30/07/2026
“ลาวเหนือฟังขับ ลาวใต้ฟังลำ” คนลาวเหมือนกันแต่ชอบความบันเทิงคนละแบบ
คนทั่วไปอาจเข้าใจและเหมารวมเอาว่า หมอลำและหมอแคนเป็นความบันเทิงของผู้คนในวัฒนธรรมลาวลุ่มแม่น้ำโขงทั้งสองฝั่ง เพราะต่างคุ้นชินกับภาพที่ชาวบ้านกำลัง “ม่วน” สนุกสนานเพลิดเพลินกับ “หมอลำ” ที่กำลังเอื้อนเอ่ยขับขานคลอไปกับเสียงแคนจาก “หมอแคน”
แต่อีกด้านหนึ่ง หมอลำไม่ได้เป็นเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมความบันเทิงเพียงอย่างเดียวของผู้คนในวัฒนธรรมลาว เพราะหลายคนก็ไม่ชื่นชอบหมอลำ แต่นิยมฟัง “ขับ”
“ลาวเหนือฟังขับ ลาวใต้ฟังลำ” อาจเป็นคำนิยามที่พอจะช่วยให้ผู้อ่านเห็นข้อเท็จจริงในเรื่องนี้มากขึ้น
งานศึกษาเรื่อง “ดนตรีลาวเดิม” ของเฉลิมศักดิ์ พิกุลศรี ชี้ให้เห็นว่า หมอลำเป็นความบันเทิงของผู้คนทางตอนใต้ของประเทศลาวตั้งแต่แขวงเวียงจันลงมา รวมทั้งบริเวณฝั่งขวาแม่น้ำโขงหรือภาคอีสานของประเทศไทย
โดยหมอลำสามารถแยกย่อยออกไปได้อีกหลายประเภท ทั้ง ลำกลอน ลำเรื่อง ลำตังหวาย ลำมหาไซ ลำสีพันดอน ลำผู้ไท ฯลฯ
ขณะที่ “ขับ” หรือการขับเป็นความบันเทิงของผู้คนที่อาศัยอยู่ถัดจากแขวงเวียงจันขึ้นไปทางเหนือ และอาจไกลจนไปถึงเวียดนามตอนเหนือและจีนตอนใต้ด้วย
การขับจะต่างจากการลำ แต่เดิมการลำนิยมร้องควบคู่กับแคนเพียงอย่างเดียว ขณะที่การขับจะร้องควบคู่ไปกับเครื่องดนตรีที่หลากหลายกว่า
ขับบางประเภทนิยมร้องคู่กับปี่ เช่น ขับลื้อของชาวลื้อในลาวเหนือและสิบสองปันนา ขับไทดำ ขับไทแดง ของชาวไทในลาวเหนือและเวียดนามเหนือ (สิบสองจุไท)
ขับบางประเภทนิยมร้องคู่กับแคนคล้ายการลำ เช่น ขับพวน และขับซำเหนือ ของผู้คนแถบแขวงเชียงขวางและแขวงหัวพันของประเทศลาว แต่ยังคงเรียกชื่อว่าขับ ไม่ใช่ลำ
ขณะที่ขับบางประเภทไม่นิยมร้องคู่กับเครื่องดนตรี เช่น ขับอ่านหนังสือของชาวหลวงพระบาง
แต่ขับที่ขึ้นชื่อที่สุดอย่าง ขับทุ้ม ขับนากสะดุ้ง ขับสะหลามสามส้าว และขับดอกดิน ของชาวลาวหลวงพระบางกลับมีลักษณะต่างจากการขับและการลำของคนกลุ่มอื่น ๆ ออกไปอีก
เพราะบรรดาขับของชาวหลวงพระบางที่กล่าวมานั้นนิยมร้องคู่กับเครื่องดนตรีประเภทตีและสี คือ ระนาด ซอด้วง ฆ้องวง และกลอง (ในระยะหลังมีแคนประกอบด้วย แต่ไม่นิยมมากนัก)
เชื่อกันว่า ความนิยมฟังขับของผู้คนในภาคเหนือของลาวโดยเฉพาะหลวงพระบางเป็นสิ่งที่ได้รับอิทธิพลมาจากราชสำนักล้านช้างหลวงพระบาง เนื่องจากดนตรีประเภทเครื่องตีและสี หรือวงมโหรี ได้รับความนิยมในราชสำนักมาก่อน ขณะที่ความชื่นชอบฟังลำของผู้คนในภาคใต้ของลาวและภาคอีสานของไทยอาจเป็นวัฒนธรรมของชาวบ้านมาแต่เดิม
เรื่อง : ธนกร การิสุข
ภาพ : ชาวลาวกำลังล้อมวงเล่นดนตรี ภาพจากเฟซบุ๊ก
ພາບເກົ່າໆ - Lao Old Photos
#หมอลำ #ดนตรีลาว #ขับทุ้มหลวงพระบาง #ศิลปวัฒนธรรม
