कानुनी मन्त्र

19/08/2026

मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ को दफा ७२ अनुसार कुन-४ अवस्थामा विवाह स्वतः बदर (अमान्य) हुन्छ?

19/08/2026

शारीरिक सम्पर्कबाट शिशु जन्मेमा विवाह भएको मानिन्छ कि मानिदैन ?
मुलुकी देवानी संहिता, २०७४ को दफा ७४ अनुसार, कुनै पुरुषसँगको शारीरिक सम्पर्कबाट महिलाले गर्भधारण गरी शिशु जन्मिएको प्रमाणित भएमा त्यस्तो पुरुष र महिला बीच स्वतः विवाह भएको मानिन्छ।
तर, कानूनले यसमा केही अपवादहरू पनि तोकेको छ। तलका अवस्थाहरूमा शारीरिक सम्पर्कबाट शिशु जन्मिए पनि स्वतः विवाह भएको मानिँदैन:
जबरजस्ती करणी (बलात्कार) को कारणले महिलाले गर्भधारण गरी शिशु जन्मिएमा।
हाडनाता करणीमा सजाय हुने नाताका पुरुषसँगको शारीरिक सम्पर्कबाट शिशु जन्मिएमा।
कानूनले तोकेको विवाह गर्ने उमेर पूरा नभएको अवस्थामा।
बहुविवाह कायम हुने अवस्था (पहिले नै श्रीमान् वा श्रीमती हुँदाहुँदै अर्को सम्बन्ध कायम भएको) भएमा।

19/08/2026

कस्तो अवस्थामा विवाह बदर हुन्छ

19/08/2026

कुनकुन अवस्थाहरूमा विवाह गर्न वा गराउन हुँदैन ?

19/08/2026

३५औँ अधिवक्ता तहको परीक्षाको निम्ति अध्ययन सामग्री - मस्यौदा लेखन सूत्र

19/08/2026

19/08/2026

परमादेशको रिट निवेदन तयार गर्दा चरणगतरुपमा सम्झने सूत्र:
"अ-प-वि, त-क, इ-वै, प-अ, प्र-मि"
(३५औं अधिवक्ता तहको परीक्षा - मस्यौदा लेखन सूत्र)
चरण १: परिचय (कहाँ, को र के?) — अ-प-वि
🏛️ अ = अदालत (रिट निवेदन दर्ता गर्ने अदालत कुन हो? जस्तै: 'श्री सर्वोच्च अदालत' वा 'श्री उच्च अदालत')
👥 प = पक्षहरू (रिट दिने व्यक्ति 'निवेदक' र कानूनबमोजिम काम नगर्ने सार्वजनिक निकाय/अधिकारी 'प्रत्यर्थी')
📝 वि = विषय (परमादेशको आदेश जारी गरिपाऊँ भन्ने विषय)
चरण २: तथ्य र दायित्व (कथा र विपक्षीको जिम्मेवारी) — त-क
📖 त = तथ्य र हकदैया (घटनाको संक्षिप्त विवरण र सो विषयसँग निवेदकको सार्थक सम्बन्ध वा हकदैया रहेको जिकिर)
🏢 क = कर्तव्य (विपक्षीले कानूनबमोजिम निर्वाह गर्नुपर्ने सार्वजनिक वा कानूनी कर्तव्य के थियो?)
चरण ३: लापरवाही र कानूनी अवस्था (किन अदालत आउनुपर्‍यो?) — इ-वै
❌ इ = इन्कार / अकर्मण्यता (विपक्षीले आफ्नो कानूनी कर्तव्य पालन गर्न कसरी इन्कार गर्‍यो वा गैरकानूनी रूपमा काम नगरी ढिलासुस्ती (Inaction) गर्‍यो भन्ने विवरण)
🛑 वै = वैकल्पिक उपचारको अभाव (सो कार्य गराउन अन्य कुनै प्रभावकारी वा नियमित वैकल्पिक उपचारको बाटो नभएको स्पष्टीकरण)
चरण ४: मुख्य माग (के चाहनुहुन्छ?) — प-अ
🎯 प = परमादेशको आदेश (विपक्षीलाई आफ्नो कानूनी कर्तव्य तत्काल पूरा गर्नु/गराउनु भनी 'परमादेश' जारी गरिपाऊँ भन्ने मुख्य मागदाबी)
🛡️ अ = अन्तरिम आदेश (मुद्दाको अन्तिम किनारा नलागेसम्म निवेदकलाई अपूरणीय क्षति हुन नदिन वा यथास्थिति कायम राख्न आवश्यक भएमा अन्तरिम आदेशको माग)
चरण ५: पत्याउने आधार र अन्त्य — प्र-मि
🔍 प्र = प्रमाण (कर्तव्य पालन गराउन विपक्षीलाई दिएको निवेदन, दर्ता चलानी, र दाबी पुष्टि गर्ने अन्य संलग्न लिखतहरू)
✍️ मि = मिति र दस्तखत (रिट निवेदन दर्ता गरेको मिति र निवेदक वा कानून व्यवसायीको दस्तखत)

19/08/2026

उत्प्रेषणको रिट निवेदन तयार गर्दा चरणगतरुपमा सम्झने सूत्र:
(३५औं अधिवक्ता तहको परीक्षा - मस्यौदा लेखन सूत्र)
"अ-प-वि, त-नि, आ-वै, उ-अ, प्र-मि"
चरण १: परिचय (कहाँ, को र के?) — अ-प-वि
🏛️ अ = अदालत (रिट निवेदन दर्ता गर्ने अदालत कुन हो? जस्तै: 'श्री सर्वोच्च अदालत' वा 'श्री उच्च अदालत')
👥 प = पक्षहरू (रिट दिने व्यक्ति 'निवेदक' र गैरकानूनी निर्णय गर्ने निकाय/अधिकारी 'प्रत्यर्थी')
📝 वि = विषय (उत्प्रेषणको आदेश जारी गरिपाऊँ भन्ने विषय)
चरण २: घटना र विवादित निर्णय (के भयो र कुन निर्णयले मर्का पऱ्यो?) — त-नि
📖 त = तथ्य र हकदैया (घटनाको संक्षिप्त विवरण र सो घटनाबाट निवेदकको कुन संवैधानिक वा कानूनी हक हनन् भयो भन्ने जिकिर)
📜 नि = निर्णय (विपक्षी तल्लो अदालत वा निकायले कहिले र के कस्तो त्रुटिपूर्ण वा गैरकानूनी निर्णय गर्‍यो भन्ने कुरा)
चरण ३: बदर हुनुपर्ने कानूनी आधार (किन खारेज गर्ने?) — आ-वै
⚖️ आ = आधार (विपक्षीको निर्णय बदर हुनुपर्ने मुख्य कारणहरू, जस्तै: अधिकारक्षेत्रको अभाव, प्राकृतिक न्यायको सिद्धान्त विपरीत सुनुवाइको मौका नदिएको, वा प्रत्यक्ष कानूनी त्रुटि)
🛑 वै = वैकल्पिक उपचारको अभाव (सो गैरकानूनी निर्णय सच्याउन अन्य कुनै प्रभावकारी वा नियमित 'वैकल्पिक उपचार' को बाटो नभएकोले असाधारण अधिकारक्षेत्र (रिट) मा आउनुपरेको स्पष्टीकरण)
चरण ४: मुख्य माग (के चाहनुहुन्छ?) — उ-अ
🎯 उ = उत्प्रेषणको आदेश (विपक्षीको क्षेत्राधिकारविहीन र गैरकानूनी निर्णयलाई 'उत्प्रेषण' को आदेशद्वारा बदर/खारेज गरी मेरो हक प्रचलन गरिपाऊँ भन्ने मुख्य मागदाबी)
🛡️ अ = अन्तरिम आदेश (मुद्दाको अन्तिम किनारा नलागेसम्म सो गैरकानूनी निर्णय कार्यान्वयन नगर्नु/नगराउनु भनी विपक्षीका नाममा 'अन्तरिम आदेश' समेत जारी गरिपाऊँ भन्ने माग)
चरण ५: पत्याउने आधार र अन्त्य — प्र-मि
🔍 प्र = प्रमाण (विवादित निर्णयको प्रमाणित प्रतिलिपि र आफ्नो दाबी पुष्टि गर्ने अन्य संलग्न लिखतहरू)
✍️ मि = मिति र दस्तखत (रिट निवेदन दर्ता गरेको मिति र निवेदक वा कानून व्यवसायीको दस्तखत)

18/08/2026

३५औं अधिवक्ता तहको परीक्षा लिखित परीक्षा २०८३को तयारीको लागि विगो भराउने, चलन चलाउने र अंश छुट्याई पाऊँ भन्ने निवेदन तयार गर्दा चरणगतरुपमा सम्झने सूत्र :
"अ-प-वि, फै-म्या, स-का, मा-द, प्र-मि"
चरण १: परिचय — अ-प-वि
अ = अदालत: फैसला कार्यान्वयन गर्ने क्षेत्राधिकार भएको जिल्ला अदालत।
प = पक्षहरू: डिक्रीवाला (निवेदक) र डिक्रीदार (विपक्षी)।
वि = विषय: फैसला कार्यान्वयन गरी विगो भराई पाऊँ / चलन चलाई पाऊँ / अंश छुट्याई पाऊँ।
चरण २: फैसला र हदम्याद — फै-म्या
फै = अन्तिम फैसलाको विवरण: मूल मुद्दा, फैसला गर्ने अदालत, फैसला मिति र फैसला अन्तिम भई बसेको व्यहोरा।
म्या = कार्यान्वयनको हदम्याद: फैसला अन्तिम भएको मितिले कानूनले तोकेको हदम्याद (२ वर्ष) भित्रै निवेदन परेको विवरण।
चरण ३: सम्पत्ति/विगोको विवरण र कानून — स-का
स = सम्पत्तिको विवरण: अंश छुट्याउनुपर्ने जग्गाको कित्ता नं., चारकिल्ला, क्षेत्रफल वा भराउनुपर्ने विगोको रकम र ब्याजको स्पष्ट हिसाब।
का = कानूनी आधार: मुलुकी देवानी कार्यविधि संहिता, २०७४ को दफा २१४ देखि २३० सम्मका सम्बद्ध व्यवस्थाहरू।
चरण ४: माग र दस्तुर — मा-द
मा = माग: विपक्षीका नाउँमा रहेको सम्पत्तिबाट विगो भराई पाऊँ / नापजाँच गरी अंश छुट्याई चलन चलाई पाऊँ (नमानेमा कैद/जरिवाना समेत गरी पाऊँ)।
द = दस्तुर: फैसला कार्यान्वयन बापत लाग्ने अदालती दस्तुर।
चरण ५: प्रमाण र अन्त्य — प्र-मि
प्र = संलग्न प्रमाण: अन्तिम फैसलाको प्रमाणित प्रतिलिपि, जग्गाधनी प्रमाण पुर्जा, चारकिल्ला विवरण।
मि = मिति र दस्तखत: निवेदक वा अधिकृत वारिसको सहीछाप र मिति।

18/08/2026

३५औं अधिवक्ता तहको परीक्षा लिखित परीक्षा २०८३को पुनरावेदनपत्र तयार गर्दा चरणगतरुपमा सम्झने सूत्र :
"अ-प-वि, फै-म्या, त्रु-का, मा-ध, प्र-मि"
चरण १: परिचय — अ-प-वि
अ = पुनरावेदन सुन्ने अदालत: (जस्तै: श्री उच्च अदालत / श्री सर्वोच्च अदालत)।
प = पक्षहरू: पुनरावेदक र प्रत्यर्थी (सुरु मुद्दाको हैसियत सहित)।
वि = विषय: सुरु फैसला उल्टी गरी न्याय पाऊँ भन्ने पुनरावेदनपत्र।
चरण २: सुरु फैसला र हदम्याद — फै-म्या
फै = सुरु फैसलाको विवरण: फैसला गर्ने अदालत, मुद्दा नं., फैसला मिति र फैसलाको ठहर खण्ड।
म्या = पुनरावेदनको म्याद: म्याद पाएको/थाहा पाएको मिति र कानूनले तोकेको पुनरावेदनको म्यादभित्रै परेको आधार (जस्तै: ७० दिन + थप म्याद)।
चरण ३: फैसलाका त्रुटिहरू र कानून — त्रु-का
त्रु = पुनरावेदनका आधार/त्रुटिहरू (Grounds of Appeal):
प्रमाणको गलत मूल्याङ्कन,
कानूनको त्रुटिपूर्ण व्याख्या,
नजिरको अनदेखा/उल्लङ्घन।
का = कानूनी आधार: न्याय प्रशासन ऐन, २०७३ को दफा ८/९ वा सम्बद्ध संहिताका दफाहरू।
चरण ४: माग र धरौटी — मा-ध
मा = माग दाबी: सुरु अदालतको फैसला उल्टी/बदर गरी आफ्नो फिराद/प्रतिउत्तर बमोजिम इन्साफ गरिपाऊँ।
ध = धरौटी/कोर्टफी: कानूनबमोजिम लाग्ने अदालती शुल्क वा धरौटी दाखिला गरेको विवरण।
चरण ५: संलग्न प्रमाण र अन्त्य — प्र-मि
प्र = प्रमाण/कागजात: सुरु फैसलाको प्रमाणित प्रतिलिपि र पुनरावेदनका संलग्न कागजातहरू।
मि = मिति र दस्तखत: पुनरावेदक वा अधिकृत वारिसको हस्ताक्षर र मिति।