09/04/2026
W dyskusjach o efektywności często pojawia się prosty schemat: młodość = najwyższa sprawność, efektywność, dobra pamięć; starszy wiek = spadek możliwości, niska efektywność, słaba pamięć.
Warto zatem pochylić się nad wynikami badań opublikowanych w czasopiśmie Intelligence, przeprowadzonych przez Gilles E. Gignac z Uniwersytetu Zachodniej Australii oraz Marcina Zajenkowskiego z Uniwersytetu Warszawskiego.
Stworzyli oni Cognitive-Personality Functioning Index, który ocenia 16 obszarów mających wpływ na naszą sprawność psychiczną. Autorzy zestawili różne obszary funkcjonowania człowieka, od zdolności poznawczych, przez cechy osobowości, aż po takie elementy jak inteligencja emocjonalna, rozumowanie moralne czy odporność na błędy decyzyjne. Na tej podstawie stworzyli wskaźnik łączący te kompetencje i sprawdzili, jak zmieniają się one z wiekiem. Wnioski?
Z wiekiem spada tzw. inteligencja płynna – szybkość przetwarzania informacji, pamięć robocza, zdolność do rozwiązywania nowych problemów. To fakt i trudno go podważyć. Ale równolegle rośnie coś, co w praktyce zawodowej często ma większe znaczenie: wiedza, doświadczenie, rozumienie kontekstu, umiejętność oceny sytuacji i ludzi.
Do tego dochodzą inne obszary:
☝️rośnie wiedza i doświadczenie,
☝️poprawia się rozumowanie moralne i zdolność oceny konsekwencji,
☝️zwiększa się odporność na błędy poznawcze,
☝️rozwija się inteligencja emocjonalna i zdolność pracy z ludźmi,
☝️wzrasta sumienność i stabilność emocjonalna.
To właśnie ta kombinacja powoduje, że najlepsze decyzje, szczególnie w złożonych, niejednoznacznych sytuacjach, zapadają nie w wieku dwudziestu kilku lat, ale znacznie później.
Co ciekawe, wyniki badania dobrze pokrywają się z rzeczywistością:
☝️szczyt kariery zawodowej przypada zwykle na 50–55 lat,
☝️ liderzy polityczni obejmują stanowiska najczęściej po 50.,
☝️doświadczeni specjaliści osiągają najwyższą skuteczność dopiero po latach praktyki.
Dla obszaru zarządzania bezpieczeństwem to ma bardzo konkretne konsekwencje.
Po pierwsze – nie można opierać oceny kompetencji tylko na „świeżości umysłu” czy szybkości działania. W wielu sytuacjach kluczowe jest coś innego: zdolność przewidywania, oceny ryzyka i podejmowania decyzji pod presją. Po drugie – dojrzałość zawodowa to prawdziwy skarb. Osoby z doświadczeniem częściej:
☝️ lepiej rozpoznają zagrożenia,
☝️ rzadziej ulegają błędom poznawczym,
☝️ trafniej oceniają sytuacje niejednoznaczne.
Po trzecie – artykuł wskazuje też ważną granicę: osoby najlepiej predysponowane do decyzji wysokiego ryzyka to zwykle przedział 40–65 lat . Wcześniej brakuje doświadczenia, później mogą pojawiać się ograniczenia poznawcze.
Link do artykułu dodam w komentarzu, warto przeczytać cały, bo znajdziecie w nim więcej informacji.