15/09/2026
Waarom XR demonstranten wel en boeren niet bestraft worden? Lees en huiver:
niemand vroeg waarom er dan toch zoveel gedoe was ('Een verbod op gezichtsbedekking!') over een wet waar volgens deskundigen niets mis mee is. Ook niet als je demonstranten van een snelweg wilt vegen.
Behalve Prinsjesdag is vandaag de Dag van de Democratie, en daarmee die van de rechtsstaat, want zonder zijn skelet is de democratie een vormloos zakje snot, te kneden door wie het in handen krijgt. En het gedoe over demonstratierecht raakt de kern van die rechtsstaat. Niet eens zozeer omdat het een grondrecht betreft, maar omdat in de uitvoering ervan artikel 1 van de Grondwet wankelt.
In dat gesprek tussen de Kamercommissie en de ministers Van Weel en Heerma bleef burgerlijke ongehoorzaamheid buiten beeld. Terwijl juist die notie de zaak verheldert.
Demonstreren op de snelweg is verboden, tot zover is iedereen akkoord. Maar wat als een demonstrant burgerlijk ongehoorzaam is? Als hij het laatste wapen voert van de burger die in protest tegen de overheid alle andere middelen heeft uitgeput? De voorwaarden voor burgerlijke ongehoorzaamheid helpen onderscheid te maken tussen verschillende soorten demonstranten.
De zes belangrijkste: 1. De wet wordt overtreden met een beroep op een hoger moreel of publiek belang 2. Andere middelen zijn uitgeput 3. De overtreder werkt mee aan zijn arrestatie 4. Hij of zij accepteert het risico op vervolging 5. De rechten van anderen worden gerespecteerd. 6. De actie is geweldloos.
Door demonstraties langs de strenge criteria van rechtssocioloog Kees Schuyt te leggen, kun je gelijke gevallen gelijk behandelen, en verschillende gevallen anders. In plaats van elke actie op een snelweg gelijk te schakelen, kijk je naar de middelen en manieren van protest.
Het antwoord op de vraag of de boerenprotesten een hoger moreel of publiek belang dienen, hangt af van wie hem beantwoordt. Onbetwistbaar is de schending van de laatste vier voorwaarden: de boeren laten zich niet arresteren, gebruiken geweld en schenden andermans veiligheid – dat leidde 14 augustus tot twee doden en zes gewonden. De conclusie: geen burgerlijke ongehoorzaamheid, maar strafbaar feit.
Analyseer je de klimaatdemonstraties met diezelfde criteria, dan krijg je een heel ander beeld. Redelijkerwijs kun je alle zes aanvinken. Waaruit de conclusie volgt dat hier wel sprake is van burgerlijke ongehoorzaamheid.
Daaruit zou volgen dat politici, politie en justitie de demonstranten naar rato anders behandelen. Opvallend genoeg gebeurt dat ook in de praktijk. Maar dan diametraal tegenovergesteld aan wat met bovenstaande analyse rechtvaardig lijkt.
Klimaatactivisten worden steeds vaker van de snelweg geknuppeld. En zoals minister Van Weel tevreden meldde: vervolgd en met taakstraffen beboet. Waardoor de animo voor klimaatdemonstraties is afgenomen. Ook kregen klimaatactivisten afgelopen jaren de politie aan de voordeur. Zonder formele reden langskomen en ‘informeren’ of iemand van plan is weer te demonstreren. Waarna demonstranten hun gezicht gingen bedekken.
Van intimiderende bezoekjes (we weten waar je woont, wat jij doet, we houden je in de gaten) aan boeren is niets bekend. Wel brachten boeren intimiderende bezoekjes aan politici: aan Christianne van der Wal, Rob Jetten, Derk Boswijk, Tjeerd de Groot en Hubert Bruls, een praktijk die richting terreur gaat.
Als de staat in de uitoefening van zijn macht artikel 1 niet hooghoudt, schendt dat de rechtsstaat. Daarna verdampt het geloof in de rechtvaardigheid van de macht. En begint de neergang van een democratie.
