03/02/2024
Nawiązując do postu z 15 listopada 2023 roku gdzie przytoczono m.in., że „Przesłanka jest to zdanie, na podstawie którego w procesie rozumowania dochodzimy do wniosku. Racja jest to zdanie, z którego wynika następstwo. [...].”, uznałem, że dla lepszego zrozumienia czym jest przesłanka i wniosek należy wyjaśnić ich znaczenie. Trzeba przypomnieć, że aby dojść do stwierdzenia jakiegoś zdania na drodze wnioskowania, trzeba już przedtem stwierdzić przesłanki (ich prawdziwość), z których byśmy wyprowadzili to zdanie jako wniosek. Oczywiste jest zatem, że pierwszych naszych przekonań nie można zdobyć w drodze wnioskowania. Wnioskowanie nie jest jedynym sposobem zdobywania przekonań, ponieważ istnieją sądy oparte bezpośrednio na doświadczeniu, tj. na doświadczeniu zewnętrznym, które wydajemy w oparciu o świadectwo jakiegoś zmysłu, a więc w oparciu o to co słyszymy, widzimy, czujemy itd. i sądy oparte bezpośrednio na doświadczeniu wewnętrznym, w których konstatuje się jakieś własne, w tej chwili przeżywane stany lub zjawiska psychiczne, a więc np. sądy w których ktoś stwierdza, że jest wesoły lub że jest smutny, że doznaje bólu lub że jest senny. Zdobywanie przekonań w bezpośrednim oparciu o doświadczenie stanowi uzasadnienie twierdzeń na tej drodze zdobytych. Uzasadnić bowiem jakieś twierdzenie, to znaczy dojść do niego samemu lub doprowadzić do jego uznania kogoś innego na takiej drodze, która zawsze, albo przynajmniej przeważnie, doprowadzi do twierdzeń prawdziwych. Przekonania oparte na bezpośrednim świadectwie doświadczenia są z reguły prawdziwe. Świadectwo to może nas wprawdzie niekiedy zawieść, wystarczy wskazać tu pomyłki i złudzenia zmysłowe. Zdobywanie przekonań przez wnioskowanie stanowi też ich uzasadnienie, lecz tylko wtedy, gdy spełnione są (co najmniej) następujące warunki. Po pierwsze, przesłanki, z których wyprowadzamy wniosek, muszą być prawdziwe. Po drugie, pomiędzy przesłankami a wnioskiem musi zachodzić taki stosunek, który sprawia, że prawdziwość przesłanek gwarantuje prawdziwość wniosku lub co najmniej ten wniosek uprawdopodobnia. Prawdziwość przesłanek jakiegoś wnioskowania gwarantuje prawdziwość wyprowadzonego z nich wniosku, gdy wnioskowanie to odbywa się w taki sposób, przy którym nigdy nie może zdarzyć się aby przesłanki były prawdziwe, a wniosek fałszywy (wnioskowanie niezawodne). Gdy może zdarzyć się, że przesłanki będą prawdziwe, a wniosek mimo to fałszywy, takie wnioskowanie nazywa się zawodnym bowiem może ono od prawdy zawieść do fałszu.
(źródło: Kazimierz Ajdukiewicz: Zarys logiki, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1960)
