingushed speaker, và cô dạy từ 6h30-8h tối qua và dành thêm 1 session sáng nay để trả lời câu hỏi, cô tới là 500 anh em ASEAN officials và professors tới dự thêm cùng người học. Cô năm nay khoảng 70 tuổi, bằng tuổi mẹ mình. Nhưng trí tuệ, năng lượng, sự điềm tĩnh và độ sắc bén thì thật sự làm mình ngồi nghe mà cứ thầm nghĩ: sao mà đỉnh dữ vậy trời?

Cô trình bày trước một khán phòng toàn những nhà nghiên cứu, giảng viên, public officials và chuyên gia hàng đầu về ASEAN law, policy and regional affairs. Hai tiếng đồng hồ gần như không nghỉ, rồi hàng chục câu hỏi liên tục. Hôm sau gặp lại, cô lại tiếp tục trả lời thêm rất nhiều câu hỏi nữa. Điều làm mình ấn tượng nhất không chỉ là kiến thức ở tất cả các lĩnh vực, mà là cách cô lắng nghe: ghi lại tên người hỏi, nghe rất chăm chú, suy nghĩ khoảng một phút, rồi trả lời ngay, thẳng vào trọng tâm, rõ ràng, sâu sắc, nhưng vẫn nhẹ nhàng và sang trọng.

Về đọc lại CV mới càng hiểu vì sao cô có một nền tảng như vậy. Prof. Mari Elka Pangestu là một nhà kinh tế, học giả và nhà hoạch định chính sách hàng đầu của Indonesia. Cô từng là Bộ trưởng Thương mại Indonesia, Bộ trưởng Du lịch và Kinh tế Sáng tạo, và sau đó là Managing Director of Development Policya and Partnerships tại World Bank, WTO. Hiện cô là Special Envoy of the President of Indonesia for International Trade and Multilateral Cooperation, đồng thời là Deputy Chair of Indonesia’s National Economic Board.

Mình chỉ note kỹ những phần thật sự liên quan đến mối quan tâm nghiên cứu và công việc của mình, nhưng có vài takeaways rất đáng nhớ.

Thứ nhất, nếu ASEAN làm tốt, có hai lĩnh vực có thể tạo ra lợi thế rất lớn cho khu vực trong thời gian tới: energy và employment movement. Đây không chỉ là câu chuyện phát triển kinh tế, mà còn là câu chuyện về năng lực cạnh tranh, dịch chuyển chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư và khả năng xây dựng một thị trường khu vực có sức bật thực chất hơn.

Thứ hai, về energy cooperation, cô gợi mở nhiều hướng rất đáng suy nghĩ: liệu ASEAN có nên cân nhắc xây dựng regional carbon market, thúc đẩy EV, phát triển regional power grid, bao gồm cả land-based grid và arcuplate (undersea cable) grid. Những vấn đề này có thể cần được tiếp cận bằng các cơ chế mang tính rule-based convention, thay vì chỉ dừng lại ở các tuyên bố chính sách chung. Với các thỏa thuận khu vực, ASEAN cũng có thể cân nhắc những cách tiếp cận linh hoạt hơn như ASEAN Minus X principle, để những nước sẵn sàng có thể đi trước mà không phải chờ toàn bộ khu vực đạt đồng thuận tuyệt đối.

Thứ ba, một câu hỏi rất thú vị là: ASEAN có nên xây dựng ASEAN green standards không? Nếu doanh nghiệp và thị trường thường chấp nhận hoặc mặc nhiên tham chiếu các tiêu chuẩn của US, UK hoặc EU, thì tại sao ASEAN không thể từng bước xây dựng những tiêu chuẩn xanh của riêng mình, phù hợp hơn với điều kiện phát triển, cấu trúc kinh tế và nhu cầu chuyển dịch của khu vực?

Thứ tư, lợi thế cạnh tranh trong tương lai không chỉ nằm ở việc một quốc gia có tài nguyên hay năng lượng, mà còn nằm ở việc quốc gia đó có tham gia được vào sustainability chain hay không. Đây là một điểm rất đáng suy nghĩ đối với các nước ASEAN, đặc biệt trong bối cảnh đầu tư, thương mại, tài chính xanh, carbon market, energy transition và supply chain đang ngày càng gắn chặt với nhau.

Mình cũng có đặt câu hỏi cho cô về ASEAN energy cooperation, về việc làm sao để hợp tác năng lượng trong khu vực có thể thúc đẩy cả ASEAN, nhưng vì liên quan đến paper mà team mình đnag làm nên mình tạm chưa chia sẻ ở đây.

Và có lẽ điều quan trọng nhất mình nhận được không chỉ là kiến thức policy, mà là một lời khuyên rất cá nhân về cách phát triển bản thân và đi đường dài trong nghiên cứu: hãy tham gia các nhóm nghiên cứu ở cấp quốc gia, khu vực và quốc tế; hãy học tập liên tục; hãy lấy perspective từ nhiều nguồn, không chỉ từ officials, mà cả từ private sector, researchers, policymakers và practitioners. Policy và agreements rất quan trọng, nhưng trong thực tế, điều quan trọng hơn là thực hiện nó dù ở vai trò nào, public hay private sector. Ngoài ra cô cũng nhấn mạnh về good relationship. Cô chia sẻ rằng ngay cả khi có xung đột hay khác biệt, cô vẫn luôn cố gắng giữ quan hệ tốt với các government heads và ministers của các quốc gia.

Điều mình ngưỡng mộ nhất ở cô là hình ảnh của một người phụ nữ đã đi rất xa trong sự nghiệp, nhưng vẫn tiếp tục nghiên cứu, tiếp tục làm việc, tiếp tục chia sẻ, và tiếp tục đóng góp cho những vấn đề lớn của khu vực. Không ồn ào, không áp đảo, không cần chứng minh gì thêm chỉ bằng sự hiểu biết, sự điềm tĩnh và chiều sâu của một đời làm việc nghiêm túc.

Một role model thật đẹp cho phụ nữ: phát triển bản thân suốt đời, học tập suốt đời, và đóng góp cho đời theo cách bền bỉ, trí tuệ và tử tế.