10/03/2026
PHẦN 1: GÓP Ý SỬA LUẬT LUẬT SƯ - ỦNG HỘ CẢI CÁCH, NHƯNG PHẢI PHÂN QUYỀN ĐÚNG BẢN CHẤT.
Đây là Phần 1 trong chuỗi góp ý đối với Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi), và cũng là phần có ý nghĩa mở khung cho toàn bộ những nội dung phía sau. Tôi muốn bắt đầu từ một lập trường thật rõ ràng, để tránh mọi ngộ nhận không đáng có ngay từ đầu: tôi ủng hộ 100% chủ trương hiện nay của Đảng và Nhà nước về tiếp tục cải cách tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương hai cấp, tinh gọn đầu mối, phân định rõ thẩm quyền, tăng hiệu lực quản lý và đưa bộ máy đến gần dân hơn.
Tôi cho rằng đây là một hướng đi đúng, cần thiết và có ý nghĩa lớn đối với chất lượng quản trị quốc gia trong giai đoạn mới. Một Nhà nước muốn mạnh lên không thể mãi vận hành bằng bộ máy cồng kềnh, thẩm quyền chồng lấn, trách nhiệm phân tán và tư duy quản lý nặng về hình thức. Cải cách hành chính, vì vậy, không chỉ là câu chuyện tổ chức bộ máy. Đó là câu chuyện của hiệu quả nhà nước, của năng lực phục vụ người dân, và của khả năng làm cho pháp luật đi vào đời sống một cách rõ hơn, nhanh hơn và trách nhiệm hơn.
Nhưng cũng chính vì ủng hộ cải cách một cách nghiêm túc, tôi cho rằng cần nói rất rõ một nghịch lý dễ bị bỏ qua trong quá trình sửa luật: cải cách hành chính đúng không phải là đưa mọi thứ xuống cơ sở. Phân quyền đúng không phải là phân tán mọi nhiệm vụ về cấp gần nhất. Và tinh gọn bộ máy không có nghĩa là hoạt động nào cũng có thể “bê nguyên” phương thức quản lý địa bàn để áp vào tất cả các lĩnh vực nghề nghiệp đặc thù.
Theo tôi, đây chính là điểm cần được đặt lại thật chắc khi góp ý đối với Dự thảo Luật Luật sư.
1. Cải cách hành chính là cần thiết, nhưng cải cách đúng phải đi cùng với phân quyền đúng.
Trong nhiều cuộc thảo luận về cải cách thể chế, người ta thường nhấn mạnh tới từ khóa “phân quyền”. Điều đó hoàn toàn đúng. Không một hệ thống quản trị hiện đại nào có thể vận hành hiệu quả nếu mọi việc đều dồn lên cấp trên, còn cấp dưới thì chỉ chờ chỉ đạo. Nhưng phân quyền chỉ phát huy giá trị khi nó đáp ứng được một nguyên tắc căn bản: đúng việc, đúng cấp, đúng thiết chế và đúng năng lực thực hiện.
Nếu thiếu nguyên tắc đó, phân quyền rất dễ bị hiểu thành một động tác cơ học: thấy việc gì đang do cấp cao hơn quản thì nghĩ rằng đưa xuống thấp hơn sẽ tốt hơn. Thực tế không đơn giản như vậy. Có những lĩnh vực càng cần sự gần dân thì càng nên để cơ sở làm mạnh hơn. Nhưng cũng có những lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu, tính độc lập cao và khoảng cách thể chế phù hợp, mà nếu đưa xuống sai cấp, hệ thống không mạnh hơn mà chỉ rối hơn.
Vì vậy, theo tôi, cải cách hành chính đúng không nằm ở chỗ phân quyền nhiều hay ít về mặt hình thức, mà nằm ở chỗ có phân định được đúng bản chất của quan hệ cần quản lý hay không. Đây là điểm mấu chốt khi nhìn vào nghề luật sư.
2. Nghịch lý phải gọi đúng tên: đưa mọi thứ xuống cơ sở chưa chắc là cải cách, có khi lại là cơ học hóa cải cách.
Tôi cho rằng có một nghịch lý rất đáng suy nghĩ trong nhiều đề xuất chính sách hiện nay. Đó là: hễ cái gì được đưa xuống gần cơ sở hơn thì rất dễ được mặc nhiên coi là phù hợp với cải cách.
Nhưng thực tế không phải lúc nào cũng vậy. Có những thay đổi nhìn qua tưởng như “tiến bộ” vì sát dân hơn, gần địa bàn hơn, nhưng nếu đặt sai vào quan hệ pháp lý cụ thể, thì chính chúng lại tạo ra thêm chồng chéo, thêm áp lực, thêm xung đột và thêm rủi ro thể chế. Khi đó, điều diễn ra không còn là cải cách đúng nghĩa, mà là một kiểu cơ học hóa cải cách: biến một chủ trương lớn, đúng ở tầm vĩ mô, thành một thao tác phân giao chưa đủ tinh tế ở tầm thiết kế pháp luật.
Theo tôi, đề xuất tăng vai trò của cấp xã trong kiểm tra hoạt động luật sư cần được nhìn trong chính ánh sáng đó. Nếu chỉ vì tư duy “đã là cải cách thì nên đưa nhiều việc hơn về cơ sở”, thì rất dễ bỏ qua câu hỏi quan trọng hơn: hoạt động luật sư có phải là loại hoạt động nên được quản lý bằng logic quản lý địa bàn hay không?
Tôi cho rằng câu trả lời là KHÔNG .
3. Nghề luật sư là thiết chế tư pháp đặc thù, không thể quản lý bằng logic quản lý địa bàn.
Đây là thông điệp cốt lõi của toàn bộ bài viết này.
Luật sư không chỉ là một người cung cấp dịch vụ pháp lý có thu phí. Luật sư không chỉ là một mô hình kinh doanh có điều kiện. Luật sư, về bản chất pháp lý và xã hội, là một thiết chế tư pháp đặc thù. Luật sư tham gia vào việc bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Luật sư là chủ thể giúp người dân dùng pháp luật để tự bảo vệ mình trước tranh chấp, trước rủi ro và cả trước quyền lực công khi cần thiết.
Chính vì vậy, nghề luật sư không thể được nhìn như một hoạt động dịch vụ thông thường để rồi áp dụng nguyên xi tư duy quản lý địa bàn. Quản lý địa bàn có logic riêng của nó: gần dân, bám địa bàn, kiểm soát trật tự, nắm biến động tại chỗ. Logic đó là cần thiết với nhiều lĩnh vực. Nhưng với luật sư, nếu chỉ nhìn bằng logic ấy thì sẽ bỏ qua phần bản chất nhất của nghề: tính chuyên môn, tính độc lập và nghĩa vụ bảo mật.
Một nghề được sinh ra để làm cầu nối giữa người dân với công lý không thể bị đặt hoàn toàn trong cùng kiểu tư duy quản lý với những hoạt động mà mục tiêu chủ yếu chỉ là trật tự hành chính ở địa bàn. Điều đó không có nghĩa luật sư đứng ngoài sự quản lý của Nhà nước. Điều đó chỉ có nghĩa: luật sư phải được quản lý bằng một cơ chế tương thích với bản chất tư pháp đặc thù của nghề.
4. Vấn đề không phải là luật sư có chịu sự quản lý hay không, mà là quản lý bằng cách nào.
Tôi nghĩ đây là chỗ cần nói thật rõ để tránh hiểu lầm.
Phản biện việc giao thêm thẩm quyền quản lý ở cấp cơ sở đối với luật sư không đồng nghĩa với việc phủ nhận sự cần thiết của quản lý nhà nước. Giới luật sư không thể và không nên đứng ngoài kỷ cương pháp luật. Luật sư hành nghề trong khuôn khổ pháp luật, chịu trách nhiệm trước pháp luật, chịu sự điều chỉnh của quy tắc đạo đức nghề nghiệp, chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và sự giám sát của tổ chức nghề nghiệp.
Vấn đề, vì thế, không phải là “có quản lý hay không”. Vấn đề là quản lý bằng cách nào.
Nếu quản lý bằng logic chuyên ngành, quản lý sẽ đi vào đúng chỗ cần đi: tiêu chuẩn hành nghề, điều kiện gia nhập nghề, tập sự, kiểm tra kết quả tập sự, quy tắc đạo đức, trách nhiệm nghề nghiệp, tổ chức hành nghề, cơ chế xử lý vi phạm và cơ chế tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Nhưng nếu quản lý bằng logic địa bàn cơ học, rất dễ nảy sinh một thứ quản lý tuy dày về hình thức nhưng lệch về bản chất.
Theo tôi, đây là điều người làm luật cần đặc biệt cân nhắc.
5. Một thiết kế sai về phân quyền có thể làm lệch cả triết lý của đạo luật.
Sửa luật không chỉ là chắp thêm hay cắt bớt một vài điều khoản. Sửa luật là định hình lại triết lý của một lĩnh vực pháp lý. Nếu ngay ở điểm xuất phát, nhà làm luật không xác định đúng bản chất của nghề luật sư, thì rất nhiều quy định phía sau có thể bị kéo lệch theo.
Khi đó, thay vì xây dựng một cơ chế quản lý vừa đủ chặt để giữ kỷ cương, vừa đủ đúng để bảo vệ tính độc lập của nghề, chúng ta có thể vô tình tạo ra một khuôn khổ làm cho luật sư ngày càng bị nhìn như một đối tượng hành chính hóa thuần túy. Mà một khi nghề luật sư bị kéo lệch khỏi bản chất tư pháp của nó, điều bị ảnh hưởng không chỉ là giới luật sư. Điều bị ảnh hưởng là khả năng người dân tiếp cận công lý thông qua một thiết chế đủ độc lập để bảo vệ họ.
Đó là lý do tôi cho rằng câu chuyện phân quyền trong Luật Luật sư không phải chỉ là vấn đề kỹ thuật quản lý. Nó là vấn đề của triết lý lập pháp.
6. Góp ý đúng không phải là chống cải cách, mà là bảo vệ chất lượng của cải cách.
Tôi cho rằng trong giai đoạn hiện nay, điều rất cần là phải phân biệt rõ giữa hai thái độ hoàn toàn khác nhau. Một là phản đối cải cách vì ngại thay đổi. Hai là góp ý để cải cách đi đúng quỹ đạo. Theo tôi, tiếng nói của giới luật sư trong câu chuyện này phải được đặt ở vế thứ hai.
Không ai có trách nhiệm nghề nghiệp nghiêm túc lại phủ nhận nhu cầu đổi mới quản lý nhà nước đối với luật sư. Nhưng nếu thấy một đề xuất có khả năng làm lệch chuẩn quản lý đối với một nghề nghiệp tư pháp đặc thù, thì việc lên tiếng không phải là chống cải cách. Ngược lại, đó chính là một phần của trách nhiệm đối với cải cách.
Cải cách chỉ có giá trị thật khi nó làm cho hệ thống hợp lý hơn, ít xung đột hơn, ít chồng chéo hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Nếu một phương án phân quyền làm nảy sinh nhiều nguy cơ hơn lợi ích, thì việc cảnh báo sớm chính là góp phần bảo vệ chất lượng của cải cách.
7. Kết luận của Phần 1: Ủng hộ cải cách, nhưng phải phân quyền đúng bản chất.
Nếu phải chốt lại tinh thần của bài này trong một câu, tôi xin nói như sau: ủng hộ cải cách, nhưng phải phân quyền đúng bản chất.
Cải cách hành chính đúng không phải là đưa mọi thứ xuống cơ sở. Phân quyền đúng không phải là càng nhiều tầng nấc tham gia càng tốt. Với nghề luật sư, điều cốt lõi là phải xác định thật rõ đây là một thiết chế tư pháp đặc thù, không thể quản lý bằng logic quản lý địa bàn một cách cơ học.
Theo tôi, đây là điểm mở khung quan trọng nhất cho toàn bộ chuỗi góp ý này. Bởi chỉ khi xác lập được từ đầu rằng nghề luật sư có bản chất đặc thù, cần một cơ chế quản lý tương thích với tính độc lập, chuyên môn và vai trò xã hội của mình, thì các phần tiếp theo về cấp xã, xung đột lợi ích, hệ lụy chính sách, giải pháp quản lý thay thế và nâng chuẩn nghề nghiệp mới có được điểm tựa lý luận thật chắc.
Và đó cũng là lý do vì sao, trong câu chuyện sửa Luật Luật sư lần này, theo tôi, điều đầu tiên cần giữ không phải là số lượng cửa kiểm tra, mà là sự đúng đắn của triết lý phân quyền. Chỉ khi đó, cải cách mới thực sự là cải cách, và Luật Luật sư sửa đổi mới có thể vừa đúng với chủ trương chung của Nhà nước, vừa đúng với bản chất của nghề, vừa tốt cho xã hội và cho người dân.
TÁC GIẢ BÀI VIẾT:
Luật sư LƯU ANH CƯỜNG
Giám đốc Công ty Luật TNHH Thái Dương FDI Hà Nội
Thông tin liên hệ & Hỗ trợ pháp lý:
Công ty Luật TNHH Thái Dương FDI Hà Nội
VPĐD: Tòa nhà Le Capitole, số 27 Thái Thịnh, quận Đống Đa, TP. Hà Nội
Hotline: 0866 222 823
![📢[TUYỂN DỤNG] CHUYÊN VIÊN PHÁP LÝ – HÀ NỘI 📢Công ty Luật TNHH Thái Dương FDI Hà Nội tuyển 02 Chuyên viên pháp lý làm việ...](https://img5.lawfirms1.com/202/261/122293664432022616.jpg)
![📢 [THÁI DƯƠNG FDI & MTC CHUẨN HÓA BỘ MÁY TÀI CHÍNH] TUYỂN DỤNG TRƯỞNG PHÒNG KIỂM SOÁT DÒNG TIỀN 📢• Bạn là một Kế toán tr...](https://img5.lawfirms1.com/802/261/122289239168022616.jpg)
![[THÁI DƯƠNG FDI] KẾ HOẠCH SỐ HÓA VẬN HÀNH: TUYỂN DỤNG TRỢ LÝ KIỂM SOÁT DỮ LIỆU MISA AMIS Ngành Luật hiện nay không chỉ d...](https://img3.lawfirms1.com/002/261/122289146000022616.jpg)
