23/05/2026
BÀI VIẾT VỀ THIỆT HẠI ĐỊNH TRƯỚC
[Bài viết của tiến sĩ Nguyễn Quốc Vinh đăng trên Tạp chí nghiên cứu lập pháp và trên trang FB cá nhân: Nguyen Quoc Vinh]
Mới nhận được báo biếu của Tạp chí nghiên cứu lập pháp về bài viết thiệt hại định trước của mình, gửi các bạn nếu rảnh và quan tâm thì đọc cho vui 😊.
Cho các bạn ngoài ngành và các em sinh viên: Thiệt hại định trước một khoản tiền được quy định trong hợp đồng như một ước tính hợp lý về thiệt hại thực tế mà một bên sẽ được bồi thường nếu bên kia vi phạm.
Trong các tranh chấp thông thường, khi một bên vi phạm nghĩa vụ hợp đồng, bên kia có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại, thường là thiệt hại vật chất (có thể quy ra tiền) và cơ quan giải quyết tranh chấp (tòa án hay trọng tài) thường yêu cầu bên đòi bồi thường chứng minh thiệt hại là “thực tế” và “trực tiếp” theo quy định của pháp luật về hợp đồng.
Việc chứng minh thiệt hại thực tế là rất khó khăn hoặc không khả thi trong nhiều trường hợp. Ví dụ: Một bên chậm thi công công trình khiến chủ đầu tư và các bên thi công khác không thể tiến hành thi công hay hoàn thiện công trình. Vậy, chủ đầu tư làm thế nào có thể tập hợp được toàn bộ các thiệt hại của mình và các bên thi công khác vốn gồm có rất nhiều hợp phần như nguyên vật liệu, nhân công, thuê máy móc, lãi vay ngân hàng, chi phí cơ hội... để chứng minh đó là thiệt hại thực tế? Ví dụ khác là khi một hợp đồng viết một cấu phần phần mềm bị giao hàng chậm hoặc có lỗi mà phần mềm có thể được công ty phần mềm triển khai hay bán trên toàn thế giới. Làm thế nào để công ty đặt hàng viết phần mềm có thể tính toán thiệt hại thực tế trên toàn cầu mà mình phải chịu?
Trong những trường hợp này, nếu pháp luật thừa nhận cơ chế cho phép các bên thỏa thuận về một mức thiệt hại ngay từ khi giao kết hợp đồng sẽ giúp bên bị vi phạm tránh khỏi nghĩa vụ chứng minh thiệt hại phải là “thực tế” (vốn khó hoặc không thể chứng minh như nói trên). Bài viết nhằm mục đích này.
Luật Xây dựng 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) lần đầu tiên cho phép các bên áp dụng cơ chế thỏa thuận “thiệt hại định trước”. Khoản 2 Điều 86 luật này quy định: “Việc bồi thường thiệt hại được xác định theo thiệt hại thực tế, các mức thiệt hại định trước tương ứng với các nghĩa vụ hợp đồng xây dựng bị vi phạm, mức độ vi phạm.” Việc một luật có tầm ảnh hưởng lớn lần đầu tiên chấp nhận khái niệm/cho phép các bên thỏa thuận về “thiệt hại định trước” là điều rất đáng mừng!
Và điều sẽ là đáng mừng hơn nữa nếu chúng ta có thể hiểu: (i) Thiệt hại định trước là gì; (ii) Áp dụng trong những trường hợp nào; (iii) Thiệt hại định trước mang bản chất là gì (là thiệt hại hay là một khoản phạt nhưng dưới tên “thiệt hại”); và (iv) Giới hạn của “thiệt hại định trước” ở đâu?
Bài đăng tại Tạp chí có một số chỉnh sửa với bài viết gốc (kể cả phần abstract) nhưng các chỉnh sửa này không lớn và không ảnh hưởng đến thông điệp chính của bài viết.
Nguồn: FB Nguyen Quoc Vinh